Ерекше балаларға роботтар көмектеседі

Соңғы бес жылда елімізде ғылым саласына серпін беретін бастамалар артып, жас ғалымдарға жаңа мүмкіндіктер ашылды.

Зерттеулерге бөлінетін қаржы көлемі 28%-ға ұлғайып, инновациялық жобалар көбейді. Мамандардың әлеуметтік жағдайлары да жақсарды. Қазір елімізде 27 мыңнан аса ғалым бар. Республика күні қарсаңында тілшіміз Асылжан Құрманғали отандық ғылымның дамуына көз жүгірткен едік.

Асылжан Құрманғали, тілші:

- Арнайы жасанды интеллектпен жабдықталған бұл робот – аутизм диагнозы бар балалардың оңалуына арналған жаңа технология. Құрылғы баламен сөйлесіп, бірге қимыл жаттығуларын орындайды және әр баланың жеке мүмкіндігіне бейімделіп жұмыс істейді. Мұндай тәсіл баланың өз-өзіне деген сенімін қалыптастырады. Қазір мұндай роботтар Қазақстанның жеті өңіріндегі реабилитациялық орталықтарға жеткізілді. Мамандардың айтуынша, құрылғы балалардың әлеуметтік ортаға бейімделуіне де айтарлықтай көмектеседі.

Бұл жобаны Анар Сандығұлова 7 жыл бұрын ойлап тауып, жүзеге асырған. Жаңа технология әуелі республикалық оңалту орталығында сынала бастады. Робот адамның эмоциясын бақылай алады. Баланың көңіл-күйі, іс-әрекеті онлайн-порталда тіркеліп, талданады. Демек, кейінгі оңалту шараларына негіз болады. Тағы бір ерекшелігі, роботтың дауысын баптауға да болады. Өйткені өрен тек таныс дауысқа жауап береді. Ал бағдарламасы қазақ тілінде.

Анардың ендігі арманы АҚШ пен Еуропа елдерінде патент алу.

Анар Сандығұлова, Назарбаев Университетінің инженері:

- Біздің робот жасанды интеллектпен жұмыс істейді. Ішінде бет-әлпетті тану, күлуді анықтау жүйесі бар. Мысалы, бала күліп тұр ма, жоқ па — соны көрсетеді. Егер бала бастапқыда байсалды болса, кейін күлімдесе, робот соны есептеп, «бүгін ол 10% уақыт күлімсіреді» деп көрсетеді. Келесі күні бұл көрсеткіш 11%, одан кейін 12% болады. Яғни, егер балада осылай жақсы өзгеріс болса, робот оны автоматты түрде бақылап отырады.

Бұндай тың жобалар мемлекеттік қолдауға мұқтаж. Елде 27 мыңнан аса ғалым еңбек етеді. Оның ішінде 12 мыңы жас ғалым. Бүгінде 5 мыңнан аса ғылыми жоба жүзеге асқан. Сатылғандарының көлемі 44 миллиард теңгеден артық. Салаға серпін беру үшін мамандарға қолдау көрсету де маңызды. Былтырдан бері ғалымдарға 560 пәтер берілді. Ал «Ғылым және технологиялық саясат туралы» заң күшіне енгелі қаржыландыру көлемі артты.

Ренат Елшібеков, “Ғылым қоры” АҚ Басқарма төрағасының орынбасары:

- Қазақстан ғылымының өзі негізі жас болып саналады. Мысалы, 91 жылмен салыстырсақ, Қазақстанда ғалымдардың саны 50 мыңның үстінде болса, тәуелсіздік жылдары ғылымға көңіл бөлінбегендіктен 19 мыңға дейін түсіп қалған. Қазіргі уақытта біз 22 жылдан бастап қаржыландыруды жыл сайын көбейтіп, санын көтерудеміз.

Қазақстан ғылымды қаржыландыру бойынша Орталық Азия елдерінің ішінде алдыңғы орында. Бұл ел экономикасының тұрақтанып, инновациялық бағыттарға бет бұра бастағанының белгісі. 

Рамазан Саттарұлы, Гумилев атындағы ЕҰУ Әлеуметтану кафедрасының профессоры:

- Менің ұсынысым: жыл сайын магистранттар мен докторанттарды көптеп қабылдаудың қажеті жоқ. Олардың саны аз болсын, бірақ бөлінетін қаржы қолданбалы зерттеулерге, теориялық ізденістерге және ғылыми жетекшілердің жалақысын көбейтуге бағытталуы керек. Әйтпесе ғылыми жетекшілерді бұрынғы тарифпен ұстап отырмыз да, сол жалақыға 4–5–6 маман дайындаудамыз.

Алдағы 2 жылға ғылымды дамытуға 530 миллиард теңгеден аса қаржы бөлінді. Биыл 2 мың 400-ге жуық ғылыми жоба, 264 ғылыми-техникалық бағдарлама, 208 коммерциялық жоба іске асырылып жатыр. Ал Анар Сандығұлова бастаған топ, робототехника мен жасанды интеллект негізінде жаңа әлеуметтік жобаларды іске қоспақ.

Асылжан Құрманғали, Досбол Байдильдин, Ақылбек Есімсейітов