Қазақстан АҚШ тың Орталық Азиядағы ең сенімді сауда серіктесі

Былтыр Орталық Азия елдерінен АҚШ-қа жөнелтілген тауарлар мен қызметтердің 96,7%-ы Қазақстанның үлесіне тиді. Ақшалай түрде бұл 2,4 млрд АҚШ долларын құрады, ал жалпы көлем – 2,5 млрд доллар. Екінші орында – Өзбекстан (44,4 млн доллар). Бұл деректер БҰҰ-ның Comtrade есебіне негізделген Trading Economics халықаралық порталында жарияланды, деп хабарлайды Egemen.kz.

Фото: wikipedia.

АҚШ-тан Орталық Азия елдеріне импортталатын тауарлар бойынша да көш бастап тұрған – Қазақстан. Өңірдегі бес елдің ішінде Қазақстанның үлесі 62,3%. 2024 жылы елге АҚШ-тан шамамен 1,1 млрд доллардың өнімі әкелінген. Екінші орында Өзбекстан (380,8 млн доллар).

Trading Economics мәліметінше, өткен жылы АҚШ-тың жалпы импорты 3,4 трлн доллар, ал экспорты 2,1 трлн доллар шамасында болған. Негізгі сауда серіктестері – Мексика, Канада, Қытай. Ал Орталық Азия елдерінің үлесі АҚШ сыртқы саудасының жалпы көлемінде 1%-дан аз.

Сауда қатынастарының дамуы

Соңғы жылдары Қазақстан мен АҚШ арасындағы өзара сауда серпінді дамып жатыр. 2019 жылдан бері АҚШ-тың Қазақстанның сыртқы сауда айналымындағы үлесі 2,3%-дан 3%-ға дейін өскен. Ұлттық статистика бюросының дерегінше, өткен жылы екі ел арасындағы тауар айналымы 4,2 млрд долларды құрап, 2019 жылдан бергі ең жоғары көрсеткішке жеткен. Оның 53,2%-ы – АҚШ-тан импорт.

2025 жылғы қаңтар–тамыз айларында Қазақстан мен АҚШ арасындағы тауар айналымы 2,1 млрд долларды құрады – бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 25,8%-ға аз. Мұндай төмендеу тек екі елдің өзара саудасымен байланысты емес, жалпы алғанда, Қазақстан экспортының ақшалай көлемінің қысқаруы байқалып отыр.

Биылғы 9 айдың қорытындысы бойынша, АҚШ-қа отандық экспорт көлемі 749,7 млн долларды құрады – бұл 2024 жылдың үш тоқсанымен салыстырғанда екі есе аз. Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, мұның басты себебі – мұнай мен мұнай өнімдері экспортының қысқаруы. АҚШ-пен есеп айырысуда бұл көлем 269,1 млн долларды құрады – өткен жылмен салыстырғанда 3,5 есе төмен. Физикалық жеткізілім де, тоннасына шаққандағы орташа баға да азайған.

АҚШ Қазақстаннан уран және оның қосылыстарын, күміс, ферроқорытпалар, тантал мен титан сияқты сирек металдарды да сатып алады. Алайда бұл бағыттар бойынша да экспорт көлемі төмендеген.

Импорт және инвестиция

2025 жылғы қаңтар-қыркүйек аралығында АҚШ-тан Қазақстанға әкелінген тауарлардың жалпы көлемі 1,7 млрд доллардан сәл аз, бұл өткен жылмен салыстырғанда 4,8%-ға төмен. Қазақстан АҚШ-тан негізінен жоғары технологиялық өнімдерді – жеңіл көліктер, ұшақтар, ауыл шаруашылығы техникасы, медициналық жабдықтар, компьютерлер мен телефондарды импорттайды.

Маңызды үлес дәрі-дәрмек пен вакциналарға тиесілі: биылғы 9 айда АҚШ-тан жеткізілген осындай әлеуметтік маңызы бар өнімдердің көлемі 249,3 млн долларды құрап, өткен жылмен салыстырғанда 2,2 есе артқан.

Қазақстан мен АҚШ арасындағы ынтымақтастық тек саудамен шектелмейді. Инвестициялар, әлеуметтік-экономикалық байланыстар, гранттық бағдарламалар және бизнес-серіктестік те қарқынды дамыпк келеді.

Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2025 жылғы қазан айының бастапқы кезінде Қазақстанда АҚШ капиталы қатысқан 468 шетелдік кәсіпорын жұмыс істеген. Америкалық инвесторлар үшін ең тартымды салалар – IT және цифрландыру, сараптамалық қызметтер, өңдеуші өнеркәсіп, білім беру, сауда.

Геосаяси тұрақсыздық пен соңғы жылдардағы дағдарыстарға қарамастан, америкалық компаниялар Қазақстандағы қызметін тоқтатпаған – олардың саны, керісінше, 18,8%-ға артқан, ал бірлескен Қазақстан-АҚШ кәсіпорындарының саны 5,6%-ға артқан.

АҚШ Қазақстанның сыртқы саудасындағы жетекші серіктес болмаса да, екі ел стратегиялық, саяси және экономикалық тұрғыдан маңызды әріптестер болып қала береді.