Президенттің ауылдық аумақтарды дамыту жөніндегі тапсырмалары қалай орындалуда?

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ауылдық аумақтарды дамыту жөніндегі тапсырмасын орындау аясында Үкімет ауылдағы жұмыспен қамту мен кәсіпкерлікпен айналысу мүмкіндіктерін кеңейту, халықтың табысын арттыру және қажетті инфрақұрылымды жаңғырту жөнінде шаралар қабылдауда. Әсіресе, шекара маңындағы елді мекендердің экономикалық әлеуетін ашуға ерекше назар аударылып отыр.

«Ауыл аманаты»: ауыл кәсіпкерлігін дамыту үшін қаржыландыру қолжетімді бола түсті

Қазақстанда ауыл тұрғындарының табысын арттыруға және ауылдар мен шағын қалаларда кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған «Ауыл аманаты» бағдарламасы жүзеге асырылуда. Негізгі құрал – жеңілдікті микрокредит беру, соның арқасында тұрғындар өз ісін ашып, жұмыс істеп тұрған өндірісін кеңейтіп, кооперативтерге бірігіп, тұрғылықты жері бойынша жаңа жұмыс орындарын құра алады.

Қарыздар жылдық 2,5% мөлшерлеме бойынша беріледі: ауыл шаруашылығы емес бағыттар үшін 5 жылға дейінгі және ауыл шаруашылығы және өнімді қайта өңдеу саласындағы жобалар үшін 7 жылға дейінгі мерзімге. Жеке бастамалар үшін ең жоғары сома 2 500 АЕК немесе 10,8 млн теңге, ауыл шаруашылығы кооперативтері мен қайта өңдеу жобалары үшін 8 000 АЕК немесе 34,6 млн теңгені құрайды.

Оған қосымша кәсіпкерлерге жылдық 2,5% мөлшерлеме бойынша 7 жылға дейінгі мерзімге техника мен жабдықтардың жеңілдікті лизингі қолжетімді. Бұл ауыл шаруашылықтарына артық қаржылық жүктемесіз өндірістік базаны жаңартуға, өнім шығару мен қайта өңдеу көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді.

Ауылдық жерлерге білікті кадрларды  тарту үшін «Дипломмен ауылға» бағдарламасы жалғасуда, оның шеңберінде жас мамандарға кемінде үш жыл жұмыс істеген жағдайда 15 жылға дейінгі жылдық мерзіммен 1% көтерме төлемдер мен жеңілдікті тұрғын үй кредиттері беріледі.

Сонымен қатар шағын қалалар да дамытылуда. 2025 жылы 21 шағын қалада 40 инфрақұрылымдық жобаны жүзеге асыруға 11,9 млрд теңге бағытталды, бұл 42 шақырым автомобиль жолдары мен 40 шақырым инженерлік желілерді жаңғыртуға мүмкіндік берді.

Қаржыландыру кезінде басым бағыттар әр аумақтың экономикалық ерекшеліктеріне қарай анықталады. Бұл тәсіл белгілі бір елді мекенді ең бір сұранысқа ие және перспективалы бағыттар бойынша, мәселен, мал мен егін шаруашылығынан бастап өңдеу мен қызмет көрсету саласына дейін қолдауға мүмкіндік береді. Тұрғындар үшін бұл өз ауылында жүріп жұмыс істеп, табыс табуға, жергілікті жерде бизнесті дамытуға жол ашады, әрі ауылдар мен шағын қалаларда қажетті тауарлар мен қызметтердің пайда болуын білдіреді.

20 мыңнан астам шағын несие беріліп, 22 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылды

2023-2025 жылдары жобаны жүзеге асыруға республикалық бюджеттен 150 млрд теңгеден астам қаражат жұмсалды. Осы кезеңде 20 мыңнан астам шағын несие беріліп, 22 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылды.

мал шаруашылығы саласында 102 млрд теңгеге 14,8 мың жоба қолдау тапты; өсімдік шаруашылығында — 9,1 млрд теңгеге 1,1 мың жоба; ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуде — 10,5 млрд теңгеге 915 жоба; ауыл шаруашылығына жатпайтын бағыттар, оның ішінде қызмет көрсету саласы және шағын бизнестің басқа да түрлері бойынша – 29 млрд теңгеге 3,4 мың жоба қолдау тапты; техника мен жабдықтардың лизингі — 3,8 млрд теңгеге 215 жоба.

2026 жылы 5,4 мың жоба жүзеге асырылатын болады. Бүгінгі таңда жалпы сомасы 33,7 млрд теңгеге 3 132 жоба қаржыландырылды.

Қолдау ауыл шаруашылығының дәстүрлі бағыттарын да, өңдеуді де, қызмет көрсету саласын және кәсіпкерліктің басқа түрлерін де қамтиды, бұл тікелей ауылдық елді мекендерде жаңа табыс көздері мен жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді.

Бір мезгілде қолдау көрсету тетіктері жетілдірілуде: жаңа тәсілдер, ауылдарда және шағын қалаларда микрокредит беру және лизинг ережелері әзірленді.

Микрокредиттеу мен лизингтің жаңартылған қағидалары ауылдық елді мекендердің экономикалық мамандануының алдын ала скринингін көздейді, бұл әрбір аумақтың әлеуетін ескеруге және неғұрлым перспективалы салаларға қолдауды бағыттауға мүмкіндік береді.

Қаржыландыру құрылымында ауыл экономикасын қайта өңдеуді дамытуға және әртараптандыруға баса назар аударылады. Қаражатты неғұрлым теңгерімді бөлу үшін шектеу белгіленді: өнімді қайта өңдеу жөніндегі жобалардың үлесі кемінде 20%-ды құрауы тиіс. Бұл ретте микрокредиттік портфельдің 50%-дан аспайтын бөлігі ауыл шаруашылығы жануарларын сатып алуға бағытталуы мүмкін.

Белгіленген лимиттер қаржыландыру бағыттарын әртараптандыруға, өнімді өңдеуді және өндірістік-өткізу тізбектерін дамытуға ынталандыруға бағытталған.

Экономиканы әртараптандыру: туризмді және ауыл шаруашылығына жатпайтын бизнесті дамыту

2025 жылдан бастап «Ауыл аманаты» бағдарламасының мүмкіндіктері ауыл шаруашылығына тікелей қатысы жоқ жаңа қызмет түрлерінің есебінен кеңейтілді. Туристік әлеуеті бар өңірлерде тұрғындар қонақ үйлер ашуға, этно және агротуризмді дамытуға, сондай-ақ тамақтану және орналастыру қызметтерін көрсетуге жеңілдетілген қаржыландыру ала алады.

Бұл әрбір аумақтың экономикалық мүмкіндіктерін кеңірек пайдалануға, қызмет көрсету саласында жұмыс орындарын құруға, шағын бизнесті дамытуға және ауылдықтарға дәстүрлі ауыл шаруашылығынан бөлек қосымша табыс көздерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Биыл Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, «Ауыл аманаты» бағдарламасы аясында тағы бір қолдау тетігі – «Даму» қоры арқылы қарыздарға мемлекеттік кепілдік беру енгізілді. Бұл өзінде жеткілікті кепіл мүлкі жоқ кәсіпкерлерге қарыз қаражатына қол жеткізіп, ауылдық жерлерде жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Жаңа құралды іс жүзінде қолдану жақын арада басталады.

Мұндай тәсіл жаңа жұмыс орындарын ашуға, ауылдағы отбасыларының табыс көздерін кеңейтуге және өңірлерде қосымша өсу нүктелерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Шекара маңындағы аумақтарды дамыту: инфрақұрылым, жұмыспен қамту және халықты тұрақтандыруға жағдай жасау

Мемлекеттік саясаттың жеке бір бағыты – шекара маңындағы аумақтарды дамыту. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, тиісті бағыт Ауылдық аумақтарды дамыту тұжырымдамасына енгізілді.

Негізгі басымдық шекара маңындағы елді мекендерді кешенді дамытуға берілді. Атап айтқанда, әлеуметтік, инженерлік және көлік инфрақұрылымын жаңғырту, кәсіпкерлікті қолдау, жұмыс орындарын ашу, туризм мен шекара маңындағы сауданы дамыту көзделген. Бұл шаралар жергілікті жерлердегі экономикалық мүмкіндіктерді кеңейтіп, тұрғындардың табысын арттыруға, сондай-ақ шекара маңындағы аудандардың тұрақты дамуы мен халықтың сол аумақта тұрақтап қалуына жағдай жасауға бағытталған.

Шекара маңындағы ауылдардың инфрақұрылымын жаңартудың негізгі құралы – «Ауыл – Ел бесігі» жобасы болып қала береді. 2025 жылы оны жүзеге асыруға республикалық бюджеттен және Ұлттық қордан 73 млрд теңге бөлініп, 226 ауылда 255 жоба жүзеге асырылды. Нәтижесінде 150 әлеуметтік нысан және 67 тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысаны салынып, жаңғыртылды, 180 шақырым жол және шамамен 1 мың шақырым инженерлік желі жаңартылды.

2026 жылғы сәуірде Өңірлерді дамыту тұжырымдамасына өзгерістер енгізіліп, бағдарлама аясында қаржыландырылатын жобалардың тізбесін одан әрі кеңейту көзделді. Мемлекеттік қолдау білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет, спорт, әлеуметтік, инженерлік және көлік инфрақұрылымы нысандарын салуға және жаңғыртуға, сондай-ақ ауылдық жерлерде кәсіпкерлікті және жаңа жұмыс орындарын дамытуға жағдай жасауға бағытталады.

Сонымен қатар шекара маңындағы аудандардың экономикалық дамуын күшейтуге басымдық берілуде: жаңа өндірістер мен сервистік нысандарды іске қосуға, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуді, сауданы, логистиканы және туристік қызметтерді кеңейтуге жағдай жасалып жатыр.

Бұл инфрақұрылымды жаңартуды жұмыс орындарын құру және халықтың табысын арттырумен ұштастырып, тұрғындардың тұрғылықты жерінде жұмыспен қамтылуына және кәсіпкерлікпен айналысуына кең мүмкіндік береді.