Көшірудің қарбаласы

Қазір үйлестіру, жылжымайтын мүлікті бағалау және өтемақы төлеу тәртібін қарау үшін арнайы ведомствоаралық комиссия құрылған. Енді тұрғындарды көшіру жұмыс­тары заң талаптарына сәйкес жүргізіліп, әрбір меншік иесінің өтініші жеке қаралады. Жалпы, жоспар бойынша Атырау мұ­най өңдеу зауыты санитарлық-қорғау аймағында орналасқан 120-ға жуық үйді көшіру жоспарланып отыр.

Атырау қаласы әкімдігінің мәлі­ме­тінше, Атырау мұнай өңдеу зауы­ты­­ның санитарлық-қорғау айма­ғы­ның шекарасы арнайы зерттеу нә­ти­жесінде белгіленген. 22 қазанда Аты­­рау қалалық әкімдігінің қаулы­сы­­мен ведомствоаралық комиссия құ­­рылды. Оның құрамына жергі­лік­ті атқарушы органдардың, зауыт өкіл­дері мен іргелес аумақтардағы тұр­ғындардың бастамашыл тобы кір­ді. Қазір әкімдік «Азаматтарға ар­­­налған үкімет» мемлекеттік кор­по­­рациясымен бірлесіп, мемлекет мұқ­тажы үшін алынатын жер учас­келерінің меншік иелері мен пай­даланушыларының тізімін нақ­ты­лап жатыр. Комиссия тұрғындардың өті­ніштерін қабылдап, көшіру тәр­­­тібі мен шарттарын түсіндіреді. Сон­дай-ақ жылжымайтын мүлікті баға­лау нәтижелерімен таныстырып, өте­мақы мөлшеріне қатысты мәсе­ле­лерді қарайды.

Басты мәселе – әділ өтемақы

Кез келген отбасы үшін баспана­дан айырылу немесе тұрғылықты же­­рін ауыстыру оңай шешім емес. Сон­­дықтан бұл жағдайда өтема­қы­ның әділ бағалануы, төлем мерзімі мен меншік иелерінің құқықтары ерекше маңызға ие екені айтпаса да түсінікті. Мәселен, зауыт маңында тұратын тұрғындар үшін ең алдымен бас­пананың нақты құны қалай анық­талатыны және ұсынылған өте­мақымен келіспеген жағдайда қан­дай құқықтық тетіктерді пайдалана алатыны маңызды.

– Біз үшін ең бастысы – отба­сы­мыз­дың қауіпсіздігі. Егер көшіру ту­ралы шешім қабылданса, оның бар­лық шарты ашық түсіндіріліп, өте­мақы әділ төленгенін қалаймыз. Әр үйдің жағдайы әртүрлі. Сон­дық­тан баспананы бағалау кезінде оның нақ­ты нарықтық құны ескерілуі ке­рек. Ұсынылған сомаға келіспеген жағ­дайда өз құқығымызды қорғауға мүм­кіндік болғаны да маңызды, – дей­ді зауыт маңындағы тұрғындар.

Әкімдік қараша айының орта­сын­да зауытқа іргелес аумақ тұр­ғын­дарымен арнайы кездесу өткізуді жос­парлап отыр. Жиында тұрғын­дар­дың сауалдарына жауап беріліп, кө­шіру жұмыстарының аралық нә­ти­желері таныстырылады. Ал алы­на­тын жылжымайтын мүлік нысан­да­рының түпкілікті тізімі заңды рә­­сім­дер аяқталғаннан кейін жария­ла­на­ды.

Экологиялық қауіпсіздік тұрғы­сы­нан санитарлық-қорғау аймағы өн­дірістік кәсіпорын мен тұрғын үй аумағының арасындағы қауіпсіздік белдеуі саналады. Оның негізгі мақ­саты – өндірістік нысанның қорша­ған ортаға әсерін ескере отырып, ха­­лықтың өмірі мен денсаулығын қор­ғау. Эколог Нұргүл Маратованың ай­туынша, санитарлық-қорғау ай­ма­ғы жай ғана белгіленген шекара емес. 

– Ол өндірістік кәсіпорынның қор­шаған ортаға ықтимал әсерін ес­керіп, тұрғындардың қауіпсіздігін қам­тамасыз етуге бағытталған. Мұн­дай аумақтың көлемі кәсіпорынның ерекшелігіне, атмосфераға тарала­тын заттарға және жүргізілген зерт­теу­лердің нәтижесіне қарай анық­та­лады. Сондықтан бір жылдық зерт­теу қорытындыларының негізінде қабылданған шешімдер ғылыми тұр­ғыдан түсіндіріліп, қоғамға ашық ұсы­нылуы керек, – дейді ол.

Ауа сапасы алаңдатады

Қазір зауыттың экологиялық жауап­­­­­­кершілігін арттыру бағытында тағы бір бастама қолға алынып отыр. АМӨЗ-де «Ашық аспан» жобасы іске қосылып, автоматты монито­ринг стансаларынан алынған атмос­фе­ралық ауа сапасы туралы мәлімет­тер­ді «Қазгидрометке» тікелей жі­бе­ру жүйесі әзірленді.

Зауыттың баспасөз қызметінің хабарлауынша, ECO-WEB плат­фор­масы арқылы деректер әр 20 минут сайын беріліп отырады. Қазір жүйені бап­тау және «Қазгидромет» маман­дарымен бірлесіп сынақтан өткізу жұмыстары жүргізілуде. Бұл бастама эко­логиялық мониторингтің ашық­ты­ғын арттыруға бағытталған. Де­ген­­мен тұрғындар үшін деректерді тек мемлекеттік органға жіберу ғана емес, оның нәтижелерінің қоғамға қол­жетімді болуы да маңызды.

Атыраудағы бастамалардың түп­кі мақсаты – өндірістік қауіп­сіз­дік пен тұрғындардың мүддесін қатар қам­тамасыз ету. Ендігі мәселе – кө­шіру процесінің ашық жүргізілуі, өте­мақының әділ белгіленуі және эко­логиялық бақылау нәтижелерінің қол­жетімді болуы. Өйткені бұл – бір ға­на кәсіпорынның немесе жеке­ле­ген тұрғындардың мәселесі емес, тұ­тас қаланың экологиялық қауі­п­сіз­дігіне қатысты маңызды шешім.

Шынын айту керек, АМӨЗ ма­ңын­­дағы тұрғындарды көшіру мә­­­се­лесі кейінгі жылдары қаладағы эко­­логиялық жағдайға қатысты жиі кө­терілген шағымдармен де байла­ныс­ты. Тұрғындар ауа сапасына, жа­­ғым­сыз иіске және өндіріс орын­да­рынан шығатын қалдықтарға қай­­та-қайта наразылық білдіріп ке­­леді.

Биыл ақпанда Атырау мұнай өң­деу зауытына санитариялық талап­тар­ды бұзғаны үшін 6 млн 920 мың тең­ге айыппұл салынды. Кәсіпорын бұл шешіммен келіспей, сотқа ша­ғым түсірген. Ал, наурыз айында эко­логиялық талаптарды бұзғаны үшін зауытқа 520 млн теңгеден астам айып­пұл салынғаны хабарланды. Тек­­серу барысында атмосфераға шы­­ғарылатын зиянды заттар нор­ма­тивтерінің асып кетуі, рұқсатсыз сар­қынды су төгу және апаттық жағ­дай туралы уақытылы хабарламау деректері анықталған. 

Қазан айында тұрғындардың ауа сапасына қатысты жаппай шағым­дары­нан кейін жүргізілген кезектен тыс тексеру де бірқатар заңбұзу­шы­лық­ты анықтады. Атап айтқанда, кей­бір өндірістік қондырғылар бойын­ша шығарындылар есебі мен рұқ­сат етілген нормативтер болма­ған. Сонымен қатар көміртек тотығы мен азот оксидтері бойынша бел­гі­лен­ген көрсеткіштердің асып кет­ке­ні тіркелген. 25 тамыз бен 2-7 қыр­күйек аралығындағы апаттық жағ­дай­лар кезінде алауда 100 тоннадан ас­там газ жағылған. Тексеру қоры­тын­дысы бойынша әкімшілік істер қоз­ғалып, материалдар сотқа жол­данды. Бұл істер бойынша түпкілікті ше­шімді сот қабылдайды. 

Сайып келгенде, осы жағдайлар зауыт маңындағы экологиялық қауіп­сіздік пен тұрғындардың өмір сүру ортасына қатысты мәселені қай­та күн тәртібіне шығарды. Деген­мен зауыт маңындағы үйлерді кө­шіру Атыраудың экологиялық жағ­дайын жақсартып жібере ала ма? Бұл ен­ді басқа мәселе. 

Баян ЖАНҰЗАҚОВА,

Атырау облысы