Ұлттық банк базалық мөлшерлемені тағы да төмендетуі мүмкін: қазақстандықтарды не күтіп тұр

Қазақстан Ұлттық банкі 23 қазанда базалық мөлшерлеме бойынша кезекті шешімін жариялайды. Сарапшылардың көпшілігі оның жылдық 16,25-тен 16 пайызға дейін төмендеуін күтеді, алайда реттеуші инфляциялық тәуекелдер мен экономиканың баяулауына байланысты үзіліс алуы мүмкін. Сарапшылар қандай болжам жасап отыр және теңге бағамы шешімге қалай әсер етуі мүмкін - Tengrinews.kz материалында.

Қазір Қазақстанда базалық мөлшерлеме жылдық 16,25 пайыз, ал пайыздық дәліз – 15,25-тен 17,25 пайызға дейінгі аралықт. 23 қазанда Ұлттық банк базалық мөлшерлеме бойынша биылғы жетінші шешімін жариялайды. Бұған дейінгі қатарынан үш отырыста реттеуші базалық мөлшерлемені төмендеткен болатын. Ұлттық банк бұл жолы ақша-несие саясаты векторын өзгерте ме?

Сарапшылар төмендеуді күтеді: мөлшерлеме қандай деңгейге дейін түсуі мүмкін?

Қаржы сарапшысы Андрей Чеботаревтің айтуынша, базалық сценарий өзгеріссіз қалып отыр: нарық жұмсарту циклінің жалғасуы күтеді, ал басты интрига – қадам шамасында.

"Базалық сценарий – төмендету, мәселе тек қадамда. Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының қазандағы сауалнамасына сәйкес, сарапшылардың 85 пайызы 15,75–16 пайызға дейін төмендейді деп күтеді. Олардың көпшілігі 25 базистік тармаққа – 16 пайызға дейін төмендейді деп болжап отыр. Мен Ұлттық банктің ұстанымын біле отырып, сақтықпен төмендетуге иек артар едім. Логика қарапайым: жұмсарту циклі маусымнан бері жалғасып келеді, инфляция біртіндеп баяулап жатыр, нығайған теңге мен тоқтатылған тарифтер көмектесіп тұр. Мәселе төмендете ме, әлде көтере ме дегенде емес, қаншаға төмендететіндігінде. Дегенмен, үзіліс жасау мүмкіндігін де жоққа шығармас едім: Ұлттық банк 2027 жылға арналған инфляция болжамын 6,5–8,5 пайызға дейін нашарлатты, біз әзірге 5 пайыздық мақсатқа жақындаған жоқпыз, ал экономика әлі қызып тұр".

Андрей Чеботарев

Қаржы сарапшысы

Сарапшы 25 базистік тармаққа – 16 пайызға дейін төмендеуді және одан кейін үзіліс болуын күтеді.

"Түбегейлі айтсақ – ештеңе нашарлаған да, жақсарған да жоқ. Валюта бағамының қысқа мерзімді ауытқулары Ұлттық банктің шешіміне өздігінен әсер ете қоюы екіталай, ол үшін бірнеше күндік мазасыз қозғалыс емес, орнықты тренд маңызды", – деп түсіндірді Андрей Чеботарев.

Экономист Жанат Нұрғалиев те Ұлттық банк базалық мөлшерлемені шамамен 16 пайызға дейін төмендетеді деп есептейді. Сарапшы бұған үш себепті атады:

Инфляция баяулай бастады. Бағаның өсуі алдыңғы кезеңдермен салыстырғанда біртіндеп төмендеп келеді. Бизнес пен сатып алушылардың белсенділігі төмендеді. Адамдар аз сатып ала бастады, ал компаниялар іскерлік белсенділікті азайтып, айналымды бәсеңдетіп жатыр. Экономикаға серпін қажет. Бизнесті жандандырып, сұранысты қолдау үшін Ұлттық банкке несиелерді арзанырақ әрі қолжетімді ету қажет.

Қарапайым тілмен айтқанда, мөлшерлеме жоғары болса, несие қымбаттайды да, экономика баяулайды. Инфляция біршама бәсеңдегендіктен, экономист мөлшерлемені төмендететін кез келді деп есептейді – бұл ақшаның арзандауына, ал бизнес пен тұтынушылардың оны қайтадан белсендірек жұмсай бастауына мүмкіндік береді.

Қазақстан экономикасы: оң өзгерістер мен тәуекелдердің сақталуы

Сарапшы Андрей Чеботарев Қазақстан экономикасындағы қазіргі жағдайды "тұрақты, бірақ нәзік тепе-теңдік" күйі ретінде сипаттайды.

Оның айтуынша, әзірге күрт өзгеріс жоқ. Оң өзгерістер ішінде – инфляцияның баяулауы және бір жылға арналған инфляциялық күтулердің 10,4-тен 9,7 пайызға дейін төмендеуі бар.

Бірақ сонымен бірге экономикалық өсім баяулап жатыр: тоғыз айда ЖІӨ 4,2 пайызға өсті, ал бірінші жартыжылдықта өсу қарқыны 5,1–5,3 пайыз болған. Қосымша өзгеріс ретінде 2027 жылға арналған болжамның нашарлауы қалып отыр.

"Теріс динамикаға кеткен жоқпыз, бірақ мәз болатындай да себеп жоқ. Сол баяғы көрініс: тұрақты, бірақ нәзік, жоғары мөлшерлеме, нығайған теңге және тоқтатылған тарифтердің арқасында ұсталып тұр", – деді ол.

Жанат Нұрғалиев экономикалық жағдайдың айтарлықтай жақсарғаны туралы айту әлі ерте деп санайды. ЖІӨ өсімі жалғасып жатқанына қарамастан, мемлекеттік бюджетте теңгерімсіздік сақталып отыр:

жергілікті бюджеттерге салық түсімдері жоспарлы көрсеткіштерге жетпей жатыр; мемлекетке түспей қалған кірістердің орнын қосымша трансферттер есебінен толтыруға тура келіп отыр.

Сарапшының пікірінше, оң өзгерістердің тұрақтылығын бағалау үшін көбірек уақыт қажет.

"Жергілікті бюджеттерге салық түсімдері бойынша, атап айтқанда жеке табыс салығы мен әлеуметтік салық бойынша жоспарлардың орындалмауы байқалады. Қазір мемлекет жергілікті бюджеттер бұл ағындарды өздерінің ағымдағы шығыстарына қайта бөле алуы үшін Ұлттық қордан ұлғайтылған трансферттер есебінен бұл шығындардың орнын толтыруға тырысып жатыр. Сондықтан бізде күшті оң өзгерістер басталды деп айту әлі ерте: небәрі бір-екі ай өтті, ал бұл экономикадағы жағдайды тұрақтандыруға тым аз".

Жанат Нұрғалиев

Экономист

Доллардың құбылуы Ұлттық банктің шешіміне әсер ете ме?

Кейінгі бір жарым айда Қазақстанда доллар бағамы кезекті рет құбылды: алдымен күрт төмендеп, содан кейін санаулы күндер ішінде жоғалтқан позицияларын қайтарып алды. Мұндай құбылмалылық Ұлттық банк үшін белгі болуы мүмкін бе?

"Ұлттық банк үшін бұл әлсіз белгі және басты фактор емес. Ол күнделікті құбылыстарға емес, тұрақты тренд пен іргелі көрсеткіштерге: инфляцияға, күтулерге және өнім алшақтығына қарайды. Қысқа мерзімді құбылмалылық ол үшін - жай ғана шу. Жалғыз жанама байланыс бар: қазіргі нығайған теңге инфляцияны тежеп тұр, ал егер ол тұрақты түрде әлсірей бастаса, бұл мөлшерлемені төмендетпеуге дәлел болады. Яғни, құбылмалылықтың өзі емес, бағамның ұзақ мерзімді бағыты маңызды", – деп түсіндірді Андрей Чеботарев.

Экономист Жанат Нұрғалиев бағамның құбылуына несиелік шарттар мен базалық мөлшерлемені өзгертіп отыратын АҚШ-тың Федералды резервтік жүйесінің саясаты да әсер ететінін айтты.

Бұл ретте теңгеге Қазақстан шетелге сататын металдар мен басқа да тауарлардың жоғары бағасы қолдау көрсетіп отыр. Бізде экспорт импорттан артық, яғни ел тауар сатып алуға жұмсағаннан көрі оны сатудан көбірек табыс табады. Бұл да теңгенің долларға шаққандағы бағамының нығаюына септігін тигізеді.

18-ден 16,25 пайызға дейін: 2026 жылы базалық мөлшерлеме қалай өзгерді?

2025 жылғы бірнеше өсімнен кейін (жыл басындағы 15,25 пайыздан қазанға қарай 18 пайызға дейін) реттеуші ұзақ үзіліс жасады.

2026 жылғы 23 қаңтарда Ұлттық банк мөлшерлемені +/- 1 пайыздық тармақ дәлізімен жылдық 18 пайыз деңгейінде қалдырды. 6 наурызда Ұлттық банк базалық мөлшерлеме бойынша шешім қабылдады. Ол тағы +/- 1 пайыздық тармақ дәлізімен бұрынғы жылдық 18 пайыз деңгейінде өзгеріссіз қалды. 24 сәуірде Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлеме бойынша кезекті шешімін қабылдап, оны бұрынғы деңгейде қалдырды. 5 маусымда Ұлттық банк кейінгі екі жылда алғаш рет базалық мөлшерлемені жылдық 18-ден 17 пайызға дейін төмендетті. 24 шілде мөлшерлеме тағы төмендетілді – жылдық 17 пайыздан 16,75 пайызға дейін. 4 қыркүйекте Ұлттық банк мөлшерлемені жылдық 16,75 пайыздан 16,25 пайызға дейін төмендетті.

Жұма, 23 қазанда Ұлттық банктің Ақша-кредит саясаты жөніндегі комитеті базалық мөлшерлеме бойынша кезекті шешімін жариялайды. 2026 жылғы қорытынды шешім 4 желтоқсанда қабылданады.

Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз

Қосу