Түркі академиясының ғылыми жетістіктері таныстырылды

Түркі елдері ортақ әліпбиге көшеді. Бұл туралы Түркі академиясының 15 жылдығына орай Анкарада өткен жиында белгілі болды. Ғалымдар мен сарапшылар бас қосқан мазмұнды шарада академияның бүгінге дейін атқарған ауқымды жұмыстары пысықталып, ғылыми жетістіктері сараланды.

Академия кейінгі 15 жылда жүздеген ғылыми еңбек жариялап, ортақ тарихымызға қатысты табысты бастамаларды жүзеге асырды. Түркі елдерін бір арнаға тоғыстырған жобалар Түркияда жүзеге асырылғанымен, ғылыми орталығы Астанада орналасқан. Жиынға қатысқан ғалымдардың айтуынша, бұл Қазақстанның түркі әлеміндегі маңызды рөлін айқындайды.

Әбдіуақап Қара, тарихшы, профессор:

- Тәуелсіз болған түркі елдері бар. Қазір 8 ел мүше. Олардың бас қосуы, келешекке жоспар жасауы саяси тұрғыдан өте маңызды. Десек те енді бұның осындай ынтымақтастық, берекенің ғылыми негіздері, интеллектуалдық, зияткерлік негіздері де болу керек. Әйтпесе ол ұзаққа бармайды. Сондықтан Түркі академиясы өте маңызды. Саяси орталық Ыстанбұлда болса, енді мұның ғылыми орталығы Астанада болып отыр. Демек бұл да Қазақстанның ғылымда, мәдениетте, түркі дүниесінде үлкен орнын көрсетсе керек.

Ортақ түркі әліпбиінің қабылдануы – Түркі академиясының ең табысты жетістігі. Аталған алфавитпен биыл Абайдың «Қара сөздері» мен Ш. Айтматовтың «Ақ кемесі» кітап болып басылып шықты. «Бұл түркі елдеріне ортақ коммуникациялық алаң қалыптастырудың бастамасы», – дейді сарапшылар.

Ахмет Бижан Ержиласун, түркітанушы, профессор:

- Әзербайжан бірнеше жыл бұрын ортақ әліпбиді қолданысқа енгізді. Олардың әліпбиі Түркиямен көбірек ұқсас. Өзбекстан мен Түрікменстан латын әліпбиіне көшті. Бірақ әртүрлі нұсқада. Келешекте Қазақстан ортақ әліпбиді қолданысқа енгізсе, Қырғызстан да бұл бастаманы құптайды. Өйткені Түркі академиясы әзірлеген бұл әліпби әлдеқайда үйлесімді әрі ыңғайлы.

Түркі академиясы ғылым мен білім саласындағы бастамасынан бөлек, археологиялық қазба жұмыстары бойынша да табысқа жетті. Академия ғалымдары әрісі Моңғолия мен берісі Маңғыстауда тың зерттеулер жүргізіп, түркі өркениетінің түп-тамырын тереңірек танытуға жол ашты.

Шаһин Мұстафаев, Түркі академиясының президенті:

- Моңғолиядағы Номгон аңғарында жүргізілген жұмыстар кезінде табылған тарихи артефактілер, әсіресе Көк түрік дәуіріне жататын тастар мен жазбалар түркітану ғылымы үшін өте құнды олжа болды.

Халықаралық жиынға қатысқан сарапшылар ортақ жобаларды дамыту бойынша өз ұсыныстарын талқыға салды. Алдағы уақытта түркі әлемінің интеграциясын тереңдетіп, ғылыми-тарихи тұжырымдарды іске асыруға келісті.

Авторлары: Әсия Нұрлыбаева, Ж. Сүйіндіков