Алтын Орда медиа назарында

Еуразия ұлттық университетінің Жур­налистика және әлеуметтік ғылымдар жо­ғары мектебі ұйымдастырған байқаудың басты ерекшелігі – Алтын Орда тарихын дәстүрлі ғылыми зерттеулер шеңберінен шығарып, әлеуметтік желілер арқылы қалың көпшілікке таныстыру. Байқауға 16 жастан асқан Қазақстан азаматтарымен қатар елімізде тұратын шетел азаматтары да қатысуға мүмкіндік алды. Жас авторлар TikTok, YouTube және Instagram платформа­ларында Алтын Орда дәуіріндегі тарихи оқиғалар мен тұлғалар, мемлекеттілік дәс­түрлері және ұлт тарихындағы маңызды кезең­дер туралы жұмыстарын жариялады.

Марапаттау рәсімінде сөз алған Еуразия ұлттық университетінің басқарма мүшесі – академиялық мәселелер жөніндегі про­ректор Ардақ Бақытұлы байқаудың тарихи сананы жаңғыртудағы маңызына тоқталып, мұндай бастамалардың жастардың ұлттық тарихқа деген қызығушылығын арттыра­тынын атап өтті.

– Мемлекет басшысы Семейде сөйлеген сөзінде Алтын Орда тарихын терең зерт­теудің маңызына ерекше назар аударған еді. Осы бағыттағы жұмыстар еліміздің ғылыми және білім беру мекемелерінде жүйелі түрде қолға алынып келеді. Соның бір көрінісі – биыл Еуразия ұлттық университетінде Алтын Орда өркениеті кафедрасының ашылуы. Ал бүгінгі байқау жастардың төл тарихымызға үңіліп, тың идеялар ұсынуына мүмкіндік берді. Қазылар алқасының ай­туын­ша, әр қатысушы өзіндік ізденісі мен білімін көрсете білді. Сондықтан бұл бай­қауға қатысқан жастардың барлығын жеңімпаз деп есептеймін, – деді проректор.

Жиында тарих ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы тарих және қоғамдық ғылымдар академиясының академигі Тілеген Садықұлы да сөз сөйлеп, Алтын Орда тарихының қазақ мемлекет­тілігінің қалыптасуындағы орнына назар аударды. Ғалымның айтуынша, тарихи мұраны зерттеумен қатар оны көпшілікке дұрыс әрі түсінікті жеткізу де маңызды міндеттің бірі.

– Алтын Орда тарихы бүгін ғана көте­ріліп отырған мәселе емес. Қазақ мемле­кеттілігінің тарихи бастаулары туралы сөз болғанда, ең алдымен осы дәуірге назар аударамыз. Ғылыми орта Алтын Орданың қазақ мемлекеттілігімен сабақтастығын жақсы біледі. Сондықтан жас журналис­тердің осы тақырыпқа қалам тартып, тарихи мұраны жаңа қырынан танытуға ұмтыл­ғанына қуаныштымыз, – деді ғалым.

Расында, бүгінгі ақпараттық кеңістікте тарихи тақырыптарды насихаттаудың сипаты өзгерді. Бұрын ғылыми еңбектер мен арнайы басылымдар арқылы таралған тарихи мәлі­меттер қазір әлеуметтік желі­лердегі қысқа бейнероликтер, подкасттар, деректі жобалар мен танымдық жазбалар арқылы миллиондаған аудиторияға жол тартып отыр. Алайда ақ­паратты жылдам әрі тартымды ұсыну оның тарихи дәлдігіне нұқсан келтірмеуге тиіс. Осы тұрғыдан алғанда байқау қатысушыларына қойылған басты талаптың бірі – дерекке сүйену, тарихи оқиғаларды бұрмаламай жеткізу.

ЕҰУ Журналистика және әлеуметтік ғылымдар жоғары мектебінің директоры Нұржан Қуантайұлы байқаудың жас жур­налистер мен шығармашылық орта өкілдері үшін жаңа мүмкіндік болғанын атап өтті. Оның айтуынша, цифрлық техно­логиялар қарқынды дамыған кезеңде журналистиканың мазмұндық сапасын арттыру және жаңа медиа мүмкін­діктерін тиімді пайдалану айрықша мәнге ие.

– Смартфон мен әлеуметтік желі күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігіне айналған қазіргі кезеңде журналистиканың сапалы мазмұнын сақтап, оның қоғамдық маңызын арттыруымыз қажет. Осы орайда Алтын Орда тақырыбына арналған бай­қау­дың орны ерекше. Бұл жоба тек журналис­тика саласындағы жастарды ғана емес, тарих ғылымына, гуманитарлық бағытқа және журналистиканың жаңа жанрларына қызығушылық танытқан талапты өрендерді біріктірді, – деді Нұржан Қуантайұлы.

Байқау «Үздік TikTok ролигі», «Үздік YouTube-жоба», «Үздік подкаст» және «Үздік тарихи пост» атты төрт номинация бойынша өткізілді. Қатысушылар тарихи оқиғаларды баяндаудың түрлі тәсілдерін пайдаланып, Алтын Орда дәуірінің саяси, мәдени және рухани мұрасын қазіргі аудиторияға түсінікті тілмен жеткізуге ұмтылды. Бірі қысқа бей­неролик арқылы тарихи тұлғалардың өмір жолын таныстырса, енді бірі деректі және талдамалық материалдар негізінде мемле­кеттілік дәстүрлерінің сабақтастығын ашуға ден қойды.

Ұсынылған жұмыстарды тарих ғылымы­ның өкілдері мен медиа саласының зерттеу­шілерінен құралған қазылар алқасы сара­лады. Бағалау барысында тарихи дәйектілік пен деректілікке, шығармашылық ерекше­лікке, тақырыптың ашылу тереңдігіне, тех­никалық орындалу сапасына және ауди­тория­мен байланыс деңгейіне басымдық берілді. Бұл талаптар байқаудың тек көрілім жинауға немесе әлеуметтік желідегі таны­малдыққа емес, ең алдымен мазмұнды әрі са­палы тарихи материал әзірлеуге ба­ғыт­талғанын аңғартты. Марапаттау рәсімінде төрт номинация бойынша үздік деп та­нылған авторларға дипломдар мен арнайы сыйлықтар табысталды. 

Сымбат Бауыржанқызы