Әлем жаһандық су банкроттығы дәуіріне қадам басты БҰҰ

Баяндама 26-27 қаңтарда Сенегалдың Дакар қаласында өтетін жоғары деңгейдегі кездесудің қарсаңында жарияланды. Бұл жиын 2026 жылы өтетін БҰҰ-ның Су жөніндегі конференциясына дайындыққа арналмақ. Аталған конференция 2026 жылғы 2-4 желтоқсанда Біріккен Араб Әмірліктерінде өтеді.

Баяндама авторларының атап өтуінше, Таяу Шығыс пен Солтүстік Африкада жағдай аса күрделі. Бұл өңірлерде су тапшылығы, климаттық соққылар, ауыл шаруашылығы өнімділігінің төмендігі және құмды дауылдар байқалып отыр.

БҰҰ мәліметінше, Оңтүстік Азияның бірқатар аймақтарында жер асты суларына қарқынды тәуелді ауыл шаруашылығы мен урбанизация грунт сулары деңгейінің созылмалы төмендеуіне және жер бедерінің жергілікті шөгуіне әкелген.

Ал АҚШ-тың оңтүстік-батысында Колорадо өзені су ресурстарын шамадан тыс пайдалану, климаттың өзгеруі және соған байланысты құрғақшылық салдарынан туындаған су дағдарысының символына айналды.

Жаһандық деректер мен соңғы ғылыми зерттеулерге сүйене отырып, баяндамада адам әрекеті салдарынан қалыптасқан үрдістердің ауыр көрінісі келтіріледі:

– 1990-жылдардың басынан бері әлемдегі ірі көлдердің 50 пайызы су көлемінің белгілі бір бөлігін жоғалтқан;
– соңғы 50 жылда жойылған табиғи батпақты алқаптардың аумағы 410 миллион гектарды құрады, бұл көлемі жағынан Еуропалық одақпен шамалас;
– 1970 жылдан бері мұздықтардың жаһандық массасының 30 пайыздан астамы жойылған, ал төмен және орта ендіктердегі тұтас таулы жүйелер алдағы онжылдықтарда функционалды мұздықтардан толық айырылуы мүмкін;
– ондаған ірі өзен жылдың жекелеген кезеңдерінде теңізге жетпей қалады;
– 4 миллиард адам жылына кемінде бір ай су тапшылығын қатты сезінеді;
– 3 миллиард адам су қоры жалпы көлемі азайып жатқан өңірлерде өмір сүреді, дәл осы аймақтарда әлемдік азық-түліктің 50 пайыздан астамы өндіріледі;
– 2022-2023 жылдары 1,8 миллиард адам құрғақшылық жағдайында өмір сүрген.

«Біз жойылып кеткен мұздықтарды қайтара алмаймыз. Бірақ қолда бар табиғи капиталдың одан әрі жоғалуына жол бермеуге және жаңа жағдайларда өмір сүру үшін институттарды қайта құруға қауқарлымыз», – деді баяндама авторларының бірі Мадани.

Алда өтетін іс-шаралар, соның ішінде 2026 жылғы БҰҰ-ның Су жөніндегі конференциясы осы күн тәртібін жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Айта кетейік, бұған дейін БҰҰ сарапшысы Қазақстанда Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін енгізу дұрыс шешім екенін айтқан болатын.