Жер қойнауын пайдалану: ішкі өңдеу нарығын ынталандыратын қатаң талаптар енгізіледі

Қаралып отырған заң жобасы Мемлекет басшысының Жолдауларына негізделіп әзірленді. Оның басты мақсаты – жер қойнауына қол жеткізудің ашықтығын арттыру, талаптарды бұзғаны үшін құқықтық салдарды қатаңдату және цифрландыруды жалғастыру арқылы жер қойнауын пайдалану реформасын нығайту және оған серпін беру.

- 2024 жылы жер қойнауын пайдаланудың ақпараттық жүйесі – Бірыңғай платформа іске қосылды, ол пайдалы қазбалардың қатты және кең таралған түрлерін барлау мен өндіру, сондай-ақ ақпарат алуға қатысты бизнес-процестердің барлығын цифрландырды. Қазіргі кезде бұл жүйеде 22 мемлекеттік қызмет көрсетіледі. Аталған жүйені Кодексте заң жобасымен бекіту көзделіп отыр, - деді ҚР Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Иран Шархан.

Оның айтуынша, қазір пайдалы қатты қазбаларды барлау үшін жер қойнауына қол жеткізу механизмі «бірінші өтінім» қағидаты бойынша, яғни блоктарды екі кезеңмен іріктеу арқылы жүзеге асырылады. Заң жобасында бұл екі кезеңділік алынып тасталып, өтінімдерді тікелей Бірыңғай платформа арқылы беру ескеріліп, блоктарға қолжетімділік қамтамасыз етілген.

- Қатысушылар тарапынан теріс мақсатта пайдалану мүмкіндігін болдырмау үшін аукцион өткізу тетігінің өзі де күшейтіледі. Бұл шара жаңа инвесторларды тарту процесін барынша ашық әрі әділ етуге бағытталған. Ашықтықты күшейту жер қойнауы туралы ақпаратты есептілікте немесе Кодекске сәйкес ұсынылатын өзге де құжаттарда жасыру жағдайларына да қатысты болады. Берілетін лицензиялар Бірыңғай платформада орналастырылып, олардың шарттары мен беру тәртібі ашықтық әрі бәсекелестік қағидаттарына қатаң сәйкес келетін болады. Артықшылық беруге жол берілмейді, әйтпесе мұндай лицензиялар жарамсыз деп танылады, - деді вице-министр.

Оның сөзіне қарағанда, Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша 2021 жылы құрылған Ұлттық геологиялық қызмет қазіргі уақытта Геология комитетінің қарамағындағы ұйым және геологиялық ақпаратты басқару жөніндегі оператор ретінде бекітілген. Түзетулерде осы қызметті, соның ішінде Бірыңғай платформаны пайдалануды заңнамалық тұрғыда бекіту көзделген.

Заң жобасы аясында қатты пайдалы қазбаларды тәжірибелік-өнеркәсіптік өндіру сылтаумен жасырын өндіруге де тыйым салынады және мұндай жағдайлар лицензияның дереу кері қайтарылуына әкеледі. Осы мақсатта тау-кен массасын және топырақты 1000 текше метрден астам көлемде алу, сондай-ақ жартылай өнеркәсіптік сынамаларды алу қатаң реттеледі.

- Бұдан бөлек, заң жобасында пайдалы қатты қазбалар саласындағы индустриялық-инновациялық жобаларды іске асыруға бақылауды күшейту қарастырылған. Мұндай жобаларды жер қойнауы учаскесінен бөлуге жол берілмейді. Жаңа бастамалар бойынша болашақта жұмыс істемейтін жобалардың шығуын болдырмау мақсатында жоғары инвестициялық талаптар енгізіледі және бұл жобалар қаражаттың бар екенін растайтын тиісті құжаттармен қамтамасыз етілуі тиіс, - деді ол.

Вице-министр мұндай жобалар бойынша лицензиялар ішкі қайта өңдеу нарығын ынталандыратын қатаң талаптармен толықтырылатынын айтты.

Бұдан бұрын хабарланғандай, Павлодарда жер қойнауын пайдалануға арналған лицензиялар заңсыз ресімделген.