Қолданыстағы Конституцияны 12 адам жазған, соның үшеу шетелдік мамандар Ерлан Қарин

Ерлан Қарин жаңа Конституция мәтінінің бұқара назарына ұсынылғанына бір апта болғанын атап өтті.

"Өздеріңізге белгілі, eGov және eOtinish платформаларында "конституциялық реформа" атты арнайы бөлім бар, ол араға қарапайым азаматтар, ҮЕҰ өкілдері мен белсенділер өз ұсыныстарын жолдай алады. Осы аралықта ел азаматтарынан 4 мыңнан аса ұсыныс келіп түскен. Егер алғашқы күндері күніне мыңдаған ұсыныстар келіп түссе, кейінгі күндері 400, ал соңғы күндері 100-ге жуық ұсыныс жеткен. Бұл нені білдіреді? Азаматтардың ұсыныстары жоба мәтінінде көрініс тауып, олар өз сұрауларына жауап алды", - деді ол.

Мемлекеттік кеңесші "Дамушы елдердің тексерілген, уақыт сынынан өткен Конституциясын неге көшіріп ала салмаймыз" деген сипаттағы сұрақтың жиі қойылғанын атап өтті.

"Конституция әр елдің өз болмысына сай қалыптасады. Ал мемлекеттердің тарихы, мәдениеті, тілі, саяси жүйесі, бүгіні мен болашағы бір-біріне мүлдем ұқсамайды. Сондықтан, Германияда, Францияда, Жапонияда немесе АҚШ-та жұмыс істейін нормалар Қазақстанға мүлдем келмейді. Аталған елдер де Конституцияны бір-бірінен көшіріп отырған жоқ қой. Мәдениеті, экономикасы, саяси жүйесі ұқсас мемлекеттердің өзі Конституцияны бір-бірінен көшірмейді. Ендеше мәдениеті, салты, қоғамы бөлек Қазақстан неге көшіруі керек", – деді Ерлан Қарин.

Оның айтуынша, өзге елдерде мәдениетіміз бен құндылықтарымызға мүлдем қайшы нормалар бар. Ал Жаңа Ата заңда оларға тосқауыл қойылып, зайырлық, неке сияқты нормалар қамтылған. Ата Заң – жай ғана мәтін емес, сол қоғамның қалыптасқан ішкі дүниетанымы, моральдық нормалар жиынтығы.

"Біз өз тағдырымызды, өз болашағымызды өзіміз анықтаймыз. "Кімбіз? Қайда барамыз?" деген сұрақтарға өзге біреу сырттан емес, өзіміз тікелей жауап береміз. Оны жаңа преамбулада жариялап отырмыз. Бұған дейін 1995 жылғы Конституцияны 12 адамнан тұратын Сарапшылық кеңес әзірлегенін айтқан едім. Сондағы 12 адамның үшеуі – шетелдік сарапшылар. Әрине, олар әлемдік құқық нормаларын жақсы білген мамандар шығар. Бірақ, біздің елдің тарихын, мәдениетін, болмысын қаншалықты жетік білетінін кесіп айта алмаймыз", – дейді мемлекеттік кеңесші.

Ал мұндай маңызды құжатты әзірлеген кезде тарих та, мәдениет те, болмыс та үлкен рөл атқарады.

"Қазір еліміздің жаңа Конституциясын осыдан 30 жыл бұрынғыдай жабық кеңседегі 12 адам емес, әрбір өңірден жиналған, түрлі саланың өкілдерінен құралған, тікелей эфирде, ашық форматта жұмыс істейтін 130 адамнан тұратын ауқымды комиссия жазып жатыр. Арамызда бірде-бір шетелдік азамат жоқ. Өз Ата Заңымызды, өз құқықтық жүйемізді өзіміз жасайтын қабілетіміз бар. Жаңа Ата Заң Қазақстанның мемлекеттілігі, орнықтылығы тұрғысынан, өз мүддесі тұрғысынан әзірленуде", – деді комиссия төрағасының орынбасары.

Бұл ең алдымен қазақ тілінде – мемлекеттік тілде жазылып жатқан Конституция.

"Бұл, шын мәнінде, халықтық Конституция. Себебі, бізге біреу сырттан келіп ақыл айтып жатқан жоқ. Бұл – өзіміз жиналып, өзіміз даулассақ та, айтыссақ та, өз тілімізде өзіміз жазып, мемлекеттік, елдік, ұлттық мүдде тұрғысынан қабылдап жатқан Конституция", деп сөзін түйіндеді Ерлан Қарин.