Көпестің үйі қалай тарихи орынға айналды

Деректерге сүйенсек, XIX ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында Атбасар өңірдегі маңызды сауда орталықтарының бірі ретінде дами түсті. Сол кездері жәрмеңке жиі ұйымдастырылды. Әрі оған орыс көпестері мен Орта Азия саудагерлері келді. Мал, астық және қолөнер бұйымдары саудаға шығарылды, жергілікті адамдардың әл-ауқаты артып, экономика да даму жолына түсті.

- Атбасар деген сөздің өзі «Ат базары» сөз тіркесінен шыққан болуы мүмкін. Яғни «жылқы базары» немесе «ат жәрмеңкесі» деген маңынаны білдіреді. Қалада жылқы саудасының маңызы ерекше болғанын көрсетеді. Ел аузындағы деректерге сүйенсек, әйгілі балуан, әнші әрі композитор Балуан Шолақ өзінің Ақбозатын дәл осы жерде сатып алған. Бұл Атбасардың жылқы шаруашылығы орталығы болғанын және қазақ халқы дәстүрінен сыр шертетін аңыз, - деді Гүлім Рахымжанова.

Кейін Кеңес үкіметі кезінде Атбасар өндірісті орталыққа айналды.

Фото: Ақмола облысы тарихи-мәдени мұраны қорғау және пайдалану орталығы

Ғасырлардан сыр шертетін үй

Қала сәулетінде көпес Александр Беловтің 1911 жылы салынған үйі ерекше орын алады. Бұл үй ХХ ғасындың басынан сыр шертетін орын әрі Атбасар тарихи-өлкетану музейі орналасқан ғимарат.

- Екі қабатты биік ғимараттың құрылысы ерекше. Бірінші қабаты үлкен әрі берік кірпіштен қаланған. Ал екінші қабатына ағашты қолданған. Мұнда бөренелерді кесіп, құрастырған. Бұл сол кездегі ұсталық өнердің мықтылығын көрсетеді. Ғимарат XIX–XX ғасырлардағы сәулет өнерін паш етіп тұр. Қасбетінен, күрделі пішіні мен сәнді кескіндерінен осыны көруге болады, - деді Гүлім Рахымжанова.

Үй тіктөртбұрышты, ал негізгі қасбетіндегі шығыңқы бөлігінде симметриялық үйлесімділік бар. Бұл ғимаратқа сән беріп тұр. Көбіне бай көпестер қолданады әрі оларды ерекшелендіріп тұрады.

- Александр Белов қалада өзіндік орны бар инженер-геолог болған. Ол Атбасар уезіндегі минералды ресурстарды зерттеушілердің бірі. Көпестің мекені қарапайым үй ғана емес, қоғамдық маңызы бар орынға да айналды. Онда әртүрлі жылдары уездің ревкомы, атқарушы комитет, милиция және қала кітапханасы орналасты. 1978 жылы 5қарашада ғимарат Атбасар тарихи-өлкетану музейіне берілді. Оны жасақтауға кітапхана қызметкері Клара Әмірова көп еңбек сіңірді. Алғашқы жәдігерлерді жинаған да сол. Кейін музейге Клара Әмірованың есімі берілді. 1988 жылы Беловтың үйі түбегейлі музейге айналды. Қазір Атбасардың тарихын зерттеу, насихаттау орны осы, - деді ол.

Мектеп госпитальге айналды

Көпес Белов 1909 жылы жоғары бастауыш училищесін салдырды. Бұл Атбасардағы білім беру саласын дамытуға бағытталған маңызды қадам болды. Кейін ғимарат гимназияға айналып, қала ғана емес, жақын ауылдың балалары білім алды.

Фото: Ақмола облысы тарихи-мәдени мұраны қорғау және пайдалану орталығы

- Ұлы Отан соғысы жылдары ғимарат госпитальге айналды. Мұнда майдан даласынан жеткізілген жаралы жауынгерлер ем алды. Оларға медицина қызметкерлері мен жергілікті халық жан-жақты көмек берді, - деді Гүлім Рахымжанова.

Содан кейін ғимарат қайтадан білім беру орнына айналды. 1990 жылдардың аяғында мұнда Атбасар қосалқы мектебі көшірілді. Қазіргі кезде ерекше педагогикалық әдіс-тәсілді қажет ететін балаларға арналған білім беру, тәрбие орталығы қызметін атқарады.

Тарих мәні зор мекен

Көпес Беловтің үйі, ол салдырған жоғары бастауыш училищесі ғимараты бүгінде Ақмола өңірінің тарихи-мәдени мұрасына айналды. XIX ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы сәулет өнерінің мол мұрасы Атбасар тарихынан сыр шертеді.

- Бүгінге дейін сақталған бұл ғимараттар қаланың тарихын, сауда, білім және қоғамдық қалыптасуын паш етіп тұр. Сәулет өнерінің сәні ғана емес, мәдени-ағартушылық рөлі де орасан зор. Кейінгі ұрпақ өлкенің бай тарихымен танысып, бүгінге жеткен мұраны сақтаудың маңызын ұғады, - деді Гүлім Рахымжанова.

Фото: Ақмола облысы тарихи-мәдени мұраны қорғау және пайдалану орталығы

Бұған дейін хабарлағанымыздай, Петропавл кезінде «көпестер қаласы» атанды. Сауда-саттық тоғысқан шаһар қарқынды дамып, сәулеті ерекше ғимараттар бой көтерді. Соның ішінде мешіттер де бар. Петропавлда ХІХ ғасырда 9 мешіт жұмыс істеген.