Ескерту ме, тексеру ме: Атырауда көтерілген экологиялық мәселе Мәжіліске жетті

Бір жыл бұрын атыраулық экологтар мен заңгерлер қазіргі экологиялық тексеру тәртібі заң бұзушылықты дер кезінде анықтауға мүмкіндік бермейді деп ескерткен еді. Инспекторлар міндетті рәсімдерді орындап, кәсіпорынды алдын ала хабардар еткенше, ластану іздері жоғалып кетуі мүмкін.

Енді бұл мәселе Мәжіліс деңгейінде көтерілді.

28 мамыр күні Мәжілісте «Экология мәселелері туралы» заң жобасы қаралған пленарлық отырыста Мәжіліс депутаты Абзал Құспан Кәсіпкерлік кодекс пен Экологиялық кодекс арасындағы қайшылықтарға назар аударды.

Оның айтуынша, 2015 жылы қабылданған Кәсіпкерлік кодексіне кәсіпкерлік субъектілерін тексеру туралы бір ай бұрын алдын ала ескерту қажет деген норма енгізілген. Осыған байланысты, әсіресе Батыс өңірлерде мұнай қалдықтарын заңсыз төгетін кәсіпорындарды жауапкершілікке тарту мәселесі туындап келеді.

Өйткені тексеру туралы алдын ала хабарланған жағдайда, заң бұзушылықтардың ізін жасыруға мүмкіндік туындайды.

Абзал Құспанұлының айтуынша, соңғы рет осындай жағдай 2024 жылы «Маңғыстаумұнайгазда» тіркелген. Сол кезде Каспий теңізіне мұнай қалдықтарын төккені үшін жауапты кәсіпорынға 32 миллиард теңге көлемінде айыппұл салынған.

Соттың бірінші инстанциясы мен апелляциялық сот кәсіпорынды кінәлі деп тапқан, бірақ Жоғарғы сот бір ай бұрын ескертпегендіктен процедура сақталмады деп, шешімді заңсыз деп бұзып тастаған.

- Мұндай жағдай он жыл бойы тұрақты түрде қайталанып келе жатыр. Жоғарғы сот төменгі сот актілерін бұзып тастайды, – деді депутат.

Ол Кәсіпкерлік кодекстен осы норманың алынған-алынбағанын сұрады.

Бұған жауап ретінде Мәжіліс депутаты Еділ Жанбыршин бұл мәселе тек мұнай-газ секторына ғана қатысты емес екенін, бұл талап қоршаған ортаға айтарлықтай әсер етуі мүмкін І және ІІ санаттағы барлық қауіпті өндірістік нысандарға қатысты екенін айтты.

Оның сөзінше, заң жобасында қашықтан бақылау және мониторингтік бақылау тетіктерін енгізу ұсынылған. Қашықтан бақылау барысында құқық бұзушылық белгілері анықталған жағдайда, бірден айыппұл салынбайды. Алайда бұл тексеру жүргізуге негіз болады.

Тексерулер жоспарлы және жоспардан тыс болып бөлінетінін айтқан ол, қазіргі тәртіп бойынша кез келген тексеру прокуратура органдарында тіркелуі тиіс екенін, бұл белгілі бір уақытты қажет ететінін айтты. Оның айтуынша, осы уақыт аралығында компаниялар анықталған заң бұзушылықтарды жойып үлгеруі мүмкін. 

- Осы уақыт ішінде улы газдар ауаға тарап, иісі кетіп қалуы ықтимал, соның салдарынан құқық бұзушылық фактісін тіркеу қиындайды, - деп түсіндірді Жаңбыршин.

Осыны алға тартқан бірнеше депутат аталған норманы енгізуді ұсынғанын айтты. Оның сөзінше, қазіргі уақытта Үкіметтің қорытындысы күтіліп отыр және аталған норма екінші оқылымға дейін әлі де жетілдірілуі мүмкін.

Еске салсақ, өткен жылдың 23 мамырында өткен екінші экологиялық форумда бірқатар экологиялық белсенділер қоршаған ортаға шығарындыларға жедел әрекет ету алгоритмін өзгерту қажеттігін айтқан болатын. Олардың пікірінше, қолданыстағы нормалар мемлекеттік органдардың құқық бұзушылықтарды уақтылы тіркеуіне және экологиялық зиянның алдын алуына кедергі келтіреді.

Атырауда айтылған мәселе

Еске салсақ, өткен жылдың 23 мамырында Атырауда өткен екінші экологиялық форумда жергілікті экобелсенділер қоршаған ортаға шығарындылар мен басқа да ластаушы факторларға жедел әрекет ету тәртібін өзгерту қажеттігін айтқан болатын.

Атырау облыстық адвокаттар алқасы президиумының мүшесі Тлек Хамитов сол кезде мемлекеттік инспекторлардың жоспардан тыс тексерулер жүргізуге мүмкіндігі болуы керектігін айтқан еді. Ол егер құқық бұзушылық орын алса, Экологиялық кодекс аясында әрекет ету қажет екенін, ал Кәсіпкерлік кодексіне сүйенудің қажеті жоқ екенін атап өтті. Мұндай мәселелерде шектеулер болмауы тиіс.

Сондай-ақ ол Экологиялық кодекстің 174-бабының 2-бөлігінде мемлекеттік экологиялық бақылау Экологиялық кодекс пен Кәсіпкерлік кодекс нормаларымен қатар реттелетіні көрсетілгенін айтты. 

Хамитовтың пікірінше, бұл экологиялық құқық бұзушылықтарды тиімді анықтауға кедергі келтіреді және Кәсіпкерлік кодекстің нормаларын экологиялық тексеру рәсімінен алып тастауды ұсынды.

Хамитовтың айтуынша, шығарындыларды тіркеу үшін дереу әрекет ету қажет: ластану көзін анықтау, ауадағы қауіпті заттардың концентрациясын өлшеу және алғашқы тексеруді жүргізу керек.

— Ал тіркеу мен хабарлама рәсімдері жүріп жатқанда, шығарындылар тарала береді, кейін сейіліп кетуі мүмкін. Соның салдарынан олардың нақты концентрациясын анықтау мүмкін болмай қалады, — деді ол.

Әсіресе бұл қысқа уақыт ішінде болатын, бірақ қауіптілігі жоғары шығарындыларға қатысты. Оның айтуынша, мұндай жағдайлар көбіне түнде немесе таңсәріде орын алып, тексеру басталғанға дейін тоқтап қалады.

Оның сөзінше, шынайы және формалды емес әрекет ету үшін Экологиялық кодекстің 174-бабынан Кәсіпкерлік кодекске сілтемелерді алып тастау қажет. Бұл инспекторларға тексеруді кідіріссіз жүргізуге және құқық бұзушылықтарды дер кезінде тіркеуге мүмкіндік береді.

Қазіргі уақытта экология департаменті тексерулерді Кәсіпкерлік кодексте белгіленген тәртіппен жүргізуге міндетті. Кез келген тексеру құқықтық статистика және арнайы есепке алу органдарында тіркеліп, қатаң мерзімдік және рәсімдік шектеулермен жүзеге асырылады. Тіркеуден кейін кәсіпорынға алдын ала хабарлама жіберіледі.

Атырауда өткен экологиялық форумнан кейін бір жыл өткенде жергілікті экологтар мен заңгерлер көтерген мәселе Мәжіліс талқылауына жетті. Алайда түпкілікті шешім әлі қабылданған жоқ: өзгерістер әлі де талқыланып жатыр және заң жобасы екінші оқылымға дайындалған кезде түзетілуі мүмкін.

Айнұр САПАРОВА

Бүгін, 12:27