Адал азамат , Заң мен тәртіп , Таза Қазақстан : елде жаңа қоғамдық мәдениет қалай қалыптасып жатыр?

Қазақстанда азаматтық жауапкершілікті арттыруға, құқықтық мәдениетті нығайтуға және қоршаған ортаға ұқыпты қарауға бағытталған «Адал азамат», «Заң мен тәртіп» және «Таза Қазақстан» мемлекеттік бастамалары жүзеге асырылып жатыр, – деп хабарлайды Aikyn.kz сайты Baq.kz сайтына сілтеме жасап. Бұл қағидаттар нақты жобаларда қалай көрініс тауып жүр және әр азаматтың жеке жауапкершілігі елдің дамуына қандай үлес қосады? 

Жаңа қоғамдық этиканы қалыптастыру мәселесі Қазақстанның мемлекеттік саясатындағы басым бағыттардың бірі болып қала береді. Бұл жұмыстың негізінде адалдық, әділдік, заңға құрмет, адал еңбек және қоғам алдындағы жауапкершілік қағидаттары жатыр.

28 қазанда Қазақстан халқына арнаған Жолдауында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қоғамда «Заң мен тәртіп» қағидатын орнықтырудың маңызын тағы да атап өтті. Сондай-ақ Мемлекет басшысы өмір сапасын арттыру, әлеуметтік инфрақұрылымды жаңғырту және елдің одан әрі дамуын қамтамасыз ету міндеттеріне тоқталды.

Жалпыұлттық құндылықтарды дәріптеу мемлекеттік деңгейде жүзеге асырылып келеді. Мәселен, 14 қазанда Мемлекет басшысы Вице-президент Ерлан Қариннің есебін тыңдады. Ол «Таза Қазақстан» жобасының жүзеге асырылуы, «Заң мен тәртіп» қағидатын ілгерілету, жаңа қоғамдық этиканы қалыптастыру және «Адал азамат» бірыңғай тәрбие бағдарламасын енгізу жұмыстары туралы баяндады.

Аталған үш бағыт Қазақстан Республикасының ішкі саясатының негізгі қағидаттары, құндылықтары мен басым бағыттары туралы құжатта бекітілген. Олар заң үстемдігіне, өзара құрмет пен азаматтардың жеке жауапкершілігіне негізделген қоғамды жүйелі түрде дамытуды көздейді.

«Адал азамат»: адал әрі жауапты ұрпақ тәрбиелеу

Жаңа қоғамдық құндылықтарды қалыптастырудың негізгі тетіктерінің бірі – «Адал азамат» бірыңғай тәрбие бағдарламасы. Бағдарламаның басты мақсаты – білімді, еңбекқор, отаншыл, заңды, қоғамды және өз елін құрметтейтін жастарды тәрбиелеу.

2026-2027 оқу жылында бағдарлама Қазақстанның білім беру ұйымдарында жүзеге асырылып жатыр. Бұл ретте педагогтер, ата-аналар мен мемлекеттік органдардың өзара байланысына ерекше мән беріледі.

Атап айтқанда, бесінші-жетінші сынып оқушыларына «Конституция негіздері», ал сегізінші-он бірінші сынып оқушыларына «Заң және тәртіп» курстары енгізілген. Сонымен қатар білім беру үдерісінде жеке қауіпсіздікке арналған сабақтар да қарастырылған.

Биыл күзде еліміздің мектептерінде тәрбие, балалардың қауіпсіздігі және құқықтық мәдениетті қалыптастыру мәселелеріне арналған ата-аналар жиналыстары өтті. Оларға полиция, денсаулық сақтау, төтенше жағдайлар қызметі және басқа да мемлекеттік органдардың өкілдері қатысты.

Кездесулерде құқық бұзушылықтың алдын алу, цифрлық қауіпсіздік, оқушылардың психологиялық саулығы және ата-аналардың бала тәрбиесіндегі жауапкершілігі талқыланды.

Осылайша, бағдарлама отбасы, мектеп пен қоғамның күш-жігерін біріктіріп, өскелең ұрпақтың өмірлік ұстанымына айналуға тиіс ортақ құндылықтарды дәріптеуді көздейді.

«Заң мен тәртіп»: қоғамдық қауіпсіздіктен адал кәсіпкерлікке дейін

«Заң мен тәртіп» қағидаты өмірдің түрлі саласында біртіндеп жүзеге асып келеді. Ол жасөспірімдер арасындағы қылмыстың алдын алудан бастап, жауапты кәсіпкерлікті дамытуға дейінгі бағыттарды қамтиды.

30 қазанда Астанада елорда Кәсіпкерлер палатасы мен қалалық Инвестициялар және кәсіпкерлікті дамыту басқармасы бірлесіп ұйымдастырған «Адал кәсіпкер» байқауының жеңімпаздары марапатталды.

Байқаудың мақсаты – заңдылықты, іскерлік әдепті және бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін дәріптеу.

Тағы бір мысал – елордада өткен «Антивандал» акциясы. Астана әкімдігінің 30 қазандағы мәліметінше, қалада есірткі жарнамасы бар жазуларды қоса алғанда, 360-тан астам заңсыз граффити мен жазу боялып өшірілген. Акцияға студенттер мен еріктілер де қатысты.

29 қазанда Маңғыстау облысы әкімінің төрағалығымен өткен аппараттық кеңесте балалардың құқықтарын қорғау және жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу мәселелері қаралды. Кәмелетке толмағандардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге де ерекше назар аударылды.

Мұндай шаралар заңдылық қағидатының мемлекеттік органдар, кәсіпкерлер мен азаматтардың нақты іс-әрекеті арқылы жүзеге асып жатқанын көрсетеді.

«Таза Қазақстан»: ел тазалығына әр азаматтың қосар үлесі

«Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық бастамасы абаттандыру, табиғатты сақтау және экологиялық мәдениетті дамыту бағытында қазақстандықтарды ортақ іске жұмылдырып келеді.

Акцияның ауқымын елордадағы көрсеткіштерден де көруге болады. Астана әкімдігінің мәліметінше, 3 қазанда қала бойынша санитарлық тазалық, көгалдандыру және абаттандыру жұмыстарына шамамен 173 мың тұрғын қатысты. Сонымен қатар 2 400-ден астам кәсіпорын, ұйым мен мекеме атсалысты.

Экологиялық жұмыстар білім беру ұйымдарында да жалғасып жатыр.

30 қазанда Ғылым және жоғары білім министрлігі Abai University-де өткен экологиялық апталықтың қорытындысын жариялады. «Таза Қазақстан» бастамасы аясында ұйымдастырылған шараларға шамамен 10 мың студент қатысты.

Жастар аумақтарды абаттандыру, тазалау және басқа да экологиялық бастамаларға атсалысты. Университетте мұндай шараларды жыл бойы жүйелі түрде өткізу жоспарланып отыр.

Сонымен қатар экологиялық жауапкершілік белгіленген ережелерді сақтауды да талап етеді.

Мәселен, Солтүстік Қазақстан облысы полициясының 30 қазандағы мәліметінше, жыл басынан бері өңірде абаттандыру қағидаларын бұзудың 13 777 дерегі анықталған. Мұндай жағдайларда негізінен ескерту жасалған. Ал талапты қайталап бұзғандарға айыппұл салынады.

Бұл мысалдар экологиялық мәдениет қоғамдық бастамаларға ерікті түрде қатысуды ғана емес, заң талаптарын сақтауды да қамтитынын көрсетеді.

Жеке жауапкершілік – қоғам дамуының негізі

Үш мемлекеттік бастаманы біріктіретін ортақ идея – әрбір қазақстандықтың жеке жауапкершілігі.

«Адал азамат» адал еңбек, отаншылдық пен адамгершілік құндылықтарын қалыптастырады. «Заң мен тәртіп» қағидаты заңдылықты нығайтып, өзге адамдардың құқықтарын құрметтеуге үндейді. Ал «Таза Қазақстан» табиғат пен қоғамдық кеңістікке ұқыпты қарау мәдениетін дамытады.

Бұл құндылықтар күнделікті өмірдегі қарапайым әрекеттерден көрініс табады. Мәселен, заңды сақтау, кәсіби міндеттерді адал орындау, қоғамдық өмірге араласу, бала тәрбиесіне көңіл бөлу, өзі тұратын қала мен ауылдың тазалығына қамқорлық жасау – осының бәрі азаматтық жауапкершіліктің көрінісі.

Сонымен бірге мемлекеттік институттардың жауапкершілігі де маңызды. Оған қауіпсіздікті қамтамасыз ету, азаматтардың құқықтарын қорғау, сапалы білім алуға және қолайлы өмір сүруге жағдай жасау жатады.

Бұл бастамаларды жүзеге асыру жұмыстары еліміздің өңірлерінде жалғасып жатыр. Алайда атқарылған жұмыстың нәтижесі қаншалықты тұрақты болатыны жарияланған құндылықтардың күнделікті өмірдегі қалыпты мінез-құлық ережесіне айналуына және олардың іс жүзінде қаншалықты жүйелі қолдау табуына байланысты.