Оңалтудың оң әсері мол

Қазақстанда жүрек-қан тамырлары аурулары халық денсаулығына төнген негізгі қауіптің бірі болып қала береді. Де­н­саулық сақтау министрлігінің мәліме­тінше, 2025 жылы елімізде 21 588 адам миокард инфарктімен, 53 мыңнан астам адам инсультпен ауруханаға жатқызылған. Бұл көрсеткіштер жыл сайын өзгергенімен, жүрек-қан тамырлары ауруларының өзектілігі төмендеген жоқ. Сондықтан мем­лекет аурудың алдын алумен қатар, меди­циналық оңалтуды дамытуға басымдық беріп отыр.

Инсульт пен инфаркт – шұғыл медици­налық көмекті ғана емес, кейінгі ұзақ­­мерзімді қалпына келтіруді де қажет ете­тін аурулар. Егер алғашқы сағаттарда адамның өмірі үшін күрес жүрсе, кейінгі айларда оның өмір сапасы үшін күрес басталады.

Ерте бастау – сауығудың кепілі

Реабилитолог Гүлнәр Бейсембаеваның айтуынша, оңалтуды мүмкіндігінше ерте бастаған жөн.

– Медициналық оңалту – тек массаж емес. Ол – адамның қозғалысын, сөйлеуін, есте сақтау қабілетін және күнделікті өмірге бейімделуін қалпына келтіретін кешенді ем. Ерте басталған оңалту қалпына келуді жылдамдатады. Ал кеш басталған жағдайда бұлшықеттер әлсіреп, жоғалған қызметтерді қалпына келтіру қиындайды, – дейді маман.

Дәрігердің айтуынша, оңалту бағдарла­масы әр науқасқа жеке жасалады. Оның ұзақтығы аурудың ауырлығына, адамның жасына және жалпы денсаулық жағдайына байланысты бірнеше айдан бір жылға дейін созылуы мүмкін.

Инсульттен кейін есте сақтау қабілетінің төмендеуі, сөйлеудің бұзылуы, күйзеліс пен депрессия жиі кездеседі. Сондықтан мұндай науқастармен реабилитолог, невролог, логопед, физиотерапевт, емдік дене шынықтыру нұсқаушысы, психолог және қажет болған жағдайда еңбек терапевті жұмыс істейді.

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің ересектерге арналған физикалық медицина және медициналық оңалту бейіні бойынша бас штаттан тыс маманы Ғалия Жанаспаеваның айтуынша, медициналық оңалту барлық науқасқа бірдей тағайындалмайды.

Пациенттің қозғалу мүмкіндігі, өзіне-өзі қызмет ету қабілеті және қалпына келу әлеуеті мультидисциплинарлық топтың қатысуымен бағаланады. Медициналық көрсетілімі бар азаматтар ғана оңалтуға жіберіледі.

2026 жылдың алғашқы алты айында миокард инфарктінен кейінгі пациенттердің 19 пайызы, ал инсульттен кейінгі пациент­тердің 51 пайызы медициналық оңалтудан өткен. Кейбір науқастар ауруды жеңіл өткеретіндіктен қосымша оңалтуды қажет етпейді, ал кейбіріне уақытша қарсы көр­сетілімдер болуы мүмкін. 

«Медициналық оңалтуға жолдаманы дәрігер-реабилитологтың ұсынымы негізінде емханадағы алғашқы медициналық-санитариялық көмек дәрігері береді. Пациентке оңалтуды жалғастыру қажеттілігі ауруханадан шығарылар кезде немесе емханада түсіндіріледі.

Сонымен қатар министрлік деңгейінде халықты ақпараттандыру жұмыстары тұрақты жүргізіліп келеді. Дәрігерлер мен медициналық ұйымдар оңалтудың маңызы мен МӘМС арқылы тегін көрсетілетін қызметтер туралы жан-жақты ақпарат береді. Ең бастысы – оңалтуды кешіктірмеу. Өйткені емді уақытында бастау қалпына келу мүмкіндігін арттырады», –  дейді Ғалия Жанаспаева. 

Бүгінде медициналық оңалту Қазақстан­ның барлық өңірінде көрсетіледі. Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, елімізде медициналық оңалту қызметін ұсынатын 681 медициналық ұйым бар. Оның 379-ы мемлекеттік, 302-сі жекеменшік.

2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша 315 медициналық ұйым инсульттен кейінгі неврологиялық оңалтумен, 220 ұйым кардиологиялық оңалтумен және  56 ұйым кардиохирургиялық оңалтумен айналысады.

Егер күрделі оңалту қажет болса, пациент аудандық ауруханадан облыстық немесе республикалық мамандандырылған орталықтарға жіберіледі. Осылайша, қажетті медициналық көмекті тұрғылықты жеріне қарамастан алу мүмкіндігі қарастырылған.

МӘМС аясындағы тегін ем

Медициналық оңалту міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі аясында тегін көрсетіледі. Ол үш кезеңнен тұрады. Бірінші кезең негізгі еммен қатар ауруханада басталады. Екінші кезең стационарда жалғасады. Ал үшінші кезең емханада, күндізгі стационарда, оңалту орталық­тарында немесе қажет болған жағдайда санаторийде жүргізіледі.

Министрліктің мәліметінше, 2026 жылы медициналық оңалтудың екінші кезеңінен өткен жағдайлар саны 91 мыңға жеткен. Бұл оңалту қызметіне сұраныстың жылдан-жылға артып келе жатқанын көрсетеді.

Аймақтардағы көрсеткіштер де осы үрдісті айғақтайды. Мысалы, Шымкент қаласында былтыр инсульт алған 1 700-ден астам пациент стационарлық оңалтудан өтіп, бұл мақсатқа 531 миллион теңгеден астам қаражат жұмсалған. Қаладағы 24 медициналық ұйым бір жыл ішінде 450 мыңнан астам оңалту қызметін көрсеткен. Бұл медициналық оңалтудың денсаулық сақтау жүйесіндегі маңызы артып келе жатқанын аңғартады.

Медициналық оңалтудың тиімділігі тек заманауи құрал-жабдыққа емес, білікті мамандарға да байланысты. 2025 жылғы 1 қаңтардағы мәлімет бойынша, Қазақстанда 1 130 дәрігер-реабилитолог жұмыс істейді. Оның 144-і ауылдық жерде қызмет көрсетеді. Бүгінде еліміздің 8 медициналық жоғары оқу орны физикалық медицина және медициналық оңалту мамандарын даяр­лайды. Соңғы бес жылда 440 реабилитолог дайындалған. Сонымен қатар эрготерапевт пен кинезиотерапевт мамандарын даярлау жұмыстары да кезең-кезеңімен жолға қойылып жатыр.

Дәрігерлердің айтуынша, инсульт пен инфаркттан кейінгі алғашқы апталар мен айлар – ағзаның ең белсенді қалпына келетін кезеңі. Дәл осы уақытта жүргізілген оңалту қозғалыс, сөйлеу, есте сақтау және өзіне-өзі қызмет ету қабілетін қалпына келтіруге мүмкіндік береді.

– Оңалтудан бас тартқан адамдарда мүгедектік қаупі артады. Ал уақытылы жүргізілген оңалтудың арқасында қайта жүріп кеткен, сөйлей бастаған, бұрынғы жұмысына оралған науқастар аз емес, – дейді реабилитолог Гүлнәр Бейсембаева. 

Ал Денсаулық сақтау министрлігі алдағы жылдары оңалту бөлімшелері мен орталықтарының санын көбейтуді, жаңа мамандар даярлауды, цифрлық техно­логияларды енгізуді және үй жағдайында көрсетілетін оңалту қызметін кеңейтуді жоспарлап отыр.

Денсаулық сақтау саласындағы маман­дардың ортақ ұстанымы бір. Инсульт пен инфаркттан кейінгі ем ауруханадан шыққан күні аяқталмайды. Керісінше, сол сәттен бастап адамның қалыпты өмірге қайта оралу жолы басталады. Ал сол жолдың ең маңызды бөлігі – медициналық оңалту.

Айгүл СЕЙІЛ