Индерліктер АралТұз АҚ мен АралСода жобаларына тағы да қарсы шықты

Индер ауданында тұзды көлді игеру жобаларына қатысты қоғамдық тыңдаулар тағы да шиеленісті жағдайда өтті.

Халық инвесторлардың келіп, жұмыс орындары ашылады деп қуантқанымен тұзды көлдің болашағы қатты алаңдатып отырғанын баса айтты. Тұрғындар экологиялық қауіп-қатерлерді алға тартып, көлдің табиғи тепе-теңдігіне зиян келуі мүмкін екенін айтты. 

Жұртшылықтың жеткілікті құлағдар болмауынан мәдениет үйінің залы тола болмағанымен біраз адам жиналды. Бұл жолы халық «Біздің көл – біздің байлығымыз», «Тұздыкөлді қорғайық», «Украдете соль – следствия оставите нам», «Инвесторлар кетеді, проблемалар қалады» деген лозунгілерді тағы да көтеріп шықты.

Естеріңізге сала кетейік, 29 сәуірде таңертең түске дейін «АралТұз» АҚ-ның, ал түстен кейін «АралСода» ЖШС-нің қоғамдық тыңдауларының өту графигі белгіленген болатын. Алайда төраға, аудан әкімінің орынбасары Артур Мурзин түстен кейін өтетін «АралСода» ЖШС-нің қоғамдық тыңдауын өткізу қажет таппайтынын мәлімдеді. Бірақ енді тыңдаудың халыққа қашан өтетіні сол уақытта хабарланбады, кейін ғана 4 мамыр, 15.00-де аудандық мәдениет үйінде болатыны белгілі болды.

Ақпарат жеткіліксіз болғандықтан зал толық толмады, дегенмен қатысушылар саны жеткілікті болды. Артур Мурзин «АралСода» ЖШС-нің жобалары бойынша «Тұзды көл» кен орнындағы кен жұмыстарынан қоршаған ортаға әсерін бағалау мәселесі талқыланатынын, жұртшылықтың сақтауды, мәдениеттілік танытуды сұрады.

МАҚСАТТАРЫ – ТҰЗДЫ ӨНДІРУ МЕ, БАРЛАУ МА?

Жеке эколог Даулет Асанов «АралСода» ЖШС-нің басымен слайд арқылы таныстырды. «АралТұз» АҚ-ның қоғамдық тыңдауында айтылғандарды тағы да қайталаған баяндамашы Индер көлі – көл түріндегі ең ірі ас тұзы кен орны болып табылатынын, «АралТұз» АҚ мен «АралСода» ЖШС әрқайсысы 10, жалпы 20 гектарға жер алып жұмысын жүргізбекші екенін жеткізді.

«АралСода» ЖШС қазба жұмыстарын жүргізетін жер Жайық өзенінен 16 км, ал кенттен 15 км жерде қашықта орналасқан. Экология департаменті екінші санатты тұз өндіруге болады деп рұқсат беріпті.

ЖШС Индер көлінің бір бөлігінде №1251-EL КПК (қатты пайдалы қазбалар) барлау лицензиясының шеңберінде ас тұзын өндіру кезеңіне өтті деді баяндамашы.

2026–2035 жылдарға ерекше қорғалатын аймаққа кіріп тұратын іс-шараларын жоспар жасақталып, ауа сапасы, жерүсті сулары, топырақтың сапасын бақылап отыру мониторинг жүргізілетінімен баяндамасын аяқтады.

Баяндамашы тарапынан сұрақтар көп қойылды, халық компанияның не мақсатпен келетінін ашып айтуын талап етті.

– Біз қазір нақты қай технологиямен келетінімізді айта алмаймыз. Тек барлау жұмыстарының нәтижесінен кейін қандай зауыт немесе фабрика салынатыны белгілі болады. Сол кезде тағы да қоғамдық тыңдау өтеді. Біздің мақсатымыз – сапасы жоғары әрі қосымша құны бар тұз өндіру, – деп жауап берді Даулет Асанов.

Кейбір тұрғындар сұрақтарының жауабына қанағаттанбай, залдан тыныштық кетті. Ең бастысы «АралТұз» тұз шығарса, «АралСода» не өндіреді» деген сұраққа баяндамашы нақты жауап бере алмады.

Зейнеткер эколог Марат Мұқанов бұған дейін кездесу болып, сонда «АралТұз» тұз өндіреді, «АралСода» кальцийленген сода шығарады дегенін еске салып, ал бүгін тура жауаптан қашып отырғанын сыналды. 

Төраға баламаша халыққа жауапты дұрыс жеткізбей отырғанын ескертті.

Оның айтуынша, алдымен барлау үшін қазу жұмысы жүріп, сапасын анықтау үшін Қызылордаға жіберіледі, одан кейін сапасы анықталуына орай тұз, экспорттық ас тұзы, косметикалық тұз, көктайғаққа қарсы реагент, жем тұзын өндірілетінін екенін еске салды. 

«БІЗГЕ ТӘУЕЛСІЗ САРАПШЫ КЕРЕК»

Жиын тура екі сағатқа созылды. Бірлі-жарым жастар жұмыссыздықты жоюға осы компаниялар ықпал ететінін жеткізсе, ал көпшілігі көлді игеру аймақтың экожүйесін бұзып, тұзды желдермен ауаның ластануына жол беретінін, тіпті Жайық өзеніне қауіп төнетініне алаңдаушылығын білдірді.

Аудандық қоғамдық кеңестің төрағасы Жамбыл Дүйталиев жергілікті тұрғындардың ұсыныстары бұған дейін ескерілмей келгенін мәлімдеді.
– Бұдан бұрын кеңесте талқыланғанда ұсыныс берілді, бірақ олар орындалмай тұр. Біз көлдің ең шетінен, кенеттен қашықтау жерді алыңдар дедік, оған құлақаспай отырсыздар. Қазу кезінде земснарядты қолданыңдар дедік. Басында 10 гектар дедіңіздер, енді көлдің 68 пайызын барлауға алмастырыпсыздар екенін енді біліп отырмыз. Сіздер бұған дейін бізге айтқан жоқсыздар, жауаптарыңыз бір-біріне қайшы келіп халық түсінбеуде. Егер көлге залал келсе, бұл компаниялардың бізге керегі не? - деді ол.

Тұрғын Рафаэль Қапашев тәуелсіз мамандарды тартуды талап етті:

– Бізге көлді сақтап қалу керек. Бізге бұл компания мамандары емес, тәуелсіз эколог келіп жиналыс жасап түсіндіріп берсін, пайдасы мен зиянын көрсетіп. Халық әлі жеткілікті түсінбей отыр. 500 адамға жұмыс береді деп көлiмiздiң дел келмiзiден айырылыппыз. Ол бола ма, белгісіз ғой.

Ғазиз Ғабдуллин, қоғамдық белсенді, «Ақиқат» қоғамдық бірлестігінің төрағасы заң бұзушылықтар бар екенін мәлімдеді.

- Біріншіден, заңсыздыққа жол бергендерге прокуратура құқықтық баға беру керек, екіншіден заңсыз құжатты әкеліп отырған Атырау облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының кеңінен Индер ауданы халқын екіге жарып отыр, сол себептен басқарманың өзіне тексеріс керек. Осы жерде жұмыс жасап жатқан «Индертұз» мекемесі де сырт қалмайды. Жалпы бұл көлдің тынаудағы өтуі дұрыс емес. Сол себептен жүз жылдық тарихы бар «АралТұз» АҚ-ның жұмысымен танысу үшін ауданнан комиссия шығарып, Қызылордаға барып көрсін, қандай халыққа пайдасы тиіп жатқанын, - деді ол.

Тұрғын Айтөре экологиялық қауіпсіздікке беріліп отырған кепілдіктерге сенбейтінін мәлімдеді.

– Мен инвесторлардың келуіне қарсы емеспін, себебі жұмыссызбыз. 3 метр тереңдікте қазамыз дейді, біз білмейміз ғой қанша тереңдікте қазып жатқанын. Су бетке шығып кейін құрғайды,сосын тұзымыз ұшып ауаны ластап, жерімізді бүлдіреді. Экологиялық апат болмайтынына сіздер кепілдік бере алмай отырсыздар. Алдымен көлді айналдыра көгалдандырып беріңіздер де жұмысты бастаңыздар.

«ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АПАТ БОЛЫП ЖАТСА ҰРПАҒЫМЫЗ БЕТІМІЗГЕ ТҮКІРЕДІ»

Экожанашыры, Қызылқоға ауданы мәслихатының депутаты Есенбай Нұров көлге ерекше қорғалатын аймақ мәртебесін қайтаруды, лицензияларды кері қайтаруды, толыққанды тәуелсіз экологиялық сараптама жүргізуді және халықтың келісімінсіз жобаны бастамауды талап етті.

Жиын соңында Артур Мурзин қоғамдық тыңдаудағы барлық ескертпе, ұсыныс, пікірлер барлығы хаттамаға енгізілетінін атап өтті.

Әкімнің орынбасары өз сөзінде тұрғындардың алаңдаушылығы орынды екенін мойындады.

– Сіз, баяндамашы, слайден судыратып айтып беріп отырсыз, халық түсінбей қалып жатыр. Алдымен «АралСода» ЖШС-нің тарихын, қаншалықты жұмыс атқарып жатқанын айту керек еді. Халықтың жан айқайын дұрыс түсініп отырмын. Егер бес-он жылдан кейін жеріміз сорға айналып, экологиялық апат болып жатса ұрпағымыз бетімізге түкіреді. Сіздер экологиялық апат болмайтынына кепілдік бере алмай отырсыздар. Бұл жерде қоршаған орта бүлінбеу керек. Ал экологиялық апат болып жатса ұрпағымыз бетімен түкірмеді. Сіздер экологиялық апат болмайтынына кепілдік бере алмай отырсыздар. Бұл жерде қоршаған орта бүлінбеу керек. Ал лицензия жөнінде прокуратура құқықтық баға беруі тиіс, - деді ол.

Индерліктер бұл қоғамдық тыңдаудан кейін Қызылордада екі компанияның жұмысымен танысып, пайдасы мен зиянын екшеу үшін арнайы адамдар бару ұйымдастырылып жатқанын айтты.

"АЖ" анықтамасы

«АралТұз» АҚ, «АралСода» ЖШС Алматы қаласында тіркелген «YASAI HOLDING» холдинг құрамында. «АралТұз» Қызылорда облысында, Арал ауданында тұз өндірумен айналысатын кәсіпорын. Жүзжылдық тарихы бар кәсіпорында мыңға жуық адам еңбек етеді. Йодталған тұз өндірумен айналысатын компания йодты Алматыдан алады. Халықаралық стандартпен жұмыс жасайтын кәсіпорын өнімдері ТМД еліне, Түркия еліне экспортталады.

Ләззат ҚАРАЖАНОВА

Суреттерді түсірген автор

Бүгін, 13:28