Әлемдік ақша саясаты құбылып тұр

Ақша саясаты құбылып тұр. Қит етсе, құны көкке самғайтын «көк қағаз» арзандап жатыр. Доллардың құлдырауына бір ЕСЕП-тен Дональд Трамп пен Федералды резерв жүйесінің басшысы арасындағы текетеріс, екіншіден, президенттің тариф саясаты себеп. Тариф саясатынан енді өзге де валюталар зиян шегіп жатыр. Мысалы, Үндістан рупиі биыл Азиядағы ең әлсіз валюта атанды. Ал жақында ғана рекордтық төмен деңгейге түскен жапон иені қайта күшіне мінді. Бұл қалай? Доллар алдағы уақытта қымбаттай ма, арзандай ма? Кім біледі? Сарапшылар не деп жатыр?

Иә, әдетте, доллар қымбаттады дегенді жиі естуші едік. Бірақ дәл қазір АҚШ валютасының жағдайы мүшкіл. Сарапшылар бұл үдеріс әлі де жалғасатынын айтады. 

2025 жылдың алғашқы алты айында АҚШ долларының индексі 10% төмендеп, кейінгі жарты ғасырдағы ең нашар деңгейге түсті. Бүгінде доллар индексі 99-100 көрсеткіш шамасында. Морган Стэнли сарапшыларының болжамына сенсек, АҚШ доллары алдағы жылы да құбылмалы қалпында қалады. 2026 жылдың ортасында 94-ке дейін төмендеп, екінші жартыжылдықта ғана қайта қалпына келеді. Жалпы доллардың қарқыны АҚШ-тың экономикалық өсімі мен Федералды резерв жүйесінің пайыздық мөлшерлемесімен тығыз байланысты. Кейінгі айларда АҚШ-та экономикалық белсенділік орташа қарқынмен өсті. Жұмыссыздық деңгейі артып отыр. Сонымен бірге инфляция да үдей түсті. АҚШ президенті Дональд Трамп Федералды резерв жүйесінің қазіргі төрағасы Джером Пауэллдің жұмысын жиі сынға алады. Оның қызмет ету мерзімі 2026 жылдың мамырында аяқталады. Кеше ғана Трамп келесі төрағаға үміткер туралы шешім қабылдағанын айтты.

Дэвид Адамс, Morgan Stanley халықаралық қаржы компаниясының сарапшысы:

- Федералды резерв жүйесінің қазан айындағы отырысы АҚШ-тағы пайыздық мөлшерлеменің жылдам әрі қатты төмендеуі екіталай екенін байқатты. Қолайлы нарықтық жағдайлар, инфляцияның бәсеңдеуі мен сауда шиеленістерінің әлсіреуі доллардың тұрақты болып қалуына көмек береді.

Доллардың құнсыздануына Дональд Трамптың жаһан елдеріне енгізген тарифтері де әсер етті. Өйткені осының кесірінен АҚШ-қа инвестиция құюға ниетті ірі компаниялар мен инвесторлардың сенімі жоғалды.

Марк Кадмор, Bloomberg басылымының сарапшысы:

- Сауда соғысының салдары әлі де экономиканың жағдайына кері әсер етіп жатыр. 2025 жылдың екінші-үшінші тоқсанында америкалық корпорациялар Үкімет тарапынан жасалған қысымнан кейін шетелде тапқан қаржыны елге қайтаруға мәжбүр болды. Бұл кейінгі 5-6 айда долларды ұстап тұруға көмектесті. Капиталды әртараптандыруға деген үдеріс сақталып отыр. Сонымен қатар биыл жаһандық нарықтық капитализацияда АҚШ-тың үлесі төмендегенін байқаймыз.

Доллар бағасы алты валюта бағамының себетіне сәйкес өлшенеді. Оған еуро, британдық фунт, канадалық доллар, швед кронасы және швейцариялық франк пен жапондық иен жатады. Доллар курсы иенге шаққанда 0,35%-ке, яғни шамамен 155 иенге дейін түскен. Сөйтіп таяуда ғана Қытайдың Жапонияға жариялаған бойкотынан төмендеп кеткен жапон иені қайта күшіне міне бастады. Жапонияның орталық банкі пайыздық мөлшерлемені осы айда көтеруге дайын екенін жеткізді. Яғни доллардың құлдырауы жапон иенін нығайтқан.

Трамптың тариф саясаты доллар ғана емес, рупиге елеулі әсер етті. Қазір Үндістан рупиі – Азиядағы ең әлсіз валюта. Оған АҚШ-тың Үндістан экспортына енгізген баж салығы мен жергілікті қор нарығынан шетелдік инвесторлардың жаппай кетуі себеп. Тамыз айында АҚШ Үндістан тауарларына 50% баж салығын енгізді. Бұл Азиядағы ең жоғарғы салық. Оның ішінде Ресеймен сауда-саттық жүргізгені үшін 25%-тік айыппұл салығы да бар. Қараша айының соңында рупи курсы 89,5 долларға төмендеді. Ал шетелдік инвесторлар үнді акцияларынан 16 млрд-қа жуық долларды алып шықты. Қазір мемлекет сырттан инвестор тартудың тиімді тетіктерін қарастырып жатыр.

Тухин Канта Пандей, құнды қағаздар және биржа жөніндегі кеңестің төрағасы:

- Үндістанда және өзге де мемлекеттерде шетелдік қатысушылармен қарым-қатынас орнату кезінде мен, біріншіден, біздің тіркеу процесі әлі де тым көп уақытты қажет ететінін түсіндім. Бұл қолайсыз. Біздің мақсатымыз – мерзімді бірнеше күнге дейін қысқарту. Біз қолма-қол акциялар нарығын одан әрі дамытып, өтімділікті арттырғымыз келеді.

Рупиді тығырыққа тіреп отырған тағы бір дүние – ағымдағы шот тапшылығы. Осы себепті елде импорттан гөрі экспорт басымырақ. Ал импорт төлеу үшін шетелдік валютаны әдетте АҚШ долларын сатып алуға тура келеді. Бұл да өз кезегінде рупиге сұранысты төмендетеді. Сондықтан қазір долларға деген сенім азайса да, АҚШ валютасы, әлем нарығындағы орнын оңайлықпен берер емес.