Қазақстандықтардың қаншасы қарызсыз өмір сүреді, қаншасы ақша жинайды

Қазақстандықтардың 10 адамның 9-ында банк шоты бар

Дүниежүзілік банктің қыркүйекте жарияланған "Цифрлық экономикадағы қаржылық қолжетімділік" атты Global Findex-2025 есебі 141 ел мен экономикадағы шамамен 145 мың ересек адамға жүргізілген сауалнамаға негізделген. Зерттеу бір жыл бойы жүргізіліп, адамдардың заманауи қаржылық қызметтерді қаншалықты белсенді пайдаланатынын салыстыруға мүмкіндік береді.

Айта кетейік, бұл салыстыруда Қазақстанның көрсеткіштері айтарлықтай жоғары. 2025 жылы елдегі ересек тұрғындардың 87%-ында қаржылық шот болған. Салыстыру үшін, әлемдік орташа көрсеткіш – 79%, ал табысы төмен және орташа елдерде бұл көрсеткіш 75%-ды құрайды.

Сонымен қатар Дүниежүзілік банк шот иелерінің үлесі 90%-ға жуықтаған елдердің қатарында Қазақстанды да атап өткен. Бұл көрсеткіш бойынша бізбен бірге Жапония, Израиль, Бразилия, Қытай және Оңтүстік Корея сияқты елдер бар.

Дегенмен шоттың болуы оны белсенді пайдаланады дегенді білдірмейді. Бірақ бұл көрсеткіш бойынша да Қазақстан әлемдегі алдыңғы қатарда. Ересек тұрғындардың 85%-ы соңғы бір жылда цифрлық төлемдер жасаған немесе қабылдаған.

Қазақстан азаматтарының барлығында дерлік ұялы телефон бар

Цифрлық қаржы байланысқа қолжетімділіксіз мүмкін емес. Қазақстандағы ересектердің 92%-ында жеке ұялы телефон бар, ал 88%-ы соңғы үш айда интернет пайдаланған.

Ұялы телефонның таралуы бойынша Қазақстан әлемдік орташа көрсеткіштен де жоғары. Әлемде бұл көрсеткіш 86%-ды құрайды.

Көршілес елдермен салыстыру да қызық. Қырғызстандағы ересектердің 96%-ында ұялы телефон бар. Бұл Қазақстанға қарағанда жоғары көрсеткіш. Онда интернетті 92% пайдаланған. Алайда қаржылық шоттармен ересек тұрғындардың тек 72%-ы, ал цифрлық төлемдермен 67%-ы қамтылған.

Өзбекстанда бұл көрсеткіштер тиісінше 60% және 50%, ал Тәжікстанда 55% және 49%.

"Әлемдегі жағдайдан айқын көрініс байқалады: телефон мен интернетке қолжетімділіктің болуы банк және төлем қызметтерін дәл сондай кең ауқымда пайдалануға кепілдік бермейді", – деп атап өтті Дүниежүзілік банк.

Қазақстан тұрғындарының 38%-ы ақша жинайды

Дүниежүзілік банктің мәліметінше, бір жыл ішінде қазақстандық ересектердің 38%-ы ресми түрде ақша жинаған. Бұл банк немесе басқа да ресми қаржы құралы арқылы жинақ жасауды білдіреді.

Алайда бұл ел тұрғындарының дәл 38%-ының қазіргі уақытта жинағы бар деген сөз емес. Зерттеу бір жыл ішінде ересектердің қандай үлесі ресми тәсілмен ақша жинағанын көрсетеді.

Салыстыру үшін, Қытайда бұл көрсеткіш 67%-ға, Польшада 46%-ға, Бразилияда 39%-ға жетеді. Қазақстандағы көрсеткіш орташа деңгейге жуық.

Көршілес елдерде нәтиже әлдеқайда төмен. Қырғызстанда ересектердің 20%-ы, Тәжікстанда 10%-ы, ал Өзбекстанда небәрі 9%-ы ресми түрде ақша жинаған.

Қазақстан тұрғындарының 67%-ы ресми қарыз алмаған

Global Findex есебіндегі тағы бір көрсеткіш – ресми кредиттер мен қарыздарды пайдалану деңгейі.

Қазақстанда ересектердің 33%-ы бір жыл ішінде ресми түрде қарыз алған. Демек, 67%-ы мұндай қарыздарды пайдаланбаған.

Бұл жерде маңызды бір жайт бар: бұл көрсеткіш қазақстандықтардың үштен екісі өмірінде ешкімнен қарыз алмағанын білдірмейді. 33% көрсеткіші тек ресми қаржы жүйесі арқылы алынған кредиттер мен қарыздарға қатысты.

Салыстыру үшін, Қытайда ересектердің 41%-ы, Бразилияда 47%-ы ресми қарыз алған. Қырғызстанда бұл көрсеткіш 18%, Өзбекстанда 12%, ал Тәжікстанда 17% болған.

Банк шоты бар, бірақ қаржылық қор бәріне бірдей жеткіліксіз

Жалпы алғанда, Қазақстан әлемдегі қаржы қызметтері цифрландырылған елдердің бірі саналады. Ересек тұрғындардың басым бөлігінде банк шоты мен ұялы телефон бар, олар интернетті және цифрлық төлемдерді пайдаланады.

Алайда қаржы жүйесіне қолжетімділік пен қаржылық әл-ауқат бір нәрсе емес. Дүниежүзілік банктің өзі осыған назар аударады: банк шоттары мен цифрлық қызметтер кең таралғанына қарамастан, көптеген адам күнделікті шығындарды өтеуде, күтпеген төлемдерді жасауда және қаржылық қор қалыптастыруда қиындықтарға тап болады.

Қазақстан бұл айырмашылықты айқын көрсетеді: ересектердің 87%-ында банк шоты бар, бірақ ресми түрде ақша жинайтындардың үлесі небәрі 38%.