Халық күте алмайды : сарапшылар Ұлттық қор қаражатын пайдалану жоспарлары туралы

Қазақстанда әлеуметтік инфрақұрылым құрылысын қаржыландыру үшін Ұлттық қордан берілетін трансферттерді одан әрі пайдалану мәселесі талқыланып жатыр. Сарапшылар мұндай тәсіл инфрақұрылымдық мәселелерді шешуді жеделдетіп, экономиканы қолдауға мүмкіндік береді деп есептейді, алайда қаражаттың жұмсалуына ашық бақылау қажет екенін айтады, деп хабарлайды Tengrinews.kz.

"Қаржыны жай ғана ұстап отыруға қарсымын"

23 тамызда Құрылтай сайлауы күні журналистердің сұрақтарына жауап берген Президент Ұлттық қор қаражатына қатысты пікір білдірді.

"Біз еліміздің алдында тұрған ауқымды міндеттерді еңсеруіміз керек. Тұтас Қазақстанды үлкен құрылыс алаңына айналдырып, ең алдымен, азаматтарға арналған әлеуметтік нысандар салуымыз қажет. Бұл мақсатқа Ұлттық қордың қаржысын пайдалануға дайынмын. Халықтың игілігіне жарата алмасақ, қаражатты шетелдерде құнды қағаз ретінде ұстап отырудың қажеті қанша? Қаржыны жай ғана ұстап отыруға қарсымын. Қаражат халқымыздың, азаматтарымыздың игілігіне қызмет етуі керек. Әрине, әлемдегі жағдайға баса назар аударуымыз, жан-жақты талдауымыз қажет. Өздеріңіз білесіздер, геосаяси ахуал күрделі. Бұралаң жолмен жүргенімізге қарамастан, ел ішінде бейбітшілікті сақтап, дамуға қарай бет алып келеміз", - деді Мемлекет басшысы.

Саясаттанушы, Еуразиялық саясат институтының жетекшісі Максим Крамаренко Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасын Ұлттық қор қаражатын жинақтаудан оны елдің ұзақ мерзімді дамуына пайдалануға көшумен байланыстырады.

"Бұрын Ұлттық қор тек қаржылық қоржын немесе қиын күнге сақталған сейф ретінде қабылданды. Тоқаевтың бастамасы - бұл "қатырылған консервілер" логикасынан болашақтың "құрылыс алаңдары" логикасына көшу. Өз инфрақұрылымымызға дем беру керек кезде барлық ресурсты шетелдік қағаздарда ұстау - өткеннің стратегиясы", - деп есептейді Крамаренко.

Оның айтуынша, мәселе жинақты жай ғана жұмсау туралы болмауы тиіс. Қаражатты ондаған жылдар бойы қызмет ететін инфрақұрылым құруға бағыттау ұсынылып отыр.

"Мұнда Президенттің ұстанымын түсінудің маңызы зор: әңгіме жинақты жай ғана "тауысу" туралы емес, ресурстардың бір бөлігін ондаған жылдар бойы қызмет ететін инфрақұрылымға - мектептерге, ауруханаларға, әлеуметтік және азаматтардың өмір сүру сапасына тікелей әсер ететін басқа да нысандарға бағыттау туралы болып отыр", - деп ой бөлісті саясаттанушы.

Крамаренко мұндай инвестициялардың қажеттілігі елдегі демографиялық өсім мен аумақтық даму аясында өте өзекті деп санайды.

Саяси шолушы Ғазиз Әбішев те Ұлттық қор қаражатының бір бөлігін әлеуметтік инфрақұрылымға пайдалану негізді болуы мүмкін деп есептейді.

Оның пікірінше, құрылысты тек бюджет қаражаты есебінен жүргізу көп уақытты алуы мүмкін.

"Біріншіден, тек бюджетке сүйенсек, құрылыс ұзаққа созылады, ал халық күте алмайды. Мектептер, ауруханалар, жолдар мен көпірлер. Барлығы қазір қажет. Әсіресе халық тығыз қоныстанған оңтүстік өңірлерде. Екіншіден, дағдарыс кезеңінде экономиканы ынталандыру. Үшіншіден, әлемдік инфляция жағдайында кейінге қалдырғаннан көрі қазір салған тиімді болуы мүмкін. Ақшаның да құны түседі", - деп жазды Әбішев өзінің Telegram-арнасында.

Бұл ретте Крамаренко Ұлттық қор қаражатын пайдалану барынша ашықтықпен жүруі керек екенін атап өтті. Оның айтуынша, қоғамға бөлінген қаражаттың көлемін ғана емес, нақты нысанды, оның құнын, құрылыс мерзімін, мердігерді және түпкілікті нәтижені көру қажет.

"Сондықтан мен Тоқаевтың бастамасын Ұлттық қор идеясынан бас тарту емес, ұлттық жинақтарды адам капиталының нақты дамуымен байланыстыру әрекеті ретінде қарастырар едім. Ақша жай ғана шотта жатпауы немесе шетелдік құралдарда жұмыс істемеуі керек, ол халыққа пайда әкелуі тиіс", - дейді ол.

Саясаттанушы құрылыс жобаларын цифрлық бақылауға ерекше назар аударуды ұсынады. Оның пікірінше, цифрлық құралдар нысандардың іске асырылуын шешім қабылдау мен жобалаудан бастап құрылыс пен пайдалануға беруге дейінгі барлық кезеңде қадағалауға мүмкіндік береді.

"Осылайша, елде басқару философиясы өзгеріп жатыр: Үкімет проблемалар мен бітпейтін құрылыстарды өшіруге келетін "өрт сөндіру тобы" режимінен "сейсмодатчиктер" жүйесіне көшіп жатыр. Жасанды интеллект пен бірыңғай цифрлық контур нысандағы ақауды ақша "жоғалып" кетпес бұрын анықтауға қабілетті. Процестер неғұрлым автоматтандырылған және шешімдер қолмен араласуға неғұрлым аз тәуелді болса, ашық емес уағдаластықтарға орын соғұрлым аз болады", - деп есептейді сарапшы.

Оның айтуынша, қаржылық ресурс, цифрлық бақылау және шенеуніктер жауапкершілігінің үйлесімі әлеуметтік инфрақұрылымға инвестиция салуды елді жаңғырту құралына айналдыра алады.

"Ұлттық қор тақырыбы үшін бұл өте маңызды. Егер мемлекет әлеуметтік инфрақұрылымға қаражат бөліп, осы инвестицияларды бақылайтын цифрлық жүйе құрса, жария жауапкершіліктің жаңа стандартын қалыптастыру мүмкіндігі туады: азамат мемлекет қаржысы қайда бағытталғанын, нақты не салынып жатқанын және қаражат қаншалықты тиімді жұмсалып жатқанын көре алуы тиіс", - деп түйіндеді Крамаренко.

Айта кетейік, 25 тамызда өткен Үкімет отырысында Қаржы министрлігі 2027 жылға арналған республикалық бюджет жобасын таныстырды. Жобаға сәйкес, Ұлттық қордан 4,4 триллион теңге бағыттау жоспарланған: оның 2,4 триллионы – кепілдендірілген трансферт, тағы 2 триллионы нысаналы трансферт түрінде берілмек.

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз