Орталық Азия мен Ресей: экономикалық байланыстардың жаңа кезеңі

Қазақстан: 171 жоба іске асырылып жатыр

Қазақстан мен Ресей арасындағы тауар айналымы 2024 жылы 27,8 млрд долларға жетіп, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 3%-ға өсті. Бұған негізгі әсерін Ресейден келетін импорттың 8%-ға ұлғаюы тигізді.

Қазақстанның сыртқы сауда айналымындағы Ресейдің үлесі 20%-ға жетіп, 2023 жылғы 19%-дан артты. Сонымен қатар Ресейдің Қазақстанға импорттағы үлесі 28%-дан 31%-ға өскен, ал экспорттағы үлесі сәл төмендеп, 13%-дан 12%-ға дейін кеміді.

2024 жылы Қазақстанның Ресейге экспорт құрылымы да өзгерді. Химиялық өнімдердің жеткізілім көлемі 189 млн долларға, ал металл өнімдері 47 млн долларға артты. Ал машина жасау өнімдерінің экспорты 629 млн долларға, минералдық өнімдердің экспорты 370 млн долларға қысқарды. Бұл өзгерістер Ресей тарапынан Қазақстанның шикізат өнімдеріне сұраныстың өскенін көрсетеді: шикізаттық өнімдердің экспорттағы үлесі 80%-дан 83%-ға дейін артса, терең өңделген өнімдердің үлесі 20%-дан 17%-ға төмендеді.

Егер 2022 және 2023 жылдары Қазақстан импортының ішіндегі ресейлік тауарлардың үлесі азайып келген болса (35,1%-дан 27,9%-ға дейін), 2024 жылы бұл тенденция өзгеріп, ресейлік импорт үлесі жалпы көлемнің 30,5%-ына дейін өсті.

Ресей мен Қазақстанның бірлескен жұмысының негізгі бағыттары – жаңа жылу электр станцияларын салу, Екібастұз ЖЭС-ін жаңғырту, сондай-ақ Қазақстанның солтүстік және шығыс өңірлерін газдандырудың ауқымды бағдарламаларын іске асыру.

Өнеркәсіптік кооперация ерекше дамып келеді. Қазіргі таңда жалпы құны шамамен 33 миллиард доллар болатын 75 бірлескен жоба жүзеге асырылып жатыр. Олардың ішінде Қостанайда КамАЗ қатысуымен зауыттың іске қосылуы, Саран қаласында жылына 3,5 миллион дөңгелек шығаратын «Татнефть» компаниясының зауытының ашылуы, сондай-ақ EuroChem және Uralchem компанияларының қатысуымен минералды тыңайтқыштар өндірісінің жаңа қуаттарының құрылуы бар.

Тау-кен өнеркәсібі стратегиялық маңызын сақтап отыр. «Росатом» мемлекеттік корпорациясы «Буденовское» уран кенішін игеруде елеулі үлеске ие болды. «Қаламқас-теңіз» және «Хазар» жобалары аясында кемінде 6 миллиард доллар инвестиция тарту жоспарланған, бұл ынтымақтастықтың ұзақмерзімді перспективасын көрсетеді.

Қазақстанда ресейлік капитал бар 23 мыңнан астам компания тіркелген. Бұл елдегі шетелдік қатысуы бар барлық кәсіпорындардың шамамен 40%-ын құрайды. Қос тарап экономикасының жоғары дәрежеде интеграцияланғанын және қолданыстағы серіктестік байланыстарының берік екенін айқын көрсетеді.

Бүгінде Ресейдегі жоғары оқу орындарында оқитын қазақ студенттерінің саны шамамен 67 мың адамды құрайды. Қазақстан Ресейде шетелдік студенттер арасында көш бастап тұр. Қазақстан студенттеріне арналған білім гранттары үкіметаралық келісімдер аясында бөлінеді.

Қазақстандық жастар Ресей жоғары оқу орындарының филиалдарына да оқуға түседі. 2022 жылы КазҰУ базасында МИФИ және Атырау университетінде РГУ филиалдары ашылды. 2024 жылы Тараз университетінде РХТУ филиалы ашылды. МГИМО филиалы 2025 жылдың қыркүйегінде Астанада студенттер қабылдауды бастады.

Қазіргі уақытта Қазақстанның 60 университеті Ресейдің 50 университетімен ынтымақтастықта. Қазақ университеттері Ресей ЖОО-ларымен 1882 келісімге қол қойып, 34 білім беру және ғылыми жобаны жүзеге асыруда, оның ішінде 32 екі дипломды және 41 бірлескен білім беру жобалары бар.

Орталық Азия — Ресей

Жалпы, Орталық Азия мемлекеттерінде ресейлік капиталдың қатысуымен барлығы 25 мыңға жуық компания жұмыс істейді. Өнеркәсіптік кооперация қарқынды түрде кеңейіп келеді. Бірлескен индустриялық парктер, сауда үйлері, көтерме-тарату орталықтары құрылуда, автомобиль жасау, ауыл шаруашылығы техникасы, минералды тыңайтқыштар өндірісінде ірі жобалар жүзеге асырылып жатыр.

«Солтүстік – Оңтүстік» және «Шығыс – Батыс» магистральдық бағыттарын бірлесіп жабдықтау, сондай-ақ жаңа трансконтинентальдық дәліздер салу жұмыстары жүргізілуде.

Ресей Орталық Азия мемлекеттерімен бірлескен бағдарламаларға 33 миллион доллардан астам қаражат бөлді.

Аймақтағы мемлекеттердің азаматтары мен өнеркәсібі үшін сенімді газ жеткізудің жаңа энергетикалық қаңқасы қалыптасуы да маңызды. Оны құруға Қазақстан, Ресей және Өзбекстан белсенді қатысып жатыр.

Ресей Орталық Азия елдері үшін аса маңызды серіктес болып қала береді және бұл серіктестікте Қазақстан ерекше орын алады. Бұған географияның өзіне қараса да түсінікті - еліміздің солтүстік көршімен құрлықтағы шекарасы әлемдегі ең ұзын және 7,5 мың шақырымнан асады. Қазақстан көпвекторлы дипломатияға және экономикалық қатынастарды әртараптандыруға сүйене отырып, көршілерімен ынтымақтастықта барынша пайда көріп отыр.