Сайлау заңнамасында қандай өзгеріс бар?

Кеңес отырысын ашқан ОСК төрағасы Нұрлан Әбдіров Конституцияға енгізілген өзгерістер еліміздің қоғамдық-саяси өмірінде жаңа кезеңнің басталуына негіз болғанын атап өтті.

– Конституциялық реформа аясында 1 шілдеде Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен тағайындалған Құрылтай депутаттарын сайлау науқаны басталды. Сол күні біз Орталық сайлау комиссиясының алғашқы отырысын өткізіп, негізгі электоралдық іс-шаралардың күнтізбелік жоспарын бекіттік. Орталық сайлау комиссиясы үшін басты міндет – ұйымдастырушылық іс-шаралардың ауқымды кешенін тиімді әрі уақтылы іске асыру. Өйткені олардың орындалуы жалпы сайлау үдерісінің сапасына тікелей әсер етеді, – деді төраға.

Нұрлан Әбдіров Конституция жобасын әзірлеу жұмысына Сараптамалық кеңес мүшелерінің белсенді қатысқанын ерекше атап өтті. Сондай-ақ ол қазіргі таңда бірқатар кеңес мүшелері сайлау заңнамасын жетілдіру жөніндегі жұмыс топтарының және ғылыми-сараптамалық кеңестердің құрамында еңбек етіп жатқанын айтты.

Жиында Сараптамалық кеңестің мүшелері Ермек Әбдірасұлов, Исидор Борчашвили, Индира Әубәкірова, Марат Қоғамов, Снежанна Имашева сөз сөйледі. Сарапшылар жаңа конституциялық жағдайдағы сайлау құқығын дамыту мәселелерін, Құрылтай депутаттарының сайлауын өткізу ерекшеліктерін, сайлау алдындағы үгітті құқықтық реттеуді, азаматтардың сайлау құқықтарын іске асыру кепілдіктерін кеңейтуді, сондай-ақ сайлауды қаржыландыру тетіктерін жетілдіру мәселелерін қарастырды.

– Бұған дейінгі сайлау үдерісінде негізгі назар жеке үміткерге аударылып келсе, енді саяси партияның орны айқындала түседі. Өйткені осы сайлауда халық идеяларға, құндылықтарға, оны жүзеге асыра алатын командаға таңдау жасайды. Әр үміткер – партияның бет-бейнесі. Сондықтан бір депутаттың жіберген ағаттығы бүкіл партияның қатесі ретінде қабылданады. Жауапкершілік жүгі артады. Яғни партия өз командасы үшін тек сайлау өткен күні емес, өкілеттік мерзімі бойы жауап береді. Егер депутат қандай да бір себеппен мандатынан айырылса, оның орнына партиялық тізімдегі келесі үміткер келеді. Осылайша, сайлаушылардың таңдауы сақталады, – деді И.Әубәкірова.

Ал С.Имашева енгізілген өзгерістердің бір бөлігі сайлау үдерісінде кездескен тәжірибелік мәселелерді шешуге бағытталғанын жеткізді. Оның айтуынша, сот шешімімен сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылығын жасағаны анықталған азаматтардың сайлау комиссиясының мүшесі болуына жол берілмейді.

– Одан бөлек, заңнамада сайлау науқанын қаржыландыру тетіктеріне қатысты талаптар күшейтілді. Саяси партиялар мен үміткерлер үгіт-насихат жұмысын тек заңда көзделген қаржыландыру тетіктері арқылы жүргізуге тиіс. Сайлау қорынан тыс қаражатты пайдалануға жол берілмейді. Бұл сайлау үдерісінің ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған маңызды өзгерістердің бірі, – деді ол.

Талқылау барысында саяси ғылымдар кандидаты Ғалым Шойкин партиялар жанынан ғылыми-сараптамалық орталықтар құруды, түрлі сала мамандарын тартуды ұсынды.

– Олар сапалы бағдарламалар әзірлеп, ұйымның сараптамалық әлеуетін күшейтеді. Бастысы – қоғамның нақты сұранысына жауап беретін тиімді ұсыныстар әзірлеуге мүмкіндік береді. Одан бөлек, партия мүшелері құқықтық білім алып, заң шығару қызметінің ерекшеліктерін, қоғамдық коммуникацияны, саяси мәдениетті, халықпен жұмыс істеу дағдыларын меңгеруі қажет. Себебі партиялық тізімге енгізілетін әрбір үміткердің кәсіби дайындығы мен жеке қасиеттері сайлаушылардың сеніміне тікелей әсер етеді, – деді ол.

Жаңа саяси реформалардың табысты жүзеге асуы ең алдымен азаматтардың саяси-құқықтық сауаттылығына байланысты. Осы орайда М.Қоғамов халыққа мемлекеттік басқару жүйесі, сайлау рәсімдері, азаматтардың құқықтары мен міндеттері туралы тұрақты түрде түсіндіру жұмысын жүргізу қажет екенін атап өтті.

– Партиялар ұрандармен шектелмей, нақты орындалатын міндеттер мен нәтижеге бағытталған бағдарламалар ұсынуы қажет. Бұл сайлаушылардың партия қызметіне объективті баға беруіне мүмкіндік береді. Жалпы, жүргізіліп жатқан саяси және конституциялық реформалардың түпкі мақсаты – құқық үстемдігін нығайту, мемлекеттік институттардың тиімділігін арттыру, азаматтардың мемлекетке деген сенімін күшейту, – деді спикер.

Күн тәртібіндегі жекелеген мәселелер бойынша Орталық сайлау комиссиясының мүшелері Әсел Жанабілова, Ләззат Сүйіндік пен Михаил Бортник пікір білдірді.