Азаматтардың жасанды интеллектінің болашағына деген көзқарасы қандай

Әлеуметтанулық сауалнама нәтижелері қазақстандықтардың жасанды интеллекттің болашағына қатысты әртүрлі көзқараста екенін көрсетті.

Зерттеу деректеріне сүйене отырып, болашақты пайымдаудың үш негізгі бағыты анықталды: мүмкіндіктер, сақтық және күтім.

Бұл бағыттар технологиялардың қоғам мен болашаққа ықпалы туралы түрлі түсініктерді білдіреді. Қазіргі таңда жасанды интеллекттің болашағы жөніндегі түсінік әлі қалыптасу кезеңінде, ал технологияларды талқылауда ортақ әрі түсінікті тіл қалыптастыруда мемлекеттің рөлі маңызды.

— Көпшілігіміз Жаңа жылды өткенге қорытынды жасап, бір кезеңге аяқ басатын сәт ретінде қабылдауға үйренгенбіз. Артта қалған жылды ой елегінен өткізіп, белгілі бір шекара жүргізу сезімі де көпшілікке таныс. Алайда кей жағдайларда бұдан да маңыздырақ сұрақ алға шығады: адам мен қоғам Жаңа жылға, яғни болашаққа қандай түсінікпен қадам басып отыр? Бүгін болашақ туралы ой толғағанда біз технологияларға, ең алдымен жасанды интеллектке жиі жүгінеміз: ол күнделікті тіліміздің бір бөлігіне айналып, болашақ туралы да, сол болашақтағы адамның рөлі туралы да ой айтуға ең қолайлы ұғымға айналды, — деді Президенті жанындағы ҚСЗИ бас ғылыми қызметкері Айгүл Забирова.

Сарапшы ҚСЗИ тапсырысы бойынша жүргізілген қараша айындағы сауалнама нәтижелері қоғамда жасанды интеллект технологияларының дамуына қатысты ортақ әрі бірізді жауаптың әлі қалыптаспағанын көрсеткенін айтты.

— Жауаптар жасанды интеллекттен негізінен пайда күтетіндер (респонденттердің 30,1%-ы), оны пайдасы мен тәуекелі тең деп бағалайтындар (сауалнамаға қатысқандардың 37,7%-ы) және жасанды интеллекттен келетін қатерлер пайдасынан басым деп санайтындар (респонденттердің 26,7%-ы) арасында шамамен тең бөлінді. Бір қарағанда, мұндай көрініс біржақты емес сияқты көрінеді. Алайда деректерді тереңірек қарастырғанда қоғамымыздың әлі пайымдау үстінде тұрғаны байқалады: жауаптардан Қазақстанның 2026 Жаңа жылына қандай болашақ көзқарастарымен қадам басып отырғанын көрсететін әртүрлі пайымдаулар көрініс табады. Енді осы пайымдаулардың, яғни траекториялардың әрқайсысы неден тұратынына тоқталайық, — деді сарапшы.

Мүмкіндіктер траекториясы: өзгерістердің белсенді қатысушылары.

Бірінші топтағы қазақстандықтар үшін (сауалнамаға қатысқандардың 30,1%-ы) жасанды интеллект ең алдымен мүмкіндіктерді кеңейтумен байланысты. Бұл жерде адам технологияларды күнделікті өмірде бағыт-бағдар табуға және жаңа мүмкіндіктерді тиімді пайдалануға көмектесетін құралдар ретінде қабылдайды.

— Осы позицияның артында адамның бейімделу қабілетіне сенімі тұр: бұл адамның тек жақсылыққа сенуі емес, жаңа құралдарды үйренуге және меңгеруге деген нақты есептеріне негізделген. Бұл топтағы адамдар үшін технологиялар адамды алмастыру құралы емес, керісінше оның іс-әрекетін тиімдірек жасау жолы ретінде көрінеді. Сонымен қатар осы контексте жас ерекшелігінің рөлі айрықша байқалады. Жоғары жастағы топтар (45+) жасанды интеллектке қатысты бағалаулары біршама сақтықпен сипатталады. Әрине, технологиялық өзгерістерді түйсінуімізде біз өз өмірлік тәжірибемізге және болашаққа көзқарасымызға сүйенеміз. Сондықтан бұл жерде жаңа мүмкіндіктерді күтуден бастап, жасанды интеллектке байсалды және қашықтықты қатынасқа дейінгі өмірлік перспективалар туралы айтылып отыр, — деді Айгүл Забирова.

Сақтық траекториясы: болашақтағы жауапты реттеушілер.

Екінші топтағы респонденттер үшін (сауалнамаға қатысқандардың 37,7%-ы) жасанды интеллект ең алдымен салдар мәселесімен байланысты.

Бұл топта ЖИ қуатты құрал ретінде қарастырылса да, оның шын мәнінде пайда әкелетінін мойындай отырып, сонымен қатар тәуекелдер мен қолдану шектеріне көңіл бөлу қажет деп есептеледі.

— Мұнда технологиялардан қорқу немесе болашаққа бас тарту жайлы айтылмайды. Керісінше, қоғам жасанды интеллект дамуы ережелермен, жауапкершілікпен және қоғамдық талқылаумен бірге жүруін күтеді. Бұл логикада маңызды тек технологиялардың не істей алатыны емес, олардың адам мен қоғамға ұзақ мерзімді әсері де болып табылады. Бұл траекторияда білім беру тәжірибесі ерекше рөл атқаратыны айқын көрінеді. Технологияның салдары, шектеулер мен институционалдық шеңберлер тілі ретінде талқыланатын тілді білім беру деңгейі анықтайды. Қорытындылай келе, сақтық траекториясы қоғамның болашақты басқарылатын және саналы етуге ұмтылысын бейнелейді: технологиялар қоғамға түсінікті жылдамдықпен дамуы тиіс, яғни олар қоғамның түсінуінен озып кетпеуі керек, — деді ол.

Күту траекториясы: айқын ережелер мен нақты мысалдарды күткен бақылаушылар.

Үшінші траектория Қазақстандықтардың жасанды интеллекттің дамуына әлі нақты баға беруге дайын емес (респонденттердің 26,7%-ы) бөлігін біріктіреді.

— Бұл ұстанымды белгісіздік деп түсінуге болады, бірақ шын мәнінде ол болашаққа деген көзқарастың басқаша тәсілін, бақылау мен үзіліс арқылы көрсетеді. Бұл траекторияда ЖИ әлі толық түсінілмеген құбылыс ретінде қабылданады. Мұнда айқын оптимизм де, нақты тұжырымдалған қорқыныш та жоқ. Оның орнына күту бар: адамға технологиялардың шынайы өмірге қалай енгізілетінін, олардың айналасында қандай тәжірибелер қалыптасатынын және уақыт өте келе қандай салдары айқын болатынын көру маңызды. Осы мағынада күту траекториясы мемлекет үшін стратегиялық маңызды болып шығады. Бұл қоғамның технологияға деген көзқарасы әлі қалыптаспаған бөлігі, сондықтан мемлекеттік саясаттың тіліне және жалпы институционалдық сигналдарға ерекше сезімтал, — деді Айгүл Забирова.

Шын мәнінде, мемлекеттік саясат тұрғысынан күту траекториясы ерекше назар аударуды талап етеді. Бұл — әлі де орнықты позицияға ие болмаған, сондықтан мемлекет пен әлеуметтік институттардың технология туралы қандай тілде сөйлейтініне аса сезімтал топ.

— Бұл тұрғыда мемлекеттік саясаттың міндеті технологияны енгізуді жеделдету ғана емес, сонымен қатар қоғамда түсінікті пікірталас шеңберін құру болып табылады. Білім беру, ашық диалог, күнделікті салаларда — мемлекеттік қызмет көрсетуден бастап білім беру мен медицинаға дейін ЖИ қолданудың практикалық және түсінікті мысалдарын көрсету күтулермен жұмыс істеудің негізгі құралдарына айналуда. Бұл жұмыстың қаншалықты түсінікті әрі шынайы жүргізілетіні уақыт өте келе қоғамдық күн тәртібінің қандай бағытқа өзгеретініне көп байланысты, — деді ол.

Осы тұрғыда халықаралық аналитикалық зерттеулер, соның ішінде McKinsey есептері, жасанды интеллекттің басты мәселесі адамның орнын алмастыруда емес, жаңа еңбек пен жауапкершілік құрылымында адамның қандай рөл сақтайтынында екенін көрсететінін атап көрсетеді.

— Бұл тұрғыда Жаңа 2026 жылға аяқ басу біз үшін белгісіздік сәті емес, адамға және оның айналасында болып жатқан өзгерістерге назар аудара отырып, алға ұтымды қозғалыс нүктесі болып табылады, — деді сарапшы.

Айта кетелік Цифрландыру және жасанды интеллект жылы: 2026 жылы қандай цифрлық жобалар жүзеге асатыны туралы жазған едік.