БҚО да қоқысты өртеу арқылы электр қуатын өндіретін кәсіпорын салынады

Батыс Қазақстан облысында қоқысты өртеу арқылы электр энергиясын өндіретін кәсіпорын салынбақ.

Қазір жобаның құжаттары рәсімделіп жатыр. Одан басқа өңірден тағы екі жоба ұсынылды. Бірақ мұнымен қалдықты кәдеге жарату мәселесі түбегейлі шешілмейді. Облыста жыл сайын 130 мың тонна тұрмыстық қатты қалдық жиналса, соның 22 пайызы ғана өңделеді. Ал қалғаны өртеліп көміледі.

Ерденбек Жылқайдарұлы, тілші:

-Қалдықтан қамқа, тозықтан торқа жасап, қажетсіз қоқыстарды қадеге жаратушы кәсіпкерлердің қатары Оралда көбейіп келеді. Солардың бірі Зашаған кентіндегі мына біз тұрған шағын цех. Осы жерде айына 20 тонна полэтилен мен пластмасса қалдықтарын қайта өңдеп, 600 шаршы метрдей мынадай өрнектас және аяқжол плиталарын шығарады.

Цехта небәрі үш адам еңбек етеді. Бірі арнайы агрегатпен қоқысты ұсақтап тұрса, екіншісі балқытатын пешке жауапты. Ал үшіншісі дайын қоспадан өрнектас жасайды. Қоспа пластмасса, полиэтилен және кварц құмынан құралған. 

Нұртас Ерешев, цех қызметкері:

- Бәрін араластырып мына жерге шығарамыз да, содан кейін құятын агрегатқа саламыз. Мынау пеш. Пештен дайын тауар шығады. Оны таразыға салып өлшеп,  пресске салып қысып, екі минуттан кейін төрт плитка шығады. Дайын тауар.

Дәл қазір цехта 5 мың шаршы метрдің дайын өнімі текшеленген. «Қалдықтан жасалған өрнектас әдеттегі бетонға қарағанда өте сапалы. 30 жылға шыдайды. Себебі бойына ылғал сіңірмейді. Күннің сәл шуағы болса бетіндегі қар өзі еріп кетеді», -  дейді кәсіпкер.

Николай Әділов, кәсіпкер:

- Тағы бір престейтін қондырғымыз бар. Өндіріс қуатын бұдан екі есе арттыра аламыз. Бірақ шикізат тапшы. Пластикті базарлардан жинаймыз. Қиыны полиэтилен жетпейді. Оның қоқыс полигонынан сатып аламыз. Әттегенайы бізде қалдық сұрыпталмайды. Далада, көшеде целлофан қапшықтар қалықтап жүргенімен оны жинап, тапсыруға ешкім құлықты емес. Себебі өте жеңіл, салмағы жоқ.

Өңірде қалдықты сұрыптаумен екі ірі кәсіпорын айналысады. Оралдағы кешеннің жылдық қуаты 100 мың, Ақсайда 5 мың тонна. Облыс орталығында үш экопункт жұмыс істеп тұр. Одан бөлек қалдық жинайтындар мемлекеттен субсидия алады. Бұл мақсатқа биыл 9 млрд теңге бөлінді.  

Дархан Закарин, табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы басшысының орынбасары:

- Экоқолдау жүйесіне тіркеледі тапсырушы да, жинаушы да. Сосын  тапсырылған өнімге «Жасыл даму» АҚ арқылы қосымша қаржы төленеді. Тұрмыстық қатты қалдықтардың түріне, санатына байланысты.  Мысалға полиэтилен қалдықтарын жинап тапсырғаны үшін әр тоннасына 71 мың теңге төленеді.

Дегенмен, қалдық жинауға аудан-ауылдағы кәсіпкерлердің қызығушылығы төмен. Себебі өңірде оны алатын ірі өңдеуші кәсіпорындар жоқ. «Осы олқылықтың орнын толтыру келер күннің еншісінде», - дейді экологтар. Қазір қоқысты өртеп, электр қуатын өндіру жобасы бар.

Дархан Закарин, табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы басшысының орынбасары:

- Өртеу арқылы электр энергиясын өндіру үшін жасалып отырған жоба. Жобаның құны 11 млрд теңге. Қазір сол «Жасыл даму» АҚ арқылы құжаттарын рәсімдеп жатыр. Ол зияны болмайды. Жоба барлық сараптамадан өтеді. Экологиялық және өзінің рұқсат амалдары алынғасын, іске қосылатын болады. Әзірге жобаны қаржыландыру мәселесі бойынша компания жұмыстанып жатыр.

Қалдықты қайта өңдеу ісі өңірде кенже қалған саланың бірі. Жылына 130 мың тонна қалдық шығарылса, соның 22% ғана қайта өңделеді.

Е. Жылқайдарұлы, Б. Жарылғасов, Э. Аюпов