Сенат жаңа Цифрлық кодексті мақұлдап, ілеспе құжатты Мәжіліске қайтарды

Кодекс цифрлық деректер мен цифрлық объектілерді құру, олардың айналымы, сақтау, беру және пайдалану кезінде туындайтын цифрлық ортадағы қоғамдық қатынастарды реттеуге бағытталған.

— Кодекстің міндеттерінде цифрлық ортадағы құқықтық реттеудің негізгі ұғымдарын, қағидаттары мен тетіктерін айқындау, цифрлық ортаның орнықты дамуы мен жұмыс істеуін қамтамасыз ету, цифрлық ортадағы заңдылық пен құқықтық тәртіпті нығайту, сондай-ақ қоғамдық қатынастардың барлық салаларының цифрлық трансформациясын құқықтық қамтамасыз ету ескерілген. Кодекс 19 тарауды қамтитын 6 бөлімнен тұрады, — делінген Сенаттың Экономикалық саясат, инновациялық даму және кәсіпкерлік комитетінің мәліметінде.

Кодексте мынадай негізгі жаңашылдықтар көзделеді:

— жеке деректерді алып тастауды, анонимдеуді және өңдеуді шектеу құқығын қоса алғанда, адамның цифрлық құқықтарын заңнамалық бекіту;

— уәкілетті маманның (мамандардың) қатысуымен цифрлық орта субъектісінің алгоритмдік жүйелерді пайдалана отырып қабылданған шешімдерді қайта қарау құқығын белгілеу;

— биометриялық деректерді қолдануды және биометриялық аутентификацияны құқықтық реттеу, оған сәйкес биометриялық деректерді міндетті түрде өңдеуге және биометриялық аутентификацияны жүргізуге Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларда ғана жол беріледі;

— технологиялық бейтараптық, цифрлық этика және әлеуметтік жауапкершілік қағидаттарын бекіту;

— мүгедектігі бар адамдар мен халықтың мобильділігі төмен топтары үшін цифрлық технологиялардың, өнімдер мен көрсетілетін қызметтердің қолжетімділігін қамтамасыз ету жөніндегі талаптарды белгілеу.

Сонымен қатар, Кодекс цифрлық жазбаларды, цифрлық активтерді, цифрлық ресурстарды, цифрлық платформаларды, бағдарламалық қамтамасыз етуді, цифрлық жүйелерді, цифрлық инфрақұрылым объектілерін, цифрлық деректер өнімдерін қоса алғанда, цифрлық объектілердің құқықтық мәртебесін нақтылайды және бекітеді.

Бұдан бөлек, Кодексте электрондық қолтаңбамен қол қойылған электрондық құжаттардың және қағаз құжаттардың заңдық баламалылығы көзделеді.

Кодекстің жеке тарауы жоспарлау, құру, тәжірибелік пайдалану, киберқауіпсіздік талаптарына сәйкестігін сынау, өнеркәсіптік пайдалануға енгізу, дамыту, түрлендіру, архивтеу және пайдаланудан шығару кезеңдерін қамтитын цифрлық үкіметтің цифрлық объектілерінің циклін реттейді.

Мұнымен қоса, Кодекс электрондық үкімет моделінен цифрлық үкімет моделіне көшуді бекітеді, бұл жария басқару жүйесіне көзқарастардың сапалы өзгеруін — электрондық қызметтерді ұсынудан деректерге және кешенді цифрлық архитектураға негізделген басқаруға өзгергенін көрсетеді.

Атап айтқанда, Сенат «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне цифрландыру, көлік және кәсіпкерлік мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ілеспе заңға өзгеріс енгізді.

Заңды Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенатында қарау барысында мынадай түзетулер енгізілді:

— «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» Заңда 2029 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін ұжымдық құқықтарды басқару жөніндегі ұйымның іс жүзіндегі шығыстары бойынша әкімшілік шығыстарды 30-дан 20 пайызға дейін төмендету бөлігінде құқықтық коллизия жойылды;

— «Мемлекеттік мүлік туралы» Заңда мемлекеттік мүлік тізілімінде пилоттық жобаны іске асыру бөлігінде уәкілетті органның құзыреті нақтыланды;

— «Автомобиль көлігі туралы» Заңда 14-1-бапқа енгізілетін түзету алынып тасталды, өйткені бұл бап бұрын «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне байланыс, цифрландыру, инвестициялық ахуалды жақсарту және артық заңнамалық регламенттеуді болдырмау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңмен алып тасталған болатын;

— «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңда 10-6-баптың 4 және 5-тармақтары тұрғын үй қатынастары саласына жатпайтын авторлық және сабақтас құқықтарды иеленушілерге сыйақы беру құқықтарын ұжымдық басқару жөніндегі ұйымдардың жинау, бөлу, төлеу және сақтау тетігін жетілдіру бөлігінде алып тасталады;

— Үкіметтің орталық атқарушы органдарда, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарда киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы құзыреті алып тасталды;

— бірқатар түзетулер заңнаманы Цифрлық кодексте көзделген терминологияға сәйкес келтіруге бағытталған.

Еске салсақ, биыл желтоқсан айының басында Парламент Мәжілісі Цифрлық кодексті қабылдағанын жазған едік.