Мәжіліс заң қабылдады: ғылымды дамыту мен дәріні тіркеу нормалары жетілдірілді

-Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ғылым қалаларын құру жөнінде нақты тапсырма берген болатын. Сол тапсырманы іске асыру үшін біз заңға алғаш рет «ғылыми аумақ» ұғымын енгізіп отырмыз. Ол жеке елді мекен — ғылым қаласы (Курчатов сияқты) немесе ғылыми-технологиялық парк форматында болуы мүмкін. Бұл — ғылым, білім және өндіріс бір жерде тоғысатын нақты құқықтық режим болмақ, - деді Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов.

Мұндай аумақтар үшін қолдаудың тұтас пакеті де қарастырылған:

- жеңілдіктер мен ерекше жағдайлар;

- инновацияларды мемлекеттік қолдау;

- арнайы білім беру гранттарын бөлу;

- арнайы экономикалық аймақ (АЭА) мәртебесін алу мүмкіндігі.

Сондай-ақ заң осы аумақтарды басқарудағы Үкіметтің, министрліктер мен әкімдіктердің өкілеттіктерін нақты белгілейді. Іс жүзінде тұтас экожүйе қалыптасады: ғалымның зерттеуінен бастап оны өндіріске енгізу мен коммерцияландыруға дейінгі жол ашылады.

Сонымен қатар депутат ғалымдарымыздың он жылдан астам уақыт бойы көтеріп келген проблемасын шешетін норма енгізілді. Бүгінде ғылымды қаржыландыруда үлкен мәселе бар. Ғылыми гранттар негізінен үш жылға, яғни 36 айға жоспарланады. Алайда конкурстық рәсімдердің созылуына байланысты іс жүзінде ғылыми жоба алғашқы жылы қаңтарда емес, тіпті жылдың соңына қарай басталады. Соның салдарынан ғалымдар зерттеуді толық үш жыл емес, шамамен екі жыл ғана жүргізеді. Ал бұл ғалымдардың қолына түсетін қаржыландыру көлемінің де қысқаруына әкеледі.

- Енді біз ұсынған нормаларға сәйкес, ғылыми жобаның басталу мерзімі автоматты түрде қаңтар айынан емес, нақты келісімшарт жасалған күннен бастап белгіленеді. Сәйкесінше, ғалымдар енді бөлінген қаражаттың 70–80 пайызын емес, толық 100 пайызын алып, жоспарланған уақытты да толық пайдаланып, сапалы зерттеу жүргізуге мүмкіндік алады, - деді ол.

Бұдан бөлек, заң аясында Ұлттық ғылым академиясының жұмысын тежеп тұрған бірнеше мәселе шешілмек. Бұл академияның мүлкін қалыптастыру тәртібін нақты реттеуге, басқару тетіктерін жүйелеуге және тұрақты қаржыландыру көздерін айқындауға мүмкіндік береді.

Мұнымен қоса, құжат аясында ғылыми жобалар бойынша конкурс нәтижелерін жариялау мерзімдері заңмен нақты регламенттеледі. Депутаттар рәсімдерді уақытылы өткізіп, конкурс нәтижелерін белгіленген мерзімде жариялауды міндеттейтін нормаларды енгізді. .

Ғалымдардың қызметін дербес жоспарлауына, нәтижелерін еркін жариялауына, академиялық еркіндігіне қатысты құқықтарын бекітетін нақты нормалар қарастырылады.

«Ұжымдық пайдаланылатын зертханалар» тетігі енгізіледі

- Бұл норма бюджет есебінен сатып алынған ғылыми инфрақұрылымды тиімді әрі баршаға қолжетімді пайдалануды қамтамасыз етеді. Мысалы, бір университетте заманауи зертхана бар, ол Қазақстанда немесе тұтас өңірде жалғыз болуы мүмкін. Қазіргі таңда оны негізінен тек сол ұйымның ғалымдары ғана пайдаланады. Енді осы заңда мұндай зертханаларды басқа да ғалымдар үшін қолжетімді ету мақсатында «ұжымдық пайдаланылатын зертханалар» ұғымы және тиісті механизм енгізіледі, - деді А. Аймағамбетов.

Сонда кез келген ғалым арнайы ақпараттық жүйе арқылы қай жерде қандай зертхана бар екенін, оның қай уақытта бос екенін, сол жерде қалай зерттеу жүргізуге болатынын біліп, ғылыми инфрақұрылымды тиімді пайдалана алады.

Атап айтқанда, заңда дарынды балаларға, пән олимпиадалары бойынша ұлттық құрамаларға мемлекеттік университеттердің зертханаларын тегін пайдалану құқығы беріледі.

Дәрі-дәрмекті алу тәртібі

Мәжіліс қабылдаған осы заң аясында дәрілік заттарды тіркеу мерзімі айтарлықтай қысқартылады.

- Қазіргі кезде тіркеу рәсімі заң бойынша 210 күнге дейін созылады, ал іс жүзінде бұл процесс жылдап жалғасады. Сондықтан біз тіркеу, сараптама жүргізу, шекті бағаны бекіту және Ұлттық дәрілік формулярға енгізу рәсімдерін біріктіретін композиттік қызмет енгізуді ұсынамыз. Бұл дәрілерді тіркеу мерзімін 210 күннен 100 күнге дейін қысқартуға мүмкіндік береді, - деді депутат.

Екіншіден, қатаң халықаралық тіркеу рәсімдері бар (мысалы, АҚШ-тағы FDA немесе Еуропадағы EMA) мақұлдаған жаңа препараттар үшін жеделдетілген тіркеу рәсімі (fast-track) енгізіледі. Егер дәрі-дәрмек бойынша дамыған елдерде қауіпсіздігі мен тиімділігі дәлелденген болса, ол біздің азаматтарға да уақытылы қолжетімді болуы тиіс. Бұл шешім ұзақ рәсімдерден өткізбей-ақ қажетті дәрілерді тіркеуге және оларды сатып алуға мүмкіндік береді.

Үшіншіден, Денсаулық сақтау министрлігіне Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының тізіміндегі өмірлік маңызы бар дәрілік препараттарды тіркеуді дербес бастамашылық ету құзыреті беріледі.

Төртіншіден, ел ішінде өндірілетін дәрі-дәрмектерге арналған субстанциялардың сапасын бақылау күшейтіледі. Енді елге әкелінетін субстанциялар міндетті түрде тексерістен өтіп, рұқсат алуы тиіс.

- Кенеттен ауыр жағдайға түсіп, ұзақ уақыт комада жатқан азаматтар мүгедектікті рәсімдеу үшін жеке өтініш бере алмайды. Ал өтінішсіз процесс басталмайды. Сот арқылы қамқоршы тағайындау — ұзақ рәсім, осы уақыт ішінде отбасы әлеуметтік қолдаусыз қалады. Заңда мұндай жағдайда жақын туыстарына немесе жұбайына мүгедектік белгілеу үшін куәландырудан өтуге өтініш беру құқығы беріледі. Бұл науқас үшін жәрдемақы мен техникалық оңалту құралдарын жедел алуға мүмкіндік береді, - деді Асхат Аймағамбетов.

Айта кетейік, жақында Президент ғылым саласында зор жетістікке жеткен ғалымдарды марапаттады.