Тасқынға тастүйін дайындық

Батыс Қазақстан облы­сында көктемгі су тас­қынының алдын алу жұмыстары қазір­ден басталып кетті. 2 мыңға жуық тұрғын үй мен 15 мың саяжайды су астына қал­дырған 2024 жылдың са­бағы ұмытылар емес.

Дегенмен 2024 жылғы су тас­қыны халықтың бірлігін күшейт­кен кезең болды. Мемлекеттік ме­кемелер мен қарапайым ха­лық қоян-қолтық қимылдап, Жайық өзені бойындағы 84 ауылды, Орал қаласын тілсіз жаудан қор­ғап қалды. Зардап шеккен тұр­ғын­дарға Президент тапсырмасына сәйкес материалдық көмек уақтылы көрсетіліп, баспанамен қамтамасыз етілді. 13 мың отбасы 4,8 млрд теңге көлемінде біржол­ғы төлем алса, 10 мың отбасына ­4,1 млрд теңге материалдық өтем­ақы төленді. 1374 үй мен саяжай­ды жөндеуге 4,3 млрд теңге қара­жат жұмсалды. 3 мыңға жуық пәтер сатып алынып, 900-ден астам жаңа тұрғын үй пайдалануға берілді.

Облыс аумағында кейінгі екі жылда су тасқынына қарсы жұ­­мыс қарқынды жүргізілді. Өңір ­басшысы Нариман Төре­ғалиев 2024–2025 жылдары бағ­дарламалық құжаттар аясында су тасқынына қарсы жұмыстарға 7,5 млрд теңге жұмсалғанын айтады. Соның ішінде жалпы ұзындығы 155 км болатын 90 қорғаныс бөгеті орнатылып, 10 км канал қазылған. 94 шақырым арық жүйесі, Чирово, Жаңа өмір, Кемер, Ұзынкөл, Ақжайық, Мұратсай су­қоймалары жөндеуден өткен. Жеті өзеннің арнасы кеңейтіліп, Орал қаласында Жайық өзенінің 700 метрлік жағалауы нығайтылған. Автожолдарға 58 су өткізу құбыры орнатылып, облыс аумағында 238 шақырымдық магистралды каналдар тазартылған. Тасқала ауданында Деркөл өзенінің 5,3 км арнасын тереңдетіп, тазарту жұ­мы­с­ы басталып кетті. Бұған 622 млн теңге қарастырылған.

Ел көлемінде белең алған цифр­ландыру үрдісі енді тілсіз жаумен күресуге де көмектеседі. «Қазақстан Ғарыш Сапары» АҚ-ның көмегімен тасқын қаупін алдын ала болжайтын «Тасқын» ақпараттық жүйесі жасалды. Қорғаныс бөгеттері цифрланды­рылып, 64 гидроқұрылыстың пара­метрлері тұрақты бақылауға алынды. Мониторингті жақсарту мақсатында жаңадан 10 гидро­бе­кет ашылған. Оның ішінде Жа­йық, Шаған, Деркөл өзендерін­де автоматтандырылған 3 бекет ­тұр. Биыл өңірде тағы да 2 жаңа гид­робекет құрылысы басталады.

Президент 2024 жылы көк­темде кей тұсы өткел бермей кететін Қалдығайты, Жақсыбай, Шыңғырлау өзендерінде тұрақты көлік қатынасын қамтамасыз ету жөнінде тапсырма берген болатын. Қазір Қаратөбе мен Шыңғырлау аудандарында салынатын үш көпірдің жобасы әзірленді. Көпірлердің жалпы құны – 7,5 млрд теңге. Құрылыс-монтаж жұмысын жүргізуге рес­пуб­ликалық бюджеттен қаржы бөлінеді.

Тасқынның бір себебі – өзен мұзының дер кезінде сөгілмей, тасыған суды бөгеуі. Былтыр өңірде 23 мың шаршы метр аумақта мұз жару жұмысы жүрді. Биыл да осы мақсатқа қазынадан 230 млн теңге бөлінген. Қауіпті тұстар анықталған.

Елді мекендерде қар шығару жұмысы қарқынды жүріп жатыр. Бұған жергілікті бюджеттен 6,1 млрд теңге жұмсалмақ. Бұл былтыр бөлінген қаржыдан әжептәуір артық. Қазірдің өзінде 203 мың шаршы метр шығарылды.

Облыс аумағындағы негізгі су артериясы – Жайық өзені бастауын шекараның арғы жағынан алатын болғандықтан, Ресей Феде­ра­циясындағы жағдайды да жер­гілікті төтеншеліктер бақылап отыр. Соның ішінде Иреклі суқой­масындағы жағдай басты назарда. «Ресейлік әріптестерімен арадағы мәселелерді талқылау үшін биыл да ақпан айында Ресейдің Орын­бор облысына іссапар жоспарлап отырмыз», дейді өңір басшысы.

Мемлекеттік тапсырыс бойын­ша жаңадан ашылған «Батыс Ир­ригация» мекемесіне 1,1 млрд теңгеге 31 арнайы техника сатып алынған. Бұдан бөлек, тікелей су ша­руашылығы қызметіне жауап­ты «Қазсушар» мекемесі де 1,7 млрд­ теңгеге 51 жаңа техника ал­ды. Өңірде жалпы су тасқыны сал­дарын жоюға 4 573 адам, 2 040 тех­ника, 194 жүзу құралы, 487 су сору тех­никасы дайын тұр. 7 мың тонна­дан аса инертті материал, 336 мың дана қап, 423 тонна құм әзірленген.

Батыс Қазақстан облысы