Арктикада Қазақстанның ұлттық мұрасы қалай қорғалып жатыр

Бұл оқиға цифрлық дәуірде мемлекеттілік, ұлттық болмыс пен тарихи жадты қалай сақтауға болатыны жөнінде қоғамның қызығушылығын арттырды. Осы тақырыпты тереңірек зерттеу мақсатында Kazinform агенттігі Арктикалық дүниежүзілік архив өкілдерімен сұхбаттасып, Қазақстанның ұлттық рәміздері Арктикада қандай жағдайда сақталып жатқанын, не себепті дәл осы аймақ таңдалғанын және алдағы уақытта Орталық Азия елдерінің мұрасын архив қорына қосу жоспары бар-жоғын анықтады.

Қазіргі таңда Арктикалық дүниежүзілік архивте Қазақстан мен Орталық Азия елдерінен қандай деректер сақтаулы? Бұл материалдар архивке қандай жолмен тапсырылды? Ұлттық архивтер, музейлер, университеттер немесе жекеменшік ұйымдар арқылы ма?

Бүгінде Арктикалық дүниежүзілік архив адамзаттың ортақ жадысын сақтауға арналған бірегей қор болып саналады. Қазіргі уақытта мұнда әлемнің 30-дан астам елінен 85-тен аса мекеме тапсырған 100-ден астам депозит бар. Олардың қатарында Ватикан кітапханасы, Еуропалық ғарыш агенттігі, сондай-ақ әртүрлі мемлекеттердің ұлттық архивтері, кітапханалары мен музейлері бар.

AWA-ның қорғалған қоймасы Арктика аймағындағы Шпицберген архипелагында, мәңгі тоңның қойнауындағы таудың ішінде орналасқан. Бұл аумақ Солтүстік Мұзды мұхиттың ортасында, Норвегияның солтүстігі мен Солтүстік полюс аралығында жатыр. Адамзаттың цифрлық мұрасын табиғи және техногендік апаттар қаупі күшейген заманда келешек ұрпаққа аман жеткізу мақсатында құрылған. Қысқасы, архив өкілдері «сақтықта қорлық жоқ» деген қағидаға сүйенген болуы керек.

Арктикалық архивте сақтаулы деректер Республикамыздың мемлекеттік рәміздерінің цифрлық нұсқаларынан тұрады. Бұл материалдар Қазақстан Республикасының Норвегиядағы өкілетті елшісінің Шпицбергенге жасаған ресми сапары барысында архивке арнайы тапсырылған.

Аталған материалдар өңірдің тарихи немесе мәдени мұрасын айқындайтын құжаттар мен цифрлық жинақтарды, мысалы, қолжазбалар, архивтік фотосуреттер, әдеби шығармалар немесе ғылыми зерттеулерді қамти ма?

Арктикалық дүниежүзілік архив цифрланған немесе бастапқыда цифрлық форматта жасалған, әлем, аймақ, мемлекет, мекеме мен ұйымдар, сондай-ақ жеке адамдар үшін айрықша маңызы бар құнды ақпарат пен тарихи жадты сақтауға арналған.

Қазақстан тарапынан тапсырылған материалдар елдің тарихи әрі саяси негізін айқындайтын маңызды құжаттарды қамтиды. Атап айтқанда:

● Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туы;

● Қазақстан Республикасының Мемлекеттік елтаңбасы;

● Қазақстан Республикасының Мемлекеттік әнұраны;

● Қазақстан Республикасының Конституциясы;

● 1991 жылғы 16 желтоқсанда қабылданған «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заң.

— Материалдар архивке жіберілер алдында Piql компаниясының ұзақ мерзімді сақтауға арналған арнайы технологиясы арқылы цифрландырылып, мұқият архивтелген/сақталған. Табиғи ерекшеліктері жағынан теңдесі жоқ бұл қойма толықтай экологиялық тұрғыдан орнықты әрі уақытпен шектелмейтін сақтау мүмкіндігін береді. Бұл технология уақыт сынынан сүрінбей өтуді көздейді. Мұнда деректерді сақтау үшін энергия көздері қажет емес, сондықтан олар ғасырлар бойы, тіпті мыңжылдықтар бойы бүлінбей сақтала алады, — деді архив өкілдері.

AWA жұмысының негізі саналатын Piql технологиясы архивке тапсырылған деректерге «мәңгілік ғұмыр» сыйлайды. Оның басты артықшылықтары:

● Деректерді көшіруді, басқа да құрылғыларды қажет етпейтін формат;

● Арктика жағдайында 2000 жылға дейін сақталу мүмкіндігі;

● Кибершабуылдар мен цифрлық қауіптерге төзімділік;

● Деректердің өзгертілмей және өшірілмей сақталуы;

● Электронсыз және магнитсіз тасымалдау форматы;

● Электромагниттік және радиациялық ықпалдарға төзімділік.

● Деректердің автономды, офлайн режимде сақталуы және қажет жағдайда қысқа мерзімде қолжетімді болуы;

● Сақтау мерзімі бойы қоршаған ортаға зияны аз, экологиялық тұрғыдан қауіпсіз.

Архив қорында Орталық Азия халықтарының дәстүрлі мәдениеті мен тілдеріне қатысты сирек немесе бірегей материалдар бар ма? Алдағы уақытта Қазақстан мен Орталық Азия мұрасын архивке енгізу жоспарланып отыр ма?

Қазіргі таңда Арктикалық дүниежүзілік архивтегі Орталық Азияға қатысты жалғыз депозит — Қазақстанның мемлекеттік рәміздері. Дегенмен, AWA ынтымақтастыққа әрдайым ашық екенін және болашақта Қазақстан мен Орталық Азия халықтарының мәдени, тарихи және құжаттық мұрасын сақтауға қолдау көрсетуге дайын екенін мәлімдеді.

Айта кетейік, бұған дейін Қатар ұлттық мұражайында қазақша аудиогид іске қосылғанын жазған едік.