Қойма толы сәбізді күресінге тастаймыз ба?

Ертіс-Баян өңірінің фермерлері сәбіз экспортына шектеу енгізбеуді сұрап отыр. Сауда және интеграция министрлігі ұсынған шектеу күшіне енсе, көкөніс өсірушілер адам айтқысыз шығынға ұшырап, қойма толы өнімді күресінге лақтырғаннан басқа амал қалмайды, деп хабарлайды Egemen.kz.

Суретті түсірген Валерий Бугаев

Елімізде сәбіз экспортына үш айлық уақытша шектеу енгізілуі мүмкін. Жауапты министрліктің мәліметінше, бұл қадамның мақсаты – азық-түлік тапшылығын тудырмай, бағаны тұрақты ұстау. Алайда Павлодар облысының фермерлері сәбізге сұраныс қазірдің өзінде төмендеп кеткенін алға тартып отыр. Ал қойма толы тонна-тонна өнім. Экспорт шектелсе, онсыз да арзан өнімді өткізу бір басқа, қоймаларда шірітіп алу мәселесі шығып тұр. Ертіс-Баян өңірінде сәбіз өсіретін шаруашылықтар өте көп. Әсіресе, Черноярка алқабы мен Ақсу қаласының ауылдық аумағында картоп пен сәбізге ден қойып, нәпақасын содан айырып отырған фермерлер жүздеп саналады. Жоғарыдағы іс-шара жүзеге асса, шаруалардың қолдары байланып, олар орасан зор шығынға батуы ықтимал.

«Черноярка» ауылшаруашылық өндірістік кооперативінің төрағасы Николай Надедовтің айтуынша, шаруашылықтың қоймасында жиналған тонна-тона сәбіз үйіліп жатыр. Ал жергілікті нарықта алушы жоқтың қасы.

- Біздің облыстың шаруалары картопты да, сәбізді де өте көп егеді, аймағымыздың қажеттілігінен анағұрлым көп. Кооперативіміздің өнімдерін жергілікті нарықтан сатып алып жатқандар өте аз. Есесіне көршілес елдің бірнеше аймағынан тұрақты сұраныс бар. Ертең шектеу енгізілсе, біздің ала жаздай өсіріп, жиып алған көл-көсір өніміміз өтпей, қоймаларда шіріп кететіні анық. Енді бір айдан кейін қоймалардағы сәбіз бүліне бастайды, себебі өнімнің сақтау мерзімі шектеулі. Ендеше біз мыңдаған тонна сәбізді күресінге лақтырамыз деген сөз. Ал фермерлердің мойнында миллиондаған теңге несие, лизинг бар. Бізге сондықтан өз өнімімізді өткізетін дәліз керек. Қазірдің өзінде еліміздің оңтүстік нарығына теріскейдегі көршімізден 300 мың тонна сәбіз кіргені туралы ақпарат алып отырмыз. Неге біздің картопты алмайды? Бұл жағы бізге беймәлім. Сайып келгенде түсініксіз, шаруалар үшін өте тиімсіз жағдай қалыптасып отыр, - деп қынжылады ол.

«Андас» ШҚ басшысы Зейнолла Сәлменбаев мұндай шектеуді жиілетсе, ертеңгі күні көкөніс өсіретін шаруа таппай қаламыз деп дабыл қағып отыр.

«Кез келген мемлекет тауар өндірушілерін, нарығын қорғайды. Ал бізге керісінше кедергі келтірілмекші. Егер сәбіз экспортына шектеу қойылса, қазіргі күнде тауарымызды өткізіп отырған нарығымыздан айырыламыз. Өзбекстан, Қырғызстан елдері біресе сатып, біресе шектеумен жүрсек, сенімсіз серіктес ретінде біздің тауардан бас тартады. Одан кейін ешкім өсіргісі де келмейді. Мысалы,Чернояркада тек сәбіз ғана егетін шаруашылықтар бар. Олардың күйі не болады?», деп күйінеді тәжірибелі фермер.

Ресми статистикаға сүйенсек, қазіргі уақытта жергілікті қоймалар сәбіздің килограмын небәрі 70-80 теңгеден босатып жатыр. Яғни баға арзан, өнімге тапшылық жоқ. Ендеше қойма толы сәбіз отандық нарықтағы сұранысты жауып тұрса шектеу енгізудің қандай пайдасы бар? Фермерлер мұндай шектеудің салдары алдағы уақытта сәбіз алқаптарын қысқартуға апарып соқтыратынын, салдарынан өнімнің бағасы қымбаттап кетуі ықтимал екенін айтады.

Желтоқсан айында сәбіз, қант және жұмыртқа бағасы төмендеді

Өңірлік ауыл шаруашылығы басқармасының мәліметінше, былтыр облыста 5 мың гектарға сәбіз егіліп, 165 мың тонна өнім алынған. Өткен жыл соңына дейін 8,9 мың тоннасы Өзбекстан мен Ресейге экспортталса, жыл басынан бері біраз бөлігі сатылған. Қазіргі таңда қоймаларда 64 мың тонна сәбіз бар. Оның тең жартысы тоңазытқыш жабдықтары жоқ қоймаларда сақтаулы. Ол ары кетсе 1-1,5 ай сақталады. Күн жылына, бірден бұзыла бастайды. Ал наурыз айынан бастап елімізге Өзбекстаннан жаңа өсіп шыққан импорт сәбіз ағыла бастайтынын ескерсек,  жергілікті қоймаларда сақталып тұрған мыңдаған тонна сәбізді күресінге тастауға тура келеді.

Елімізде сәбіз экспортына тыйым салынды

Мәжіліс депутаты Нұржан Әшімбетов мәселеге ел Парламенті назар аударып отырғанын жеткізді. Айтуынша, ел қоймаларында, соның ішінде Павлодар жерінде өнімнің жеткілікті көлемі сақтаулы. Әдетте артық өнім экспортқа шығарылатын. Бірақ биыл өнімге сұраныс болмай тұр.

- Бұған дейін Сауда және интеграция министрлігі картопқа да шектеу енгізгісі келген. Мәселені Үкімет деңгейінде көтеріп, абырой болғанда ол шешім жүзеге аспады. Ендігі кезек сәбізге тіреліп отыр. Негізі бұл жердегі мәселе жауапты министрліктің «баға өсіп кетсе, оны қалай тежейміз» деген ниетінен туындап отыр. Яғни министрлік бағаның одан әрі өсіп кетуінен қорқады, бірақ оны тежейтін тетік ойлап таппаған. Олар фермерлерде қандай жағдай қалыптасып отырғанынан бейхабар. Экспортты шектесек, баға өспейді деген ұсыныс ойға сыймайды. Алайда таяқтың екі ұшы болатыны сияқты, ертең біздің халықаралық экспорт нарығындағы орнымызды көрші елдердің жеткізушілері тартып алатыны сөзсіз. Мәжілістегі Аграрлық мәселелер комитеті отандық азық-түлік қауіпсіздігіне шын мәнінде қауіп төнсе ғана шектеу жасалсын деген талап қойып отыр. Ал ондай қауіп қазір байқалмайды, - дейді депутат.

Нұржан Әшімбетов өңірлерде бағаны ырықтандыру, фермерлер мен дүкендер арасында өнімді тікелей жеткізуді ұйымдастыру жұмыстары нашар деген пікірде. Бұл мәселені Мемлекет басшысы айтудай-ақ айтып келеді, алайда облыстарда істелген шаруа мардымсыз. Оның ойынша, бұл мәселені шешу үшін ірі жеткізушілер ірі қалаларда азық өнімдерінің хабтарын, атап айтқанда, «көтерме-бөлшек сауда орталықтарын» тұрғызуы, ал оның құрылысына Үкімет жеңілдетілген пайызбен қаражат бөлуі керек. Есесіне өңірлер арасында азық-түлік өнімдері бойынша ірі жеткізу жүйелері ұйымдастырылады. Нарықты жаулап алған импорт өнімнен біртіндеп арыламыз.

«Азық-түлік бағасының қымбат болуына өңірлер арасындағы логистиканың дамымай отырғаны себеп. Өзіңіз қараңыз, еліміздің батыс өңірлеріне тек көрші мемлекеттен импорт көкөніс өнімдері келеді. Ал бағасы Павлодардікінен қымбат. Егер облыстар арасында байланыс орнаса, бұл тұтынушыларға да, фермерлерге де аса тиімді болар еді ғой. Фермерлердің арзан өнімін алатын алыпсатарлар қазір ойына келген бағасын қоятын болды. Тұтынушы сөресіне дейін ол 3 рет қымбаттайды. Мәселен ірі жеткізуші қоймадан сәбізді 80 теңгеге алып, оны ұсақ жеткізушілерге қымбатқа сатады делік. Ал ұсақ компаниялар оған тағы үстеме қосып, дүкендерге жөнелтеді. Дүкендер өз кезегінде пайдасыз қалмауы үшін бағаға өз маржасын қосып жібереді. 80 теңгенің сәбізі дүкендерде 200 теңгеге саудаланып жатыр. Картоп та солай, фермерден 120 теңгеге алынып, 250 теңгеге сатылады. Бұл – Сауда және интеграция миниистрлігінің тікелей айналысатын жұмысы. Сауда жүйесін реттемей, баға мәселесі шешілмейді. Біз өнім өндірушілермен емес, алыпсатарлармен күресуіміз керек. Біресе, етке, біресе тірідей малға, біресе картоп пен сәбіз экспортына шектеу қоямыз. Мұндай орынсыз әрекеттер арқылы ауыл шаруашылығын орасан зор шығынға батырып, азық-түлік қауіпсіздігіне нұқсан келтіріп отырғанымызды ұғуымыз керек», деп қосты ол.

Қазіргі уақытта бұл мәселеге Сенат депутаты Ернұр Әйткенов кірісіп, Үкіметке депутаттық сауал әзірлеп жатыр. Ал Нұржан Әшімбетов алдағы күндері Үкіметте өтетін ведомствоаралық комиссия отырысына қатысып, кәсіпкерлердің жанайқайын жеткіземін деп уәде етті. Мәжілістегі аграрлық мәселелер комитеті министрліктің ауыл шаруашылығына қатысты шешімдеріне өз келісімін беруі керек. Егер келіспесе, шешім қабылданбайды.

Атап өтерлігі, Павлодар облысындағы тұрақтандыру қоры да сәбіз бойынша алдағы кезеңге жететін қорды қамдап алған.

«Тұрақтандыру қорында 6,6 мың тонна картоп пен 1,5 мың тонна сәбіз бар. Ол өңір тұрғындарының алдағы қажеттілігінің кемі 50 пайызын жабады. Маусымаралық кезеңде немесе нарықта бағаның өсуі кезінде бағаны тұрақтандыру мақсатында көкөніс өнімдері сатыла бастайды. Қазіргі уақытта тұрақтандыру қорынан картоптың килограмы 100 теңгеден, сәбіз 110 теңгеден сатылып жатыр», деп хабарлады «Павлодар» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының басқарма төрағасы Дәурен Жамбайбек.

Көкөніс өсірушілер бұған дейінгі жылдары болған жағдайлардан министрліктегілер сабақ алса деп отыр. Себебі, шектеу қойылған өнімге келесі жылы тапшылық байқалған кездер болған. Сондықтан бұл мәселе бойынша Үкімет оң шешім шығарады деп үміттенеміз.

Павлодарлық фермерлер сәбіздерін сата алмай отыр

Соңғы жаңалықтар

«Келешек мектептері» рекордттарға жол ашты

Білім • Бүгін, 10:35

Қойма толы сәбізді күресінге тастаймыз ба?

Аймақтар • Бүгін, 10:32

Қасиетті Рамазан айы 19 ақпанда басталады

Дін • Бүгін, 10:25

Аида Балаева Әуезов атындағы драма театрын 100 жылдық мерейтойымен құттықтады

Мәдениет • Бүгін, 10:10

Таиландта аударылған катердің ішінде 8 Қазақстан азаматы болған

Оқиға • Бүгін, 10:07

Салық режимін өзгертуге бір реттік мүмкіндік берілді

Экономика • Бүгін, 09:57

Ирандағы ахуалға байланысты әлемдік нарықта мұнай бағасы күрт өсті

Саясат • Бүгін, 09:40

Торғай өзенінде балық қырылып жатқаны рас па?

Аймақтар • Бүгін, 09:35

«Реал» бас бапкер Хаби Алонсоны қызметінен босатты

Футбол • Бүгін, 09:32

Трамп Иранмен кәсіп жүргізетін барлық елге 25 пайыздық баж салығын енгізді

Әлем • Бүгін, 09:30

Бүгін елімізде ауа райы қандай болады?

Ауа райы • Бүгін, 09:22

Түркістан облысында бір отбасының үш адамы көмірқышқыл газынан уланып қаза тапты

Оқиға • Бүгін, 09:15

Құмды тоқтатқан технология

Ғалам ғажаптары • Бүгін, 09:12

Лайықты баға және Венецияға жолдама

Қоғам • Бүгін, 09:10

Толқынды күткен бала болмысы

Басылым • Бүгін, 09:07

Барлық жаңалықтар