Иран жасанды жаңбыр жаудыруға көшті

Қазір әлемнің бірқатар елінде су тапшы. Құрғақшылық салдарынан Таяу Шығыс пен Түркия су қоймаларындағы су қорлары едәуір азайған. Соның әсерінен тұрғындар күнделікті ауызсуға жарымай отыр. Мемлекеттер бұл мәселені қалай реттеп жатыр? Климат өзгерісіне қатысты зерттеушілер не дейді?

Иә, құрғақшылық жыл өткен сайын қыспаққа алып барады. Десе де әлем елдері қарап отырған жоқ. Тығырықтан шығудың жолын іздеп әлек.

Түркияда су тапшылығы сезіледі   

Ыстанбұлдағы су қоймаларының толу деңгейі 21,87%-ке дейін төмендеді. Көрсеткіш 5 ай бұрын 66,23% болған. Измирде де су мәселесі өткір тұр. Сала мамандары жерасты су қорларының едәуір сарқылғанын айтады. Бұлай кете берсе, Түркия су дағдарысына тап болуы мүмкін. Жан басына шыққандағы тұщы су қорының жылдық мөлшері 1000м³-тен аз болса, жағдайдың ушығатын түрі бар. Мәселен, қазірде Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Қатар секілді Таяу Шығыс елдері мен Сомали, Джибути және Эритрея сияқты Африка елдерінде жан басына шаққанда жылдық су көлемі 1000–1700 м³ шамасында. Ал Түркияда көрсеткіш 1300-1400 м³. Су қорының басым бөлігі – 70%-і негізінен ауыл шаруашылығы саласында пайдаланылады. Өнеркәсіп пен тұрмыстық тұтынуға 30%-тей су кетеді. «Халық санының өсуі, ауыл шаруашылығындағы тиімсіз суару және экологиялық ластану да су тапшылығына үлкен әсер етеді», – дейді мамандар.   

«Бурсадағы судың 10%-і және Анкара мен Ыстанбұлдағы судың 1%-і жер астынан келеді. Олардың қорлары әлі де бар, бірақ сарқылып барады. Егер жағдай өзгермесе, Түркия 20-30 жыл ішінде су тапшылығы бар елге айналуы мүмкін. Теңіз суын тұщыту мәселесі де талқыланып, зерттеліп жатыр» — İSKİ, Ыстанбұл су және кәріз басқармасы.

Мамандардың айтуы бойынша, су дағдарысының басты себебі – климат өзгерісі. Соның әсерінен Жерорта теңізі аймағындағы елдер қатты зардап шегеді. Ғаламдық жылынуды тежейтін шаралар іс жүзінде жүзеге аспаса, теңіз бассейнінде құрғақшылықтың күшею қаупі жоғары. 

Иран жасанды жаңбыр жаудыруға көшті 

Қазір құрғақшылықтан Иранда су тапшылығы өткір тұр. Мәселені шешу үшін билік, жасанды жолмен жаңбыр жаудырмақ. Қазір бұлт өңдеу үдерісі жүріп жатыр. Бұл күміс немесе калий йодиді сияқты арнайы реагенттерді бұлтқа шашу әдісі. Мұндай реагенттер судың тез булануына әсер етеді. Жұмыс әзірге Урмия көлінде жүрді. Бұл Ирандағы Каспийден кейінгі ең ірі көл. Алайда кейінгі жылдары құрғақшылық салдарынан біраз бөлігі кеуіп, айдын орны тұзды далаға айналған. Бұлттарға реагент шашу жұмысы тағы Шығыс және Батыс Әзербайжан провинцияларында жалғасады. Иран метеорология ұйымының мәліметіне сүйенсек, биыл елде жауын-шашын мөлшері орташа көрсеткіштен 89% төмен болған. Қазір 9 миллионнан астам халқы бар Тегеранда жағдай қиын. Қаладағы су қоймаларындағы қор сарқылған. Осы себепті кей аймақтардағы халық қауіпсіз аймаққа көшірілуі мүмкін.

Бұлт егу тың әдіс емес, талай жылдан бері қолданылып келеді. Кейінгі уақытта су тапшылығымен күресу мақсатында бұл әдісті Біріккен Араб Әмірліктері пайдаланды. Ал кей елдерде, керісінше, бұл әдіс мерекелер кезінде жаңбыр жаумауы үшін де қолданылған. 

Ғалымдар: Су дағдарысының қаупі жоғары

Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым жаһан жұртына су дағдарысы қаупі төніп тұрғанын ескертеді. Ауа райының жылы болуы қалыпты құбылыс емес. Жер бетінің орташа температурасы бір жарым градусқа жоғарылауының өзі қауіп жақындағанын білдіреді. Бұл судың жоғары мөлшерде булануына әкеледі. Пәкістан, Индонезиядан Еуропаға дейін табиғи апаттардың күшейгені содан.

«Пәкістандағы муссондық су тасқыны, Оңтүстік Судандағы су басуы сияқты табиғи апаттарға куәміз. Амазонка алабы мен Африканың оңтүстігі қатты құрғақшылық құрсауында. Кейінгі 3 жылда мұздықтар жаппай еріп, мұз қабаттары 450 гигатонна көлемінде азайды. Бұл әлемдік мұхит деңгейін бір миллиметрге көтеруге жеткілікті. Ал бұл жағалау маңындағы миллиондаған адам үшін су тасқыны қаупін арттырады» —  Андреа Селеста Сауло, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның бас хатшысы.

Ғалымдар барлық экологиялық апаттардың өзара тығыз байланысты екенін айтады. Арктикалық мұздықтардың еруі муссондарға әсер етеді, ал мұхит ағындарының өзгеруі тайфундар мен циклондарды күшейтеді. Тығырықтан шығар жол – жаһан болып күш біріктіру. Алайда климаттық саммиттердегі бастамалар нәтижесіз.