Таулар тебіренген той

Суретті түсірген – автор

Өскемен – Катонқарағай бағытында керуендей керілген көліктердің кептелісі бір белді асып, келесі белге созылған. Содан-ақ жер қайыстырар көрермен жиналады деп түйгенбіз. Айтқанымыздай, ауыл іші ығы-жығы. Қайда бас сұқсаң да, ұзын-сонар кезек. Биылғы тойға халық әлдеқайда көп жиналатыны ай бұрын белгілі болған. Әлемнің жарық жұлдызы Димаш Құдайберген Алтайдың аспанын әнге бөлейді деген хабарландыру шыға сала дүйім жұрт Катонқарағайдан қымбат та болса үй жалдауға кіріскен. Димаштың қалықтаған әніне аңсары ауған ел шарықтаған бағаға да қарамады. Барғанда көрдік, үй тапқаны тауып, таппағаны шатыр тігіп қона жатқан. Халық қарасы көп боларын болжаған ұйымдастырушылар олар үшін кэмпинг аумағын да ойластырып қойысқан. Тойдың болғанынан боладысы қызық деп, басшылар той қамына ерте кіріскен.

«Алтай – түркі әлемінің алтын бесігі» тойы – түркі халықтарының бірлігін нығайту үшін жасалып жатқан үлкен іс-шара. Былтырғы фестивальдан соң, шіркін, Алтайдың төрінде Димаш ән салар ма еді деп армандағанмын. Өңір басшысы Нұрымбет Аманұлына рахмет! Сол ұсынысымды бірден қабыл алды. Сөйтіп, шығыстың белді демеушілерінің басы қосылып, фестивальдың жоғары деңгейде өтуіне атсалысып жатыр», дейді Шығыс Қазақстан облыстық мәдениет басқармасының басшысы Самат Кәсенов.

Иә, облыс басшылығы Алтайды жаңғыртқан фестивальды өткізу үшін көп тер төкті. Облыс әкімі Нұрымбет Сақтағанов ұлттық спортты да, айтысты да, жыр кешін де бастан-аяқ тамашалап жүрді. Түсінсек, екі күнге созылған тойдың артында қаншама еңбек жатыр? Түптеп келгенде, туризмнің дамуына үлкен үлес қосатын жоба.

Фестивальдың алғашқы күндері білекті де жүректі балуандар көкпар тартысып сайысса, сәйгүлік баптағандар бәйгеге ат қосып, мәре-сәре болысты. Нәтижесінде, аламан бәйгеден І орынды Абай облысынан келген шабандоз Манап Әбумансұр еншіледі. Екінші орынды Алматы, үшінші орынды шығыстың шабандоздары қанжығасына байлады. Ал көкпар тартудан Ұлан ауданының ұлдары алдарына жан салмады.

* * *

Сол күні кешкісін жұрт Берелді бетке алды. Бұл жақта «Алтай – түркі әлемінің алтын бесігі» фестивалі аясында айтулы ақын Ақтан Нұрбаевтың 100 жылдық мерейтойына орай жыр мүшәйрасы ұйымдастырылды. Берел қорық-музейіне жете берістегі астыртта киіз үйлер тігіліп, сахна құрылыпты. Ортадағы алауды алқалай жұрт жиыл­ды. Еліміздің әр өңірінен жеткен он алты ақын жырдан шашу шашты.

«Бұл жақта қулық пен сұмдыққа орын жоқ секілді,

Жамандық атаулы қысылар қарадай.

Күншілдік, күпірлік, кесірлік не түрлі,

Аластап алады арша мен қарағай», деп Астанадан келген ақын Ділдә Уәлибек Алтайдың қасиетін жырға қосып жатты.

Айлы түн, шытырлаған қарағайдың алауы. Бұқтырма жақтан салқын самал еседі. Өлеңге құмар жұрт ұйып отыр. Кеш тізгінін қолына алған белгілі ақын Қалқаман Сарин кезек-кезегімен ақындарды ортаға шығарып жатыр. Оқылған өлеңдердің бірі еркін тақырыпта болса, екіншісін Ақтан ақынға арнаған.

«Уыстатпас уақыт бір есіл де,

Қарт тарихтың қалады кім есінде?

Ақтан жыр боп төгілген бұл өлкеде,

Айналайын, Ақбұлқақ, білесің бе?» деп оқыған жас ақын Оразай Жеңісұлы көптің қошеметіне бөленіп жатты.

Поэзия фестивалі соңында әр ақынға 500 мың теңге сыйақы табыс етіліп, іс-шараның демеушісі, кәсіпкер, ақынның кенже ұлы Ержан Нұрбаев атсалысқан барша қауымға алғысын айтты. Айта кетейік, Ақтан ақын 1926 жылы Берел ауылында дүниеге келген. Еңбек жолы шығармашылыққа арналмаса да, өмірін өлең жазуға арнаған айтулы ақын. Айтыскерлігі және болған. Жыр кешіне жиналған жұрт түн ортасы бір-ақ тарқасты. Келер жылы тағы болса екен деген де тілектер айтылып жатты.

* * *

11 шілде. Қалың елдің күткені гала-концерт еді. Оған дейін көрермен айтысты тамашалап, қиқу қосты. Алыстан ат арытып келген Тұңғышбай Жаманқұлов, Әлібек Асқар, Ұлықбек Есдәулет сынды қонақтар фестивальды мұншалықты деңгейде ұйымдастырылады деп ойламағандарын айтып, таңданысты. 

– Ел дегенде елеңдеп тұрамыз. Анау Астанада жатсақ та, ауылдағы азаматтарға хабарласып, амандық-саулықтарын сұрасып отырамыз. Мұндай фестивальдың өтуі өте керемет. Бір дүние, қысқы туризмді қоса дамытсақ екен деймін. Әйтпесе, жаздың соңы Катонқарағай баз-баяғы қоңыр тіршілігіне басады, – деді жазушы Әлібек Асқар.

Иә, тамыздың соңы-ақ Катонқарағайда меңіреу тыныштық орнайды. Артынша қоңыр күз келіп, Алтайдың ұза-а-ақ қысы басталады. Қазір ғой, ауыл­да көлік қаңтаратын орын жоқ. Атшабар алаңына құрылған сахнаның маңайында әр аудан киіз үй тігіп, көрме ұйымдастырыпты. Фестивальдың кіреберісінде сауданың көрігі қызып тұрды. Әсіресе Катонқарағайдың балы, қымызына, дәрілік шөптеріне сұраныс көп екен. Керек-жарағын алған жұрт айтыс қорытындысы шығар сәтте қайтадан сахна маңына ұйысты. Облыс әкімі барша ақынға алғысын білдіріп, бас жүлде алған айтыскер ақын Серік Қуанғанға автокөлік кілтін табыс етті.

– Айтыс сахнасында он бес жылдай жүргеніммен, бірінші рет көлік міндім. Бас жүлде өзіміздің шығыста, Алтай төрінде бұйырғанына қуаныштымын, – деді жеңімпаз Серік Қуанған.

Жұрт мұнымен тарқаған жоқ. Керісінше, кешкілік көрермен қарасы қалыңдай түсті. Биіктен көз тастап едік, сахна алдына жиналған жұрттың ұшы-қиыры көрінбеді. Гала-концертте түркі жұртының сахна саңлақтары өнер көрсетіп, көпшілікті тәнті етті. Ал күллі әлемге әйгілі Димаш Алтай төріне тігілген сахнаға шыққанда халықтың қолдауында, қиқуында шек болмады. Екі сағатқа жуық концерт берген Димаштың әуелеген әнін ел қосыла шырқап, ерекше көңіл күйге бөленді.

Әлемге әйгілі әншінің түркі жұртының жерінде концерт қоюы енді-енді дамып жатқан туризм саласына қосымша серпін берері тағы анық.

Шығыс Қазақстан облысы,

Катонқарағай ауданы