Орташа табыс қақпанынан шығу жолдары қандай?

Халықаралық сарапшылардың айтуынша, Қазақ­стан­ қазір «орта табыс қақпанында» қалып отыр. Бұл әлбетте ел азаматтарының әл-ауқатына, тұрмыс-тіршілігіне әсер етеді. 

Сол себепті Үкімет алдында елдің экономи­ка­лық тұғырын нығайту мақсатында ауқымды жұмыс тұр. Бұл туралы Мемлекет басшысы Түркістан газетіне берген сұхбатында айтты. Жалпы экономикадағы теңсіздікті болдырмаудың, қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етудің жолы қандай? Қазақстан орта табыс тұзағынан қалай шықпақ? 

Елімізде орташа жалақы мөлшері соңғы алты жылда шамамен екі жарым есеге дейін артқан. 2019 жылы азаматтардың орташа айлығы 187 мың теңгені құраса, қазір 429 мың теңгеге жеткен. Алайда құбылмалы инфляция жеткізбей келеді. Осыдан үш жыл бұрын азық-түлік бағасы 25 пайызға қымбаттап, инфляция деңгейі 20 пайызға шарықтағаны ел есінде. Қазір бұл көрсеткіш 12 пайызға түскен, десе де соның өзі қалтаға салмақ салуда. «Орташа табыс қақпанында» қалудың кері әсері осы. Табысың ұлғайған сайын, шығының да соншалықты өспек.

Қасым-Жомарт Тоқаев, Қазақстан Республикасының Президенті:

- Бизнес өкілдеріне келер болсақ, олар жұмыс орындарын ашып, салық­та­рын адал төлейді. Алайда несие өсімі­нің жоғары болуы, айналымдағы қара­жаттың аздығы олардың кең ауқымда дамуына, жаңа нарықтарға шығуына, за­манауи технологияларды енгізуіне мүмкіндік бермей тұр. Экономиканың құрылымы өзгеріп жа­тыр. Дегенмен меніңше, өзгеріс қар­қы­ны баяу. Халықаралық қаржы инс­титут­тары мен рейтинг агенттіктерінің ба­ғалауынша, елімізді бақуатты, тіпті бай мемлекет деп атауға болады. Бұл сөз­дің жаны бар. Соған қарамастан, эко­номикамызда теңсіздіктер әлі де сақ­та­лып отыр. Оның бәрін шұғыл реттеп, түзу жолға салуымыз керек.

«Ал инфляция деңгейін бір қалыпта ұстап тұру үшін алдымен ауыл шаруашылығына ден қойып, делдал санын қысқарту керек», - дейді экономист Бекнұр Қисықов. 

Бекнұр Қисықов, экономист:

- «Инфляция қай жерден шығады? Міне, қараңыз. Яғни тауар ауылдан келеді. Ол қалаға келем дегенше, дүкенге барам дегенше оның арқасында қанша делдалдар бар. Орысша айтқанда спекуляция деп айтуға болады. Сол делдардардың бәрі инфляцияны көтеріп тұр. Түркияда мынадай аграрлық бір саяси бар. Егер диқан өзінің тауарын шығарса, ол өзінің тауарын сатпайды. Оған келіп, мемлекет сатып алады да, соны алып келіп, бізге сатады. Тек бір делдал бар оның арасында. Ол – мемлекет. 

Сол себепті экономисттің айтуынша, Түркия тәжірибесіне сүйене отырып, бізде де отандық тауар өндірушілердің өнімін өткізетін мемлекеттік агрокорпорация құрылуы қажет. Импорттық тауар бағасын реттеуді де естен шығармаған жөн.

Шынар Төлешова, Экономикалық зерттеулер институтының орталық директорының орынбасары:

- Экономиканың өсіп, дамуы үшін, кіріс деңгейі жоғарылауы үшін ең бірінші еңбек өнімділігі деген бар. Осыны арттыру керек. Біз өзімізді кедей санамаймыз. Сіз де, біз де. Бізде бар кіріс белгілі бір деңгейде. Біз кел келген нәрсені кредитке алып, ипотекаға үй аламыз. Каспи банктің бөліп төлеуі бар. Бәрін қарызға алып, жақсы өмір сүріп жатқан сияқтымыз. Соған қарағанда біз өзімізді орташа өмір сүреміз деп айтамыз. Орташа тап деп негізінде белгілі бір бизнес, кәсібі бар, белгілі бір деңгейде кіріс түсіріп жатқан адамдарды айтады.

Экономиканың басты қозғаушы күші де осы – орта тап өкілдері. «Сондықтан еңбек өнімділігін арттырып, халықтың әл-ауқатын алға жылжыту үшін шағын және орта бизнеске қолдауды күшейту қажет», - дейді маман.

Авторлары: Назым Кенжебай, Ержан Рахманбердиев