Қазақстандықтар өз зейнетақысы туралы не біледі ұлттық сауалнама

Қазақстандықтардың зейнетақы жүйесі саласындағы қаржылық сауаттылығы артып келеді. Азаматтар зейнетақы жүйесінің қалай жұмыс істейтінін және ол арқылы қандай мүмкіндіктерге қол жеткізуге болатынын барған сайын жақсы түсінуде. Мұны 2025 жылы жүргізілген тәуелсіз социологиялық зерттеу нәтижелері дәлелдеді.

Зерттеу жалпыұлттық репрезентативті сауалнама әдісімен жүргізілді. Іріктемеге Қазақстанның барлық өңірінен 3 мың респондент қатысты. Олардың ішінде 1473 ер адам және 1527 әйел бар. Қатысушылардың басым бөлігі жалдамалы қызметкерлер (67,7%), өзін-өзі жұмыспен қамтығандар (27,7%) және жұмыссыздар (4,6%).

Сауалнама 26 сұрақтан тұрды және халықтың қаржылық сауаттылық деңгейін, зейнетақы жүйесіне сенімін, БЖЗҚ қызметі туралы хабардарлығын бағалауға бағытталды.

Базалық деңгей бойынша респонденттердің нәтижесі 74,2%-ды құрады. Азаматтардың 58,3%-ы елде зейнетақы төлемдерінің екі көзі бар екенін біледі: мемлекеттік бюджеттен төленетін базалық және ынтымақты зейнетақы және БЖЗҚ-дан төленетін төлемдер. 49,7% БЖЗҚ-ның нақты функцияларын дұрыс атады. Міндетті зейнетақы жарналарын 90,1% біледі, ал 80,4% олардың мөлшерін дұрыс көрсетті — табыстың 10%. Сонымен қатар, 84,1% қолданыстағы зейнет жасын дұрыс атады: ерлер үшін 63 жас, әйелдер үшін 61 жас.

Озық деңгей бойынша сауаттылық коэффициенті 45,3%-ды көрсетті. 58,2% респондент зейнетақы активтерін Ұлттық банк пен инвестициялық портфельді басқарушылар басқаратынын дұрыс атады. Дегенмен, 35,6% азамат қате түрде БЖЗҚ-ның өзі инвестиция жасайды деп санайды. Зейнетақы төлемдеріне қатысты салық саясатын түсіну деңгейі де жеткіліксіз: тек 38% қазіргі уақытта төлемдерге жеке табыс салығы салынатынын, ал 2026 жылдан бастап бұл салық алынбайтынын білді.

Зерттеу нәтижелері халықтың қаржылық сауаттылығының тұрақты өсімін көрсетті. БЖЗҚ-ға кемінде бір рет жарна аударған азаматтардың үлесі 2021 жылғы 42,7%-дан 2025 жылы 78,7%-ға дейін артты. Бұл көлеңкелі жұмыспен қамтудың азайып, зейнетақы бағдарламаларымен қамтудың кеңейгенін білдіреді.

Ақпараттың қолжетімділігі мен қабылдануы да зерттелді. Респонденттердің 57,3%-ы БЖЗҚ қызметі туралы негізгі ақпарат еркін қолжетімді және оны іздеу қиындық тудырмайды деп санайды. Бұл Қордың ресми коммуникация арналары – сайт, мобильді қосымша, байланыс орталығы мен әлеуметтік желілердің ашықтықты қамтамасыз етіп отырғанын көрсетеді. Ақпараттың түсініктілігі де осы деңгейде: сауалнамаға қатысқандардың 57,3%-ы Қор мәліметтері қарапайым әрі қолжетімді тілде берілгенін атап өтті.

Медиакеңістіктегі өзгерістер де айқын байқалды. Респонденттердің 49,1%-ы жаңалықтарды әлеуметтік желілер арқылы алады. Ең танымал платформалар – Instagram (32,3%), Facebook (13,6%), WhatsApp (11,9%) және Telegram (10,9%). TikTok (9,3%) пен YouTube (6%) визуалды қабылдауды толықтырады. Теледидар әлі де 29,4% халық үшін маңызды ақпарат көзі болып отыр, бірақ ықпалы жағынан әлеуметтік желілерге жол беруде. Ал сайттар (13,7%), радио (5,6%) және газеттер (2,2%) шеткері орынға ығысты. Бұл дәстүрлі коммуникация форматтарының тиімділігі төмендеп, мобильді, визуалды және интерактивті арналардың маңызы артқанын көрсетеді.

Сенім деңгейі бойынша халықтың Қазақстан Республикасының зейнетақы жүйесіне орташа сенімі – 5,92 балл, ал БЖЗҚ-ға сенімі – 6,04 балл. Азаматтардың басым бөлігі бейтарап-позитивті немесе сақтықпен сенетін ұстанымды ұстанады: олар толық сенім білдірмесе де, айқын сенімсіздік танытпайды.

Алынған деректер зейнетақы сауаттылығын одан әрі арттыру, ақпараттық материалдардың қолжетімділігін жетілдіру және халық үшін цифрлық мүмкіндіктерді дамыту қажеттігін көрсетеді. БЖЗҚ халықты зейнетақы жинақтары туралы өзекті, түсінікті және сенімді ақпаратпен қамтамасыз ету мақсатында жүйелі ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын және цифрлық шешімдерді кеңейтуді жалғастырады.

Социологиялық зерттеу нәтижелері бойынша толық есеп БЖЗҚ-ның ресми сайтында орналастырылған.

Бүгін, 16:42