2026 жылдан бастап Қазақстандағы фриланс нарығын не күтеді

2026 жылдан бастап күшіне енетін басты жаңалықтардың бірі – бұрынғы көптеген нұсқалардың орнына үш түсінікті жүйенің қалуы. Олар өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған жаңа арнайы салық режимі (АСР), жеңілдетілген декларация бойынша АСР және шаруа қожалықтарына арналған АСР.

Бұл режимдер жаңа Салық кодексінде нақты бекітілген. 2025 жылдың жазында қабылданған құжат бизнес үшін салықтық қатынастардың айқын әрі жеңіл болуына бағытталған.

Фриланс нарығы үшін басты өзгеріс ол жеңілдетілген декларация бойынша арнайы салық режимінің болашағы, өйткені осы режимде шағын бизнестің елеулі бөлігі жұмыс істейді. Кодексті әзірлеу барысында жеңілдетілген режимді қолдануға рұқсат етілген қызмет түрлерінің «тыйым салынған тізімін» айтарлықтай кеңейту мәселесі талқыланған еді. Бір кезеңде бұл тізімге 795 ЭҚЖЖ коды енгізіледі деген болжам да айтылған болатын.

Алайда түпкілікті нұсқада бұл тізім едәуір қысқартылған. Үкімет қазіргі заңнамадағыдай бар болғаны 44 тыйым салынған қызмет түрін ғана қалдыруды мақұлдады. Бұл шешім тұрақты салық төлеушілерді қолданылып жүрген режимнен айырмау мақсатында қабылданған еді. 
Quick Work бизнес пен фрилансерлерге арналған платформаның бас директоры Анастасия Ускованың пікірінше, жеңілдетілген режимнен жалпыға бірдей белгіленген тәртіпке өтетін контрагенттер саны бұрын болжағаннан әлдеқайда аз болады.

– Дегенмен, тапсырыс берушілер үшін ең маңызды мәселе арнайы салық режиміндегі жеткізушілермен жұмыс істеген кезде шығындарды шегеру болып отыр. Жеңілдетілген декларация бойынша арнайы салық режиміндегі жеткізушілерге төлемдерге байланысты шығындарды шегеруге тыйым салу енгізіледі. Бұл жағдай негізгі салық есебіндегі компаниялардың жеңілдетілген декларациядағы жеткізушілермен жұмысын тоқтатып, оларды қолданыстағы келісімшарттарын сақтау үшін негізгі салық есебіне көшуге мәжбүрлейді, – дейді сарапшы.

Ерекше назар аударуға тұрарлық жайт – өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған жаңа салық режимі. Сарапшының айтуынша, бұл Қазақстанда алғаш рет енгізіліп отырған салықтық құрал, ол жұмысшылары жоқ және жеке кәсіпкер ретінде тіркелмеген жеке тұлғаларға заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіп, салықты жеңілдетілген тәртіппен төлеуге мүмкіндік береді.

Салықтық жүктеме 4 пайызға дейін төмендетілді, бұл өз кезегінде жеке орындаушылар мен ашық әрі заңды серіктестік орнатуға мүдделі компаниялар үшін заңды экономикаға кіруді барынша қолжетімді етеді.

Табыс бойынша ең жоғары шек айына 1,3 миллион теңге. Бұл жаңа режимді тек ұсақ қосымша табыс көзі үшін ғана емес, көптеген қатардағы қызметкерлер тобы үшін де тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.

– Жаңа режимнің басты ерекшелігі – тапсырыс беруші мен орындаушы арасындағы есеп айырысуда салықтық агенттің рөлін цифрлық платформа атқарады. Платформа сыйақы төлеу кезінде салықты автоматты түрде ұстап қалады, осылайша орындаушыны есептілік немесе декларация тапсыру міндетінен босатады. Бұл режимді тек қызметі бекітілген тізімге енгізілген өзін-өзі жұмыспен қамтығандар ғана пайдалана алады. Олардың қатарына такси қызметі, курьерлік жеткізу, жүк тасымалы, байланыс жабдықтарын жөндеу, тұрғын үйді жалға беру және құрылыс жұмыстары кіреді. Практикалық тұрғыдан алғанда, өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған жаңа АСР компанияларға орындаушылармен қарым-қатынасты заңдастыруға және артық бюрократиясыз тез тапсырмаларды орындауға мүмкіндік беретін ыңғайлы құрал ұсынады. Сонымен қатар нарық қызметкерлерді салықтық үнем мақсатында жалдамалы жұмысшылардан өзін-өзі жұмыспен қамтығандар қатарына ауыстыру әрекеттері қайта саралауға, қосымша салықтар мен айыппұлдарға әкелуі мүмкін екенін түсінеді. Ал бұрын тапсырыс берушімен еңбек қатынасы болмаған жаңа орындаушылармен рұқсат етілген қызмет түрлері бойынша заңды түрде жұмыс істеу қауіпсіз әрі ыңғайлы болып қала береді – әсіресе жұмыс айналымы жоғары немесе уақытша жобаларда. Жаңа режим бойынша жұмыс істейтін цифрлық платформалар барлық есеп айырысуды өз мойнына алады, бұл өз кезегінде тапсырыс берушінің бухгалтериясына түсетін жүктемені айтарлықтай азайтады, – деп түйіндеді сарапшы.

Салықтық қауіпсіздік жөніндегі сарапшы Дмитрий Казанцев те Анастасия Усковамен пікірлес. Оның айтуынша, кәсіпкерлер арасында белгілі бір алаңдаушылық тудыруы мүмкін мәселе – жеңілдетілген режимде жұмыс істейтін контрагенттермен жұмыс істеген кезде шығыстарды шегерімге жатқызу мүмкіндігі болып отыр.

– Негізінен, қызмет түрлеріне қойылған шектеулер алынып тасталады. Жеңілдетілген режимде тыйым салынған қызмет түрлерінің тізімі бекітіледі – мұндай қызметпен айналысатын компаниялар жеңілдетілген режимді пайдалана алмайды. Алғашында 800 қызмет түрін тыйым салу жоспарланған еді, бірақ тек 44 түрі ғана тыйым салынатын болды. Бұл норма Салық кодексінде емес, бөлек үкімет қаулысында қарастырылған. Бізді, жеңілдетілген режимдегі салық төлеушілерді, алаңдататыны – жалпыға бірдей салық режимінің жеңілдетілген режимнің шығыстарын шегерімге алу мүмкіндігі болатын. Бұл мәселе әлі өзгерген жоқ, – дейді Казанцев.

Сарапшы өзгерістерге тап болатын баршаға жаңалықтарды қазірден бастап белсенді түрде зерделеуді ұсынады.

– Айта кетейін, жеңілдетілген режимде жұмыс істеген кезде сіз табысты есептеу әдісін қолданасыз. Бұл дегеніміз, кіріс ақша түскен сәт емес, қызмет көрсеткен немесе тауар жеткізген және құжаттарын рәсімдеген уақыт есепке алынады. Жаңа жеңілдетілген режимге өту 2026 жылдың 1 наурызына дейін жүзеге асырылуы тиіс, тіпті қазіргі жеңілдетілген режимде жұмыс істеп жүргендерге де. Егер бұл талап орындалмаса, сіз автоматты түрде жалпыға бірдей салық режиміне ауыстырыласыз, – деді Казанцев.

Бизнестің жақсы жаңалықтарының бірі – салық және әділет органдарынан тексерусіз және камеральдық бақылаусыз жеңілдетілген тәртіппен есептен шығару акциясының жоспарлануы.

Егер негізгі қарыз сомасы 2026 жылдың 1 сәуіріне дейін толық өтелсе, салық бойынша айыппұлдар мен өсімпұлдар өшіріледі.

Кәсіби бизнес қауымдастығы сараптамалық пікірталастар барысында 2026 жылға арналған келесі тиімді тактиканы меңгеріп жатыр:

Біріншіден, қолданыстағы жеткізушілердің жедел іріктеуін жүргізу маңызды: егер контрагент жеңілдетілген декларация бойынша жұмыс істесе, тапсырыс беруші негізгі салық есебінде болса, бұл салық режимінің 2026 жылдан бастап тиімді болмайтынын алдын ала хабарлау қажет, сол арқылы жеткізушіге бейімделу мүмкіндігі мен уақыты беріледі, қажет болса негізгі есепке ауысып, өзіне де, тапсырыс берушіге де шығынсыз болуына жағдай жасау.

Екіншіден, рұқсат етілген және салықтық тәуекелдер тудырмайтын жағдайларда жеке кәсіпкер емес тұлғалармен жұмыс істеу мүмкіндігін қарастыру қажет. Бұл салық режимін жеткізушілермен қатынастарды заңдастыру құралы ретінде және төмендетілген салық жүктемесі режимін қолдану үшін тиімді құрал ретінде бағалау маңызды.

Эмоцияларды ысырып тастасаңыз, болып жатқан жағдайдың мәні айқын. Мемлекет өздігінен жұмыспен қамтылғандардың жұмысын жеңілдетеді, шағын бизнестің жұмыс құралдары ретінде жеңілдетілген салық режимін сақтап қалады және тұрақты компаниялардың жалпыға бірдей салық режиміне өтуін ынталандырады.

Бизнес үшін бұл өзгерістерден қорқу себеп емес, керісінше, процестерді «2026 жылғы үлгіге» сәйкес келтіру мүмкіндігі болып табылады, яғни дұрыс жасалған келісімшарттар, айқын есеп айырысу, дәл және реттелген бастапқы құжаттар және салық органдарының түсініктемелерін тұрақты бақылау.

Осы жағдайда жаңа Салық кодексі белгісіздік емес, шығындар мен салықтық тәуекелдерді басқарудың алдын ала болжамды құралына айналады.

Қазақстанда 2 миллионнан астам кәсіпкердің 1,7 миллионы жеңілдетілген салық режимінде жұмыс істейді. Жаңа салық кодексін әзірлеу кезінде осы режимді жою туралы бірнеше ұсыныс болды, бірақ кейін Қаржы министрлігі жеңілдетілген декларацияға негізделген арнайы салық режимін қолдау үшін 44 қызмет түрін ғана тыйым салынған тізімге қосты. Бұған дейін осы мәселе туралы жазғанымызды еске саламыз.