Мұрат Әбенов: Несие алаяқтығының 90 пайызы банк қызметкерлерінің қатысуымен жасалады

— Өкінішке қарай, алаяқтық көбейіп келеді. Қазір бұл бағытта жаңа заң жобасын үшінші рет қарап жатырмыз. Дегенмен банк саласының кейбір өкілдері өзгерістер енгізуге кедергі келтіріп отыр. Биометриялық сәйкестендірудің заңсыз жүргізілген жағдайлары көп. Заң бойынша адам өзі барып, видеосы түсіріліп, бейне жазбадағы түр әлпетімен сәйкестігі тексерілуі тиіс. Егер биометрия заңсыз өтсе, банк өз тарапынан несиені жабуы керек, себебі бұл банк кінәсі. Бұған дейін мұндай талап болмаған, — деді Мұрат Әбенов.

Оның айтуынша, банк биометрия жүргізу үшін азаматтан жазбаша келісім алып, бейне және фотосуретін заңды түрде тіркеуі қажет. Егер бұл талап сақталмаса, мұндай рәсімнің барлығы жарамсыз болып саналады.

— Мысалы, Қостанай облысының бір азаматына небәрі бір сағат ішінде бес банк жеті несие беріп, жалпы сомасы 16,5 млн теңге болған. Тексеру барысында ол азамат биометриядан өтпегені, қол қоймағаны және банкке бармағаны анықталды. Бұл жағдайда несие жалған биометрия арқылы рәсімделген болып шықты, — деді ол.

Мұрат Әбеновтің сөзінше, алаяқтар кей жағдайда банк қызметкерлерімен алдын ала сөз байласып, несие рәсімдеу схемаларын қолданады.

— Алаяқтар адамдарды топтастырып, бір адамды дайындайды. Сол адамға несие рәсімдету үшін банк қызметкерлеріне 1-2 пайыз сыйақы төлейді. Кейбір менеджерлер де бұл істе үлес алып отыр. Жалпы несиелік алаяқтықтың 90 пайызы банк ішіндегі қызметкерлердің қатысуымен жасалып жатыр. Сондықтан ең алдымен сол сыбайластарды анықтап, жазалау қажет, — деді депутат.

Сонымен қатар ол жаңа заң жобасында азаматтардың қаржы қауіпсіздігін күшейтуге бағытталған нақты шаралар қамтылатынын атап өтті.

— Біріншіден, азамат банкке өз аяғымен келмей және жеке қол қоймай онлайн несие беруге болмайды. Екіншіден, электронды қолтаңба тек адамның жеке рұқсатымен пайдаланылуы тиіс. Үшіншіден, биометрияны банк өзі түсіріп, бейнемен салыстыруы қажет. Төртіншіден, әрбір несие рәсімін жеке-жеке тексеру қажет, — деді Мұрат Әбенов.

Бұған дейін Қазақстанда алаяқтар рәсімдеген несиелер сот шешімінсіз есептен шығарылатынын жазғанбыз.