Қоқысты қайта өңдеу мәселесі шешімін таба ма?

Өндірістік және тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу әлі де өзекті мәселе болып отыр. Мамандардың айтуынша, еліміздің коммуналдық секторында жыл сайын жиналатын 4,5 миллион тонна қалдықтың тек 30 пайызға жуығы ғана кәдеге жаратылады. Қалған бөлігі қоқыс полигондарына жіберіледі. Енді бұл мәселені шешу мақсатында алдағы екі жыл ішінде еліміздің үш қаласында қалдықтарды өңдеп, пайдаға асыратын заманауи зауыттар салу жоспарланып отыр.

Құны 293 миллиард теңгені құрайтын бұл ауқымды жоба шетелдік инвестиция есебінен жүзеге асады. Жалпы, елімізде экологиялық мәдениет қаншалықты қалыптасқан? 

Елде жыл сайын бірнеше миллион тонна тұрмыстық қалдық түзіледі. Соңғы деректер органикалық, пластик және қағаз қалдықтарының үлесі жоғары екенін көрсетеді. Бұл қайта өңдеу саласына жаңа мүмкіндік береді. Алайда мамандардың айтуынша, қоршаған ортаны тазарту жұмыстарына қаржы тапшылығы ғана емес, заңнамалық талаптардың үйлеспеуі де кедергі. Министрлік бұл мәселені шешу үшін Қалдықтарды басқару орталығын құруды ұсынып отыр.

Жомарт Әлиев, ҚР экология вице-министрі:

- «Бүгінгі таңда қалдықтың пайда болуы мен қозғалысының толық көрінісі жоқ. Қалдықтардың 30%-і есепте көрсетілмейді, бақылаудан тыс қалады. Кәсіпорындардың тек 10%-і ғана есепті электронды форматта тапсырады. «Тұжырымдамада мына индикаторлар көзделген: радиоактивті қалдықтарды қоспағанда, барлық қалдық түрін 100% түгендеу; өнеркәсіптік қалдықтарды қайта пайдалану үлесін 10%-ке арттыру; полигонға жіберілетін коммуналдық қалдық көлемін кемінде 10%-ке төмендету.

Осылайша, 4 жылға арналған тұжырымдама мақұлданды. Ондағы 60 жобаның 22-сіне 185 млрд теңге қарастырылған. Министрлік пен әкімдіктер жауапты. Астана, Алматы және Шымкент қалаларында қалдықтарды энергетикалық кәдеге жарату жобалары жүзеге асуда.

Өңірлердегі жағдай саладағы күрделі мәселелерді көрсетеді. Былтыр Атырауда қатты тұрмыстық қалдық полигонын қалпына келтіруге 11 млрд теңге бөлінгенімен, құрылыс әлі басталмаған. 50 жыл бұрын ашылған ескі полигонда бүгінде 3,5 млн тоннаға жуық қалдық жиналған. Ал қолданыстағы сұрыптау кешені жылына небәрі 150 мың тонна қалдық өңдей алады.

Есенжан Шауданұлы, «Арнаулы Автобаза» мекемесі басшысының орынбасары:

- Кешен 150 мың тонна қоқыс қабылдап, сұрыптай алады. Күнделікті әкелінген қоқыстың басым бөлігін тамақ қалдығы. 4-6 пайызы пластик, қаңылтыр банкалар және картон секілді қайта өңделетін шикізаттар. Оларды сұрыптап, өңдейтін мекемеге жібереміз.

Ал сарапшылар халықтың қоқыс сұрыптау мәдениетін қалыптастыру маңызды дейді.

Батырбек  Әубәкіров, Қайталама шикізатты қайта өңдеушілер  қауымдастығының төрағасы:

- Тетрапактарды, макулатураны, шыныны тапсыруға болады. Біз қалдықтың полигонға аз барғанын қалаймыз, өйткені онда олар ешқашан қайта өңделмейді. Қалдықтарды бастапқы көзінде сұрыптау өте маңызды. Процесс баяу болса да жүріп жатыр. Бүгінде шетелден қайта өңделген тауар әкелеміз, бірақ инвестицияны сыртқа емес, өзіміздің өңдеу саласына бағыттауға болады.

Полигондарды жаңарту және инфрақұрылым салу қарқынының төмендігі көптеген өңірге ортақ мәселе. Бұл олқылықтарды жою үшін тиісті мекемелер жоспар әзірледі. 2030 жылға қарай қалдықтарды қайта өңдеу деңгейін 35–40%-ке жеткізуді және кемінде 50 жаңа қайта өңдеу кәсіпорнын ашуды көзделіп отыр.

Авторлары: Наргиз Бекмағанбетова, Арыстанбек Кенже,  Арман Ақшабаев