Шаруаларды алаңдатқан ахуал

Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып мәлімдеме жасады..

Ертіс-Баян өңірінің фермерлері сәбіз экспортына шектеу енгізбеуді сұрап отыр. Сауда және интеграция министрлігі ұсынған шектеу күшіне енсе, көкөніс өсірушілер шығынға ұшыраймыз деп дабыл қақты.

Сурет: sputnik.kz

Елімізде сәбіз экспортына үш айлық уақытша шектеу енгізілуі мүмкін. Жауапты министрліктің мәліметінше, бұл қадамның мақсаты – азық-түлік тапшылығын тудырмай, бағаны тұрақты ұстау.

Алайда Павлодар облысының фермерлері сәбізге сұраныс қазірдің өзінде төмендеп кеткенін алға тартып отыр. Экспорт шектелсе, онсыз да арзан өнімді өткізу бір басқа, қоймаларда шірітіп алу мәселесі шығып тұр. Ертіс-Баян өңірінде сәбіз өсіретін шаруашылықтар өте көп. Әсіресе Черноярка алқабы мен Ақсу қаласының ауылдық аумағында картоп пен сәбізге ден қойып, нәпақасын содан айырып отырған фермерлер жүздеп саналады. Жоғарыдағы іс-шара жүзеге асса, шаруалардың қолдары байланып, шығынға батуы ықтимал.

«Черноярка» ауылшаруашылық өндірістік кооперативінің төрағасы Николай Надедовтің айтуынша, шаруашылықтың қоймасында жиналған тонна-тонна сәбіз үйіліп жатыр. Ал жергілікті нарықта алушы жоқтың қасы.

«Біздің облыстың шаруалары картопты да, сәбізді де өте көп егеді, аймағымыздың қажеттілігінен анағұрлым көп. Кооперативіміздің өнімдерін жергілікті нарықтан сатып алып жатқандар өте аз. Есесіне көршілес елдің бірнеше аймағынан тұрақты сұраныс бар. Ертең шектеу енгізілсе, біздің ала жаздай өсіріп, жиып алған көл-көсір өніміміз өтпей, қоймаларда шіріп кететіні анық. Енді бір айдан кейін қоймалардағы сәбіз бүліне бастайды, себебі өнімнің сақтау мерзімі шектеулі. Ал фермерлердің мойнында миллиондаған теңге несие, лизинг бар. Бізге сондықтан өз өнімімізді өткізетін дәліз керек», дейді ол.

«Андас» ШҚ басшысы Зейнолла Сәлменбаев мұндай шектеуді жиілетсе, ертеңгі күні көкөніс өсіретін шаруа таппай қаламыз деп мұңын шақты.

«Егер сәбіз экспортына шектеу қойылса, қазір тауарымызды өткізіп отырған нарығымыздан айырыламыз. Біресе сатып, біресе шектеумен жүрсек, Өзбекстан, Қырғызстан елдері сенімсіз серіктес ретінде біздің тауардан бас тартады. Одан кейін ешкім өсіргісі де келмейді. Мысалы, Чернояркада тек сәбіз ғана егетін шаруашылықтар бар. Олардың күйі не болады?» деп күйінеді тәжірибелі фермер.

Ресми статистикаға сүйенсек, қазір жергілікті қоймалар сәбіздің килограмын небәрі 70-80 теңгеден босатып жатыр. Яғни баға арзан, өнімге тапшылық жоқ. Ендеше, қойма толы сәбіз отандық нарықтағы сұранысты жауып тұрса шектеу енгізудің қандай пайдасы бар? Фермерлер мұндай шектеудің салдары алдағы уақытта сәбіз алқаптарын қысқартуға апарып соқтыратынын, ал оның салдарынан өнімнің бағасы қымбаттап кетуі ықтимал екенін айтады.

Өңірлік ауыл шаруашылығы басқармасының мәліметінше, былтыр облыста 5 мың гектарға сәбіз егіліп, 165 мың тонна өнім алынған. Өткен жыл соңына дейін 8,9 мың тоннасы Өзбекстан мен Ресейге экспортталса, жыл басынан бері біраз бөлігі сатылған. Қазір қоймаларда 64 мың тонна сәбіз бар. Оның тең жартысы тоңазытқыш жабдықтары жоқ қоймаларда сақтаулы. Ол әрі кетсе 1-1,5 ай сақталады. Күн жылына, бірден бұзыла бастайды. Ал наурыз айынан бастап елімізге Өзбекстаннан жаңа өсіп шыққан импорт сәбіз ағыла бастайтынын ескерсек, жергілікті қоймаларда сақталып тұрған мыңдаған тонна сәбізді тез арада сатуға тура келеді.

Мәжіліс депутаты Нұржан Әшімбетов мәселеге Парламент назар аударып отырғанын жеткізді. Оның айтуынша, ел қоймаларында, соның ішінде Павлодар жерінде өнімнің жеткілікті көлемі сақтаулы. Әдетте артық өнім экспортқа шығарылатын. Бірақ биыл өнімге сұраныс болмай тұр.

«Бұған дейін Сауда және интеграция министрлігі картопқа да шектеу енгізгісі келген. Мәселені Үкімет деңгейінде көтеріп, абырой болғанда ол шешім жүзеге аспады. Ендігі кезек сәбізге тіреліп отыр. Негізі бұл жердегі мәселе жауапты министрліктің «баға өсіп кетсе, оны қалай тежейміз» деген ниетінен туындап отыр. Экспортты шектесек, баға өспейді деген ұсыныс ойға сыймайды. Алайда таяқтың екі ұшы болатыны сияқты, ертең біздің халықаралық экспорт нарығындағы орнымызды көрші елдердің жеткізушілері тартып алатыны сөзсіз. Мәжілістегі Аграрлық мәселелер комитеті отандық азық-түлік қауіпсіздігіне шын мәнінде қауіп төнсе ғана шектеу жасалсын деген талап қойып отыр. Ал ондай қауіп қазір байқалмайды», дейді депутат.

Нұржан Әшімбетов өңірлерде бағаны ырықтандыру, фермерлер мен дүкендер арасында өнімді тікелей жеткізуді ұйымдастыру жұмыстары әлсіз деген пікірде. Бұл мәселені Мемлекет басшысы айтудай-ақ айтып келеді, алайда облыстарда істелген шаруа мардымсыз. Оның ойынша, бұл мәселені шешу үшін ірі жеткізушілер қалаларда азық өнімдерінің хабтарын, атап айтқанда, «көтерме-бөлшек сауда орталықтарын» тұрғызуы, ал оның құрылысына Үкімет жеңілдетілген пайызбен қаражат бөлуі керек. Есесіне өңірлер арасында азық-түлік өнімдері бойынша ірі жеткізу жүйелері ұйымдастырылады.

«Азық-түлік бағасының қымбат болуына өңірлер арасындағы логистиканың дамымай отырғаны себеп. Еліміздің батыс өңірлеріне көбіне импорт көкөніс өнімдері келеді. Ал бағасы Павлодардікінен қымбат. Егер облыстар арасында байланыс орнаса, бұл тұтынушыларға да, фермерлерге де аса тиімді болар еді ғой. Фермерлердің арзан өнімін алатын алыпсатарлар қазір ойына келген бағасын қоятын болды. Тұтынушы сөресіне дейін ол 3 рет қымбаттайды. Мәселен, ірі жеткізуші қоймадан сәбізді 80 теңгеге алып, оны ұсақ жеткізушілерге қымбатқа сатады делік. Ал ұсақ компаниялар оған тағы үстеме қосып, дүкендерге жөнелтеді. Дүкендер өз кезегінде пайдасыз қалмауы үшін бағаға өз маржасын қосып жібереді. 80 теңгенің сәбізі дүкендерде 200 теңгеге саудаланып жатыр. Картоп та солай, фермерден 120 теңгеге алынып, 250 теңгеге сатылады. Бұл – Сауда және интеграция министрлігінің тікелей айналысатын жұмысы. Сауда жүйесін реттемей, баға мәселесі шешілмейді. Біз өнім өндірушілермен емес, алыпсатарлармен күресуіміз керек. Мұндай орынсыз әрекеттер арқылы ауыл шаруашылығын орасан зор шығынға батырып, азық-түлік қауіпсіздігіне нұқсан келтіріп отырғанымызды ұғуымыз керек», деп қосты ол.

Қазір бұл мәселеге Сенат депутаты Ернұр Әйткенов кірісіп, Үкіметке депутаттық сауал әзірлеп жатыр. Ал Нұржан Әшімбетов алдағы күндері Үкіметте өтетін ведомствоаралық комиссия отырысына қатысып, кәсіпкерлердің жанайқайын жеткіземін деп уәде етті. Мәжілістегі аграрлық мәселелер комитеті министрліктің ауыл шаруашылығына қатысты шешімдеріне өз келісімін беруі керек. Егер келіспесе, шешім қабылданбайды.

Атап өтерлігі, Павлодар облысындағы тұрақтандыру қоры да сәбіз бойынша алдағы кезеңге жететін қорды қамдап алған.

«Тұрақтандыру қорында 6,6 мың тонна картоп пен 1,5 мың тонна сәбіз бар. Ол өңір тұрғындарының алдағы қажеттілігінің кемі 50 пайызын жабады. Маусымаралық кезеңде немесе нарықта бағаның өсуі кезінде бағаны тұрақтандыру мақсатында көкөніс өнімдері сатыла бастайды. Қазір тұрақтандыру қорынан картоптың килограмы 100 теңгеден, сәбіз 110 теңгеден сатылып жатыр», деп хабарлады «Павлодар» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының басқарма төрағасы Дәурен Жамбайбек.

Көкөніс өсірушілер бұған дейінгі жылдары орын алған жағдайлардан министрліктегілер сабақ алса деп отыр. Себебі шектеу қойылған өнімге келесі жылы тапшылық байқалған кездер болған. Сондықтан бұл мәселе бойынша Үкімет оң шешім шығарады деп үміттенеміз.

Павлодар облысы

Соңғы жаңалықтар