Елде ауа сапасы нашарлап барады

Бүгін үш қалада ауа сапасы нашарлайды. "Қазгидромет" осындай хабарлама таратып, шаһарлардағы атмосфераға қатысты болжамын жариялады. Қолайсыздық Алматы, Жезқазған және Атырау қалаларында күтіледі. Мұны негізі тұрғындар сезінбеуі мүмкін. Алайда мамандар метеорологиялық жағдайлардың расында зиянды тұсы көп екенін алға тартады. 

Альмира Оразбай, тілші:

- Елдің ірі мегаполисі саналатын Алматы – ауасы ең лас үш қаланың қатарына кірді. Таяуда швейцариялық IQ Air компаниясы осындай мәлімдеме жасады. Сарапшылар экологиялық жағдайдың нашарлауына жуырдағы полигон өртінен шыққан түтін себеп, дейді. Қызыл жалынды толығымен сөндіруге бір апта кетті. Демек осы уақыт бойы тек түтін емес, сол жанып жатқан пластмасса мен резеңкеден ауаға улы заттар тарады деуге болады. Бұл тұста экологтар, өртті санамағанның өзінде, Алматының ауасы лас қала санатына кіргізіп отыр.

Евгений Мұхамеджанов, эколог

- Ауаны ластайтын бірнеше фактор бар. Солардың негізгісі – автокөлік. Мәселен, Қазақстан автопаркінің тең жартысы 1992-ші жылға дейін шығарылған ескі көліктерге тиесілі. Яғни қазір «Евро-2» стандартына сәйкес келетін және одан да төмен модельдер бар. Бір ғана Алматыға күніне 400-ден астам азамат автокөлігін тізгіндеп келеді. Оның 17 пайызында катализатор жоқ. Ал ол болған жағдайда, көптен бері жұмыс істемегені, әбден тозғаны әрі майы жанатыны анықталып жатады. Демек осы көліктен ауаға қара түтін тарайды. Бұған қоса, Жылу электр орталықтары бар. Олардан да ауаға ластаушы заттардың шығатынын ұмытпауымыз керек. Егер осы көрсеткіштер реттелсе, онда қоршаған ортаны жақсартуға болады.

Бұл ұзақ талқыланатын әрі кезек күттіретін мәселе емес. Сондықтан Алматыда «атмосфералық ауаны қорғау» жобасы әзірленді. Бұдан бөлек те ел бойынша экологиялық қауіпсіздікті қамтитын бірқатар бағдарлама бар. Олардың арасында ескі көліктерді нарықтағы құны бойынша сату мүмкіндігі қарастырыған. Сондай-ақ жаңа экологиялық кодекс қабылданды. Оның аясында табиғи ресурстарды пайдалану кезінде тиісті стандарттардың сақталуы міндеттелген.

Мереке Кеңесов, ҚР ЭТРМ Мемлекеттік экологиялық сараптама және рұқсаттар басқармасы басшысының м.а.:

- Еліміз бойынша атмосфералық ауаға шығындылар рұқсат етілген көлемі 4 млн тоннаны құрайды. Осы ретте министрлікпен шығындыларды азайту бойынша жұмыстар атқарылып жатыр. Соның ішінде атап кетсек, қазіргі экологиялық кодекстің талаптарына сәйкес 2025 жылдың басынан бастап ірі кәсіпорындарға кешенді экологиялық рұқсаттар алу міндеттелген. Кешенді рұқсат алу үшін ірі кәсіпорындар өндірістерінде әлем бойынша ең алдағы, үздік, қолжетімді технологияларды енгізуі қажет.

Бұған дейін «Қазгидромет» республикалық мемлекеттік кәсіпорны ауа сапасын бақылайтын картаны іске қосқан еді. Қазір мамандар өз болжамын жасау үшін елдің 140 экологиялық бекеті мен 45 елді мекенінен тиісті ақпаратын алып отыр. «Ауа сапасына мониторинг жасау, әсіресе қазір, жылыту маусымының қарсаңында өзекті», - дейді сарапшылар.

Аружан Мұратова, «Қазгидромет» РМК баспасөз хатшысы:

- Атмосфералық ауаның сапасына болжам жасау барысында тынық, әлсіз жел, температуралық инверсиялар мен антициклондық үдерістер сияқты ластаушы заттардың жердің беткі қабатында шоғырлануына ықпал ететін метеорологиялық жағдайлар, +сондай-ақ автоматты станциялардан алынатын ауа сапасын бақылау деректері пайдаланылады. Бұл деректер ластаушы заттардың шоғырлануын және олардың өзгерістерін дер кезінде тіркеуге мүмкіндік береді. Дәл осы факторларды кешенді талдау қолайсыз метеожағдайларды және атмосфералық ауаның сапасының нашарлау ықтималдығын болжаудың негізін құрайды.

Жауапкершілік пен дәлдікті талап ететін салада қателесуге жол жоқ. Мамандардың әрбір күн райына болжамы – ауыл шаруашылығы, көлік, құрылыс, туризм секілді бағыттарға керек. Ауа сапасының күрт нашарлауын да халық білуге тиіс. Себебі мұндай ескертулер – азаматтардың дер кезінде әрекет етіп, өз денсаулығын сақтауы үшін маңызды.

Авторлары: Альмира Оразбай Самат Қазанбаев