Бір түнде 50 мың халқынан айырылған қала

Украинаның солтүстігінде, Беларусь шекарасына жақын маңда орналасқан Припять қаласы – адамзат тарихындағы ең ірі техногендік апаттардың бірінің тірі куәгері және мәңгілік ескерткіші. 1970 жылы іргетасы қаланған бұл жас қала Чернобыль атом электр станциясында жұмыс істейтін мамандар мен олардың отбасы мүшелеріне жайлы қоныс болу мақсатында салынған еді. Кеңестік кезеңнің заманауи сәулет үлгісі ретінде бой көтерген Припять небәрі 16 жылдың ішінде 50 мың тұрғыны бар қарқынды дамып келе жатқан шаһарға айналды. Алайда, 1986 жылдың 26 сәуірінде орын алған Чернобыль апаты қала тағдырын бір–ақ сәтте күрт өзгертіп, оны тарих беттеріндегі «өлі қалалардың» тізіміне қосты.

Апат орын алған күннің ертесіне, яғни 27 сәуірде Припять қаласы толықтай эвакуацияланды. Бір түнде 50 мың адам өздерінің үй–жайын, жиған-терген мүліктерін және бүкіл өмірін артқа тастап, белгісіздікке қарай аттануға мәжбүр болды. Сол кезден бастап бұл аймақ «тыйым салынған аймақ» деп жарияланып, бейбіт тұрғындардың тұруы үшін жабылды. Бұл қала бүгінгі таңда ядролық ластанудың, қараусыз қалған ғимараттардың және жақында орын алған әскери шиеленістердің көлеңкесінде өз өмірін жалғастыруда. Уақыт тоқтап қалғандай әсер беретін Припять көшелерінен 80-ші жылдардың лебін және сол кезеңнің тұрмыстық белгілерін әлі де анық байқауға болады.

Қазіргі уақытта қала аумағында 15-тен астам мектеп, заманауи аурухана кешені, ірі сауда орталықтары, концерт залдары мен кинотеатрлар сияқты көптеген қоғамдық нысандар әлі де сақталып қалған. Дегенмен, бұл ғимараттардың ішкі бөліктері ұзақ жылдар бойғы күтімсіздік пен табиғаттың әсерінен мүжіліп, нағыз қирандыға айналған. Әсіресе, қала орталығында орналасқан және апатқа небәрі бірнеше күн қалғанда ашылуы тиіс болған ойын–сауық саябағы Припятьтің ең танымал әрі мұңды символы болып табылады. Ондағы алып шолу дөңгелегі мен соқтығысушы машиналар бүгінде тот басып, адам айтқысыз ауыр көрініс сыйлайды.

Припять көшелерінде қаңтарылып қалған көліктер, тұрғындардың асығыс тастап кеткен жеке заттары мен жартылай аяқталған құрылыс жобаларының бульдозерлері эвакуация процесінің қаншалықты жылдам әрі абыр–сабыр өткенін паш етеді. Қаланың басым бөлігін бүгінде қалың өсімдіктер мен ағаштар басып кеткен. Бұл көрініс адам баласы тастап кеткен кеңістікті табиғаттың қалайша жылдам өз иелігіне алып жатқанын анық көрсетеді. Бір кездері кең даңғыл болған жолдар мен тротуарлардың орнын қазір жасыл желек басып, бетон ғимараттардың арасынан биік ағаштар бой көтерген.

2022 жылы Ресейдің Украинаға қарсы бастаған ауқымды әскери іс–қимылдары Припять пен оның маңындағы «тыйым салынған аймақ» үшін жаңа бір қауіпті кезеңді бастап берді. Аймақтың белгілі бір бөлігі Ресей әскери күштері тарапынан басып алынды. Бұл жағдай ядролық қалдықтар мен радиациялық ластану сақталған бұл аймақтағы қауіпсіздік хаттамалары мен халықаралық деңгейдегі бақылау шараларының маңыздылығын қайтадан әлем назарына ұсынды. Халықаралық қауымдастық бұл аймақтағы радиациялық қауіпсіздіктің сақталуына байланысты үлкен алаңдаушылық білдірді.

Припять – тек тарихтың шаң басқан парағы ғана емес, ол адамзаттың атом энергиясын игеру жолындағы жіберген қателігі мен салғырттығының мәңгілік ескертуі іспетті. Бір кездері мыңдаған адамның үміті мен болашағына куә болған қала бүгінде тек туристер мен ғалымдарға арналған ашық аспан астындағы мұражайға айналды. Оның әрбір қираған бұрышы мен тот басқан темір құрылғылары қауіпсіздік пен технологиялық жауапкершіліктің адам өмірі үшін қаншалықты қымбат екенін ұқтырып тұрғандай. Припять тағдыры – келешек ұрпақ үшін ұмытылмас сабақ және табиғат пен технологияның арасындағы нәзік тепе-теңдіктің үнсіз көрінісі.