Автонесие мен лизинг: Көлікті қалай алған тиімді

Лизинг — ұзақ мерзімге автокөлікті, жабдықты немесе техниканы жалға беру түрі. Лизинг компаниясы белгілі бір мүлікті сатып алып, оны адамдарға өзара келіскен мерзімге пайдалануға береді. Жалға алушы сол мүлікті ай сайын немесе келісім бойынша төлемдер жасап пайдалана алады.

Мерзім аяқталған соң үш түрлі таңдау беріледі:

1.Мүлікті толық сатып алу – барлық төлемдер жасалғаннан кейін көлік меншігіңізге өтеді.

2.Мүлікті қайтару – мерзім біткен соң көлікті лизинг компаниясына қайтарасыз.

3.Жаңа мүлікке ауыстыру – ескі көлікті қайтарып, жаңасын лизинг арқылы аласыз.

Қарапайым тілмен айтқанда, лизинг – бұл жалға алу мен сатып алудың аралас түрі.

Ол автонесиеге ұқсас, бірақ шарттары икемдірек және кейде бастапқы жарнасы аз болуы мүмкін.

Экономист әрі автосарапшы Бауыржан Ысқақ лизингінің несиеден айырмашылығын, не себепті мемлекет автокөлік сатып алуды қолдауды жалғастырып отырғанын және көлік алуға шешім қабылдаған қазақстандықтарды қандай жасырын тәуекелдер күтіп тұрғанын айтып берді.

Сарапшының айтуынша, қаржылық лизингінің басты артықшылығы – ай сайынғы төлемдердің төмен болуында. Бұл қарашаның қалтасына салмақ салмайды. Әрі жеке тұлғалар үшін өте тиімді.

– Автокредит кезінде төлем көліктің толық құнына есептеледі, ал лизингіде оның амортизациясы ескеріледі. Бұл көлік құны, пайыздық мөлшерлемесі және келісімшарт мерзімі бірдей бола тұра, ай сайынғы төлемді 15–30% төмендетуге мүмкіндік береді. Алайда, лизинг арқылы көлікті иеленудің жалпы құны қосымша комиссиялар мен келісімшарт талаптарына байланысты 5–10% жоғары болуы мүмкін. Ұзақ мерзімде бұл айырмашылық айтарлықтай байқалмайды, – дейді Бауыржан Ысқақ.

Иә, лизинг несиеге қарағанда тиімді. Соның арқасында дәстүрлі несиеге қарағанда жоғары санаттағы көліктерді де алу мүмкіндігі артады.

Айта кету керек, мемлекет жеңілдетілген автонесие бағдарламаларын субсидиялауды және лизинг тетіктерін дамытуға білек сыбана кірісті. Бауыржан Ысқақтың сөзінше бұл шаралар экономиканың қарыштап дамуына серпін береді. Әрі, стратегиялық маңызы зор.

– Жеңілдетілген автонесие мен лизинг автокөліктерге деген сұранысты арттырады, бұл өз кезегінде отандық автокөлік өнеркәсібін тікелей қолдайды. Бұл жұмыс орындарының көбеюіне, салық түсімдерінің артуына және жалпы ішкі өнімнің өсуіне ықпал етеді. Бағдарламалар қазақстандық өндірушілермен бірлесе жүзеге асырылады, бұл олардың экономикалық әсерін күшейтеді, – деді сарапшы.

Лизинг «пайызсыз» деген рас па?

Лизинг бағдарламалары жарнамасында көбіне «нөлдік пайыздық мөлшерлеме» ерекше аталып көрсетіледі. Алайда Бауыржан Ысқақов мұндай ұсыныстарға сақ қарауға кеңес береді.

– Пайызсыз лизинг – бұл, әдетте, маркетингінің айласы. Нақты қаржылық жүктеме қосымша комиссияларда, міндетті сақтандыруларда немесе көлік модельдері мен келісімшарт мерзімдеріне қойылатын шектеулерде жасырын болуы мүмкін. Мен жеке тұлғаларға арналған шынымен нөл пайыздық мөлшерлемелі лизинг бағдарламасын әзірге кездестірмедім, – деп атап өтті экономист.

Сондықтан сарапшы келісімшартты мұқият зерделеуді, жасырын төлемдерге, рәсімдеу, қызмет көрсету немесе мерзімінен бұрын өтеу комиссияларына ерекше назар аударуды ұсынады. Сондай-ақ, лизингіде көбінесе көлікті толық төлем аяқталғаннан кейін ғана меншікке өтетінін ескеру қажет.

Маман көлік сатып алу туралы шешім жеке қажеттіліктер мен қаржылық мүмкіндіктерге негізделуі керектігін де айтады.

– Егер көлік жұмысқа, мысалы, такси немесе жеткізу қызметі үшін қажет болса, бұл инвестиция болып есептеледі және лизинг немесе несие өзін ақтайды. Жеке пайдалану үшін ай сайынғы төлемдердің ыңғайлы қаржылық шектен аспайтынын есептеп алу маңызды нәрсе, – деп кеңес береді Бауыржан Ысқақ.

Экономист, сондай-ақ, 2026 жылдың соңына дейін Қазақстанда автокөлік сатып алатын қарыз алушыларға қарыз жүктемесі коэффициенттері қолданылмайтынын атап өтті. Бұл қаржыландыруға қолжетімділікті арттырады, бірақ ай сайынғы төлемі ауыр несие алып қою қаупін күшейтеді. Ысқақов қазақстандықтарды болашақта қаржылық қиындықтарға ұшырамау үшін несие сомасына жауапкершілікпен қарауға шақырады.

Ірі қалаларда каршеринг немесе қоғамдық көлік сияқты қатынаудың балама нұсқалары ыңғайлы болуы мүмкін, бірақ инфрақұрылымы кенже дамыған өңірлерде жеке көлігің болғаны әлдеқайда ыңғайлы.

– Каршеринг аз уақытқа пайдалануға қолайлы, бірақ егер сіз үнемі ұзақ қашықтыққа қатынайтын болсаңыз немесе қоғамдық көлігі шектеулі өңірде тұрсаңыз, жеке көлік сөзсіз керек, – дейді ол.

Қазақстандағы лизинг әлеуеті

Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, жеке тұлғаларға арналған жеңілдетілген автонесие және лизинг бағдарламалары 2026 жылы да дамуын жалғастыра береді.

Қазақстандық автөндірушілер екінші деңгейлі банктер мен лизинг компанияларымен бірлесіп жаңа қаржылық құралдарды белсенді енгізіп, автокөлік сатып алуды қолжетімді етуге ұмтылуда.

Ел тұрғындарының автонесиенің орнына лизингіні қолдануға бейімдігі байқалады, бірақ барлығы бірдей көлік алудың осы тәсіліне көшеді деуге ерте.

– Халыққа арналған лизинг енді ғана енгізіліп жатыр. Бұл Президенттің тапсырмасы. Қазіргі уақытта оның нарықтағы үлесі шамамен 5–10% деп бағаланады. Бұған дейін лизинг негізінен бизнесте қолданылған: мәмілелердің шамамен 30%-ы корпоративтік секторға тиесілі болды, әсіресе жеңіл көліктер саласында, – деді сарапшы өз сөзінде.

Бауыржан Ысқақтың пікірінше, лизингінің әлеуеті жоғары. Әсіресе икемді шарттарды іздеп, түрлі қауіп-қатерден қаймығатын азаматтар үшін тиімді. Дегенмен, қаржылық сауаттылықтың маңызды екенін естен шығармау керек.

– Біздің деректерімізге сәйкес, қазақстандықтардың 57%-ы, әсіресе 25–34 жас аралығындағы жастар, егер шарттар жеңілдетілсе, автокөлік сатып алудың тәсілі ретінде лизинг немесе несиені қарастыруға дайын. Сенімділікке қатысты кредиттік келісімшарттарды (қарыз ауыртпалығы коэеффициенті) 2026 жылға дейін жою бастамасының өз рөлі бар – бұл бюрократияны азайтып, жаңа қаржылық құралдарға деген сенімділікті арттырады, – деп атап өтті Бауыржан Ысқақ.

Маркетинг пен 2024 жылы сәтті жүзеге асқан бөліп төлеу тәжірибелері де лизингіге деген қызығушылықты арттырады. Бауыржан Ысқақтың болжамынша, 2026 жылға дейін лизингінің нарықтағы үлесі 15–20%-ға дейін өсуі мүмкін. Дегенмен, бұл көрсеткіштің тез өсуімен қатар белгілі бір тәуекелдер де ілесе жүруі мүмкін екенін ескертті.

– Қазіргі уақытта түсіндіру жұмыстары мен келісімшарт шарттарының ашық болуы маңызды. Егер жасырын комиссиялар немесе түсініксіз схемалар пайда болса, лизингіге деген сенім тез жоғалады. Қазақстандықтар бұған дейін банк секторында осындай жағдайларға тап болған, сондықтан осы қателіктерді қайталамау керекпіз, – деп баса айтты экономист.

Айта кетейік, жыл соңына дейін Қазақстанда 149 мың көлік құрастырылады.