Орталық Азияның тау мұздықтары толық еріп кетуі мүмкін

Алдағы 50 жылда Орталық Азиядағы тау мұздықтарының толықтай еріп кету қаупі бар.

Бұған климаттың күрт жылынуы мен өнеркәсіп орындарынан шығатын химиялық қалдықтардың ауаға тарауы себеп. Ташкентте өткен халықаралық жиында ғалымдар осылай деді. Мұздықтардың еруі аймақ экономикасына айтарлықтай шығын әкеледі.

Әсіресе  ауыл шаруашылығы  саласына үлкен соққы болғалы тұр, дейді мамандар. 

Орталық Азиядағы тау мұздықтары еріп жатыр 

Ташкенттегі Киото университеті филиалының ғалымы Тимур Ходжаназаров Орталық Азиядағы тау мұздықтарын терең зерттеп жүрген маман. Айтуынша, соңғы жылдардағы метерелогиялық нәтижелер көңіл көншітпейді.

Орталық Азиядағы ең үлкен «Федченко» мұздығының 40%-ға жуығы еріп кеткен. Сонымен қатар Қырғызстан аумағындағы мұздықтардың да 30%-дан астамы буға айналып кетіпті.

Тимур Ходжаназаров, экология ғылымдарының докторы:

- Мұздықтар бойынша жағдай өте күрдедлі. Мен тау шыңдарында жүргізіліп жатқан көптеген зерттеу жұмыстарының куәсі болдым. Сонда байқағаным, биыл біз Ташкент облысында метео станцияға бақылау құрылғысын орнаттық. Яғни, биылғы ыстық ауа райында мол су қорын жоғалттық. Біздің болжам бойынша алдағы 50 жылда бұл үрдіс жылдам  жалғасады. Бұл әрине мұздықтардың еріп кету қаупін жоғарлатады.

1991 жылы Орталық Азияда 6 млн гектарға жуық суармалы жер болса, 2025 жылы оның көлемі 10 млн гектардан асты. Ал халық саны сол кезеңде 45 миллионға жуықтаса, қазір 80 миллионнан асады. Демек тұрғындарды сумен қамтамасыз ету мәселесі де жылдан жылға күрделене түспек.

Тахир Маджитов, Өзбекстандағы "Сушы" қоғамдық бірлестігінің жетекшісі:

- Суды әділ бөлу, оны тиімді пайдалануды реттейтін халықаралық бірлестік немесе қауымдастық керек. Осы орайда біз Арал комитетін құруды ұсынамыз. Тиісінше оның жұмысы су шаруашылығы саласындағы басқару жүйесін жетілдіруге мүмкіндік береді. Ол өз кезегінде Орталық Азиядағы азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете алады. Бұл комитетті құру үшін бірнеше жыл керек. Аталған жобаға барлық Орталық Азия мемлекеттерінің мүдделі болғаны қажет.

БҰҰ-ның зерттеуіне сәйкес, Орталық Азиядағы су тапшылығы өңірдің экономикалық өсімін тежейді. Демек тіршілік нәрін үнемдеудің тың технологиясын енгізу маңызды. Егер Орталық Азия елдері суды тиімді пайдаланса, қазірдің өзінде суармалы жерлердің көлемін 2-3 млн гектарға дейін ұлғайтып, 100 миллион халықты тіршілік нәрімен қамтамасыз етуге мүмкіндік бар, дейді ғалымдар.

Дулат Нуркин