Қазақстандағы шағын бизнес: 2026 жылдан бастап салық салу тәртібінде не өзгереді

– Жаңартылған Салық кодексі шеңберінде шағын және орта бизнеске қандай қолдау шаралары енгізілді? Олардың ішінде ең маңыздысы әрі қызықтысы қайсы?

– Үкімет микро және шағын бизнестің жаңа Салық кодексіне еш қиындықсыз ауысуына көмектесетін қосымша шаралар енгізіп жатыр. Біріншіден, 1 қаңтардан бастап 2022, 2023, 2024 және 2025 жылдарға қатысты салықтық тексерулер жүргізілмейді.

Екіншіден, камералдық бақылау да болмайды. Бұл – салықтық әкімшілендірудің бір түрі. Мұнда мемлекеттік органдар мен банктерден алынған мәліметтер салыстырылады. Осындай бақылау 2026 жылдың 1 қаңтарына дейінгі кезеңдерге қолданылмайды. Алайда бұл өзгеріс кейбір жағдайларда әсер етпейді. Олар:

· резидент емес тұлғалардың табысына қатысты;
· құқық қорғау органдарының өтініші бойынша, егер қылмыстық іс қозғалған немесе тергеу амалдары жүріп жатса;
· салық төлеушінің өзі тексеруді сұраса, мысалы, компанияны жабу кезінде немесе ҚҚС-ты қайтаруға өтініш бергенде.

– Қолдау үшін тағы қандай шаралар бар?

– Енді негізгі қарызды төлеген кезде өсімпұлдар мен айыппұлдар кешіріледі. Егер кәсіпкердің қарызы жиналып қалса да, негізгі соманы төлесе, есептелген барлық өсімпұлдар автоматты түрде жойылады. Сонымен қатар, келесі жылдан бастап мәмілелерді немесе тіркеулерді жарамсыз деп тану туралы сотқа талап арыздар жолдай алмаймыз. Бұл процестер ұзаққа созылып, салық төлеушілер мен сот органдары арасында дау тудырғандықтан, уақытша тоқтатылды.

Оған қоса, салық төлеушілерге компанияны немесе кәсіпті қиындықсыз, жеңіл және жылдам түрде жабуға мүмкіндік беретін жеңілдетілген тәртіп енгізіледі. Бұрын мұндай кезде тексерулер мен камералдық бақылаудан өтіп, банк мәліметтерін беру керек болатын. Енді бұл үдеріс жеңілдейді.

Біз осы ережелерді әзірлеп жатырмыз. Жалпы, 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексі мен жаңа ережелер бойынша жұмысты бастап, бұрынғы кезеңдерге оралмаймыз.

– Мұндай жеңілдік – бақылау толық жүргізілмейді дегенді білдіреді. Ондай кезде қауіп-қатерлер туындайды. Сіздер сол қауіптермен қалай күресесіздер?

– Әрине, қауіп-қатерлер бар. Егер бақылау әлсіресе, түрлі схема пайда болуы мүмкін. Сондықтан біз өткен кезеңдерді тексермейміз. Бірақ 2026 жылы салық төлеушілер заң бұзса, оларға заң бұзушылықтарды өздері түзетуін талап етіп, хабарламалар жібереміз.

– Кіші және орта бизнес үшін жеңілдіктер сақтала ма?

– Иә, арнайы салық режимдері сақталады. Сонымен қатар, Үкімет 44 түрлі қызмет түрінің тізімін бекітті, оған арнайы режим қолданылмайды. Мысалы, алкоголь өнімдерін өндіру, құрылыс, банктік қызмет, жарылғыш заттарды тасымалдау сияқты салалар.

Басқа барлық бизнес түрлері жеңілдетілген режимде жұмыс істей алады. Сондай-ақ арнайы салық режимі қайта құрылды. Бұрын 20 000 АЕК (шамамен 80 млн теңге) шегіне жеткенде кәсіпкер ҚҚС төлеуі тиіс болатын. Қазір бұл шектеу алынып тасталды. Енді жеңілдетілген режимде 2,5 млрд теңгеге дейін ҚҚС төлемей жұмыс істеуге болады.

Сонымен қатар, қызметкерлер санына қойылатын шектеулер алынды. Енді 100 немесе 150 қызметкер болса да, арнайы режимде қалуға болады. Біз декларацияларды алдын ала толтыру режиміне де өтіп жатырмыз. Яғни, салық төлеуші бізден толық толтырылған декларацияны алып, оны тексеріп, растай алады.

– Бұл өзгерістердің негізгі мақсаты қандай?

– Негізгі мақсат – шағын және орта бизнестің жаңа ережелерге ауысуын жеңілдету. Көпшіліктің есепшісі жоқ, салық бойынша білімі жеткіліксіз, адамдар санкциялардан қорқады. Сондықтан өткен кезеңдер үшін жауапкершілік болмайтынын айтамыз.

Сонымен қатар, жаңа жылдан бастап салық есебін тапсырмау үшін әкімшілік жауапкершілік жойылады. Бұрын мұндай заң бұзушылықтар негізінен шағын бизнесте шамамен 300 мыңға жететін. Енді егер кәсіпкер декларация тапсырмаса, бұл үлкен мәселе емес. Біз оның кірісі жоқ деп қабылдаймыз. Кейін кіріс пайда болса, ол мәліметтерді түзетіп, айыппұлсыз, хаттамасыз реттей алады.