Тоқаев ұстанған бағдар Егемендік декларациясындағы идеяларды баянды етуге бағытталған Башқұрт саясаттанушысы

— Артур мырза, Қазақстанда Егемендік декларациясының қабылданғанына 35 жыл толып отыр. Осы ел азаттығын нығайтуда кейінгі жылдары қолға алынған шаралардың қайсысы салмақты үлес қосып жатыр деп ойлайсыз?

— Декларация Қазақстан тәуелсіздігін паш еткен алғашқы құжат болды. Сондықтан оның Қазақстан тағдырындағы маңызын асыра бағалау қиын. Осы құжаттың негізінде елдің Парламенті, Үкіметі мен сот жүйесі құрылды. Бүгінгі Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ұстанған бағдар осы декларацияда көрініс тапқан идеяларды баянды ете түсуге бағытталған.

Қазақстанның егемендік мүддесін ішкі және сыртқы саясаттағы нақты жағдаймен үйлестіре отырып қорғауда деуге болады. Бұл тұрғыда реформалар заң шығарушы биліктің рөлін күшейтуге, сот жүйесін жетілдіруге және қазақстандықтардың құқықтарын кеңейтуге бағытталған.

Мұның бәрі құқықтың үстемдігін қамтамасыз етіп, мемлекеттік органдардың жұмысын жақсартуға және әлеуметтік мәселелерді шешуге ықпал етеді. Қазақстан басшысы бір палаталы Парламентке көшуге алғашқы қадам жасады. Бұл жай бір ұсыныс емес, билік жүйесінің нақты саяси модернизациясы. Қасым-Жомарт Тоқаев қоғам мен биліктің де көкейінен шығатын саяси сәулетші рөлін атқарып отыр. Бұл мәселені 2027 жылы референдум кезінде мақұлдаған жағдайда ғана Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер енгізу жоспарланып отыр. Қазақстан АЭС салу мәселесін де референдум арқылы шешкен. Мұндай ашық диалогты халықтың қолдауына сенетін саяси көшбасшы ғана сәтті жүзеге асыра алады. Қасым-Жомарт Тоқаев осындай қолдауға ие.

— Қасым-Жомарт Тоқаев неге Парламентті трансформациядан өткізуге мүдделі?

— Кез-келген саяси жүйе уақыт өте келе қосымша түзетулерді немесе тіпті өзгерістерді қажет етеді. Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылдан бері саяси жаңғыру бағытын дәйекті іске асырып келеді. Соның ішінде ең маңыздыларына мыналарды жатқызар едім: Президенттің өкілеттерін басқа билік институттарына қайта бөліп, «суперпрезиденттік» республика форматы келмеске кетті. Конституциялық сот қалпына келіп, әкімдер сайлауы, онлайн-петициялар институты енгізілді. Осы өзгерістердің арқасында Қазақстанда үлкен өзгерістерге көшуге мүмкіндік туды. Мұның бәрі саяси жүйеге оң әсер етті. Қазір Қасым-Жомарт Тоқаев Мәжіліс пен Сенат функцияларын біріктіру арқылы парламентаризмді күшейтпекші.

— Елдің жан басына шаққандағы ЖІӨ 14 400 долларға жетіп отыр. Мұндай экономикалық көрсеткішке қандай істер жол ашты деп ойлайсыз?

— Мұндай экономикалық көрсеткіштерге түрлі факторлар әсер етті. Біріншіден, экономикада ынталандырушы бюджет саясатын ұстанудың, өңірлерді дамытып, инфрақұрылымды жетілдірудің, мұнай өндірісінің көлемін арттырып, мемлекеттік бастамаларды алға оздырудың арқасында осындай белестер бағынып жатыр. Екіншіден, биліктің назарын халықтың әл-ауқатын арттыруға аударылды. Қасым-Жомарт Тоқаев реформаларды азаматтардың мүдделеріне икемдеуге пәрмен берді. Әсіресе халықтың өмір сапасын жақсартып, кәсіпкерлікті ынталандыруға, коммуналдық тарифтердің өсуін уақытша тоқтатып, арзандатылған ипотекалық көлемін ұлғайтуға, тұрақтандыру қорларының жұмысын жандандырып, салықтық әкімшілендіруді жеңілдетуге күш салынып жатыр. Қазақстандықтардың әл-ауқатын арттыру Қасым-жомарт Тоқаевтың саяси-экономикалық бағытының негізгі міндеті және құндылығы болып тұр.

— Президент инновацияшыл жас буынға мемлекет болашағын сеніп тапсыруға бейім екенін байқатып отыр. Бұл Қазақстанның даму стратегиясын қайда жетелейді деп ойлайсыз?

— Мемлекеттің даму стратегиясы ең әуелі мамандар сапасына арқа сүйейді. Сапалы маманды жастайынан баулып шығаруға немесе басқа елдерден тартуға болады. Қасым-Жомарт Тоқаев бірінші жолды таңдап отыр. Менің ойымша, мемлекет өз жастарына деген сенім арту арқылы егемендігін баянды ете түседі. Елде жастар саясатының 2023-2029 жылдарға арналған мемлекеттік тұжырымдамасы қабылданған. Онда жастармен жұмыстың стратегиялық басымдықтары мен жаңа тәсілдері айқындалған. Тұжырымдама «жастар үшін емес, жастармен бірге» дейтін қағиданы өзек еткен.

— Мемлекет басшысының экономкалық отансүйгіштікке баса мән беріп отырғанын немен байланыстырар едіңіз? Халықтың өз өндірушілерін қолдауға ұмтылуы экономикаға қандай серпін бере алады?

— Экономикалық патриотизм экономиканы дамытудағы маңызды факторлардың біріне айналып отыр. Осының арқасында отандық өнімдер әлем нарығында ұлттық брендке айналады.

Қазақстан өз өндірушілерінің өнімін ілгерілетуге жақсы экономикалық, институционалдық жағдай жасап отыр. Бұл халықаралық деңгейде имиджді нығайтуға да, экономиканың нақты секторында жаңа жұмыс орындарын құруға да оң әсер етеді.

Айта кетейік, Республика күніне орай Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына шет мемлекеттердің басшылары мен халықаралық ұйымдардың жетекшілерінен құттықтау хаттары келіп жатыр.