Жаһандық тәртіп, орта мемлекеттер рөлі Финляндия Президенті астаналық студенттерге дәріс оқыды

Студенттер мен оқытушылар алдында сөз сөйлеген президент Стубб әлем қазіргі заман тарихындағы маңызды бетбұрыс кезеңдерімен салыстыруға болатын терең өзгерістер дәуіріне қадам басқанын атап өтті.

– Біз қырғи-қабақ соғыс дәуіріндегі екі полюсті әлемнен, кейін АҚШ үстемдік еткен бірполюсті кезеңнен қазіргі көпполюсті жағдайға өттік. Бұл күрделі әрі болжам жасай алмайтын жүйе. Сіздердің буындарыңыз үшін бұл 1945 немесе 1989 жылдардағыдай сәт, яғни жаһандық тәртіптің өзі қайта қалыптасып жатыр, – деді Финляндия президенті.

Финляндия көшбасшысы билік біртіндеп ірі, орта және дамушы мемлекеттер арасында бөлінгенін, сол аралықта технологиялық серпіліс пен жаңа одақтар жаһандық саясат құрылымын өзгертіп жатқанын айтуда.

– Бүгінгі басты сұрақ: біз көпқырлы транзакционализмге – келісімдер әлеміне қарай дамимыз ба, әлде шынайы көпжақты ынтымақтастыққа қайта ораламыз ба?, – деді ол.

А. Стубб жақында жарық көретін The Triangle of Power (Билік үшбұрышы) кітабына сүйене отырып, қазіргі жаһандық динамика үш орталықтың – Ғаламдық Батыс, Ғаламдық Шығыс және Ғаламдық Оңтүстік маңайында айналып отырғанын түсіндірді.

– Менің тұжырымым бойынша, жаһандық тәртіптің келесі кезеңінің қалай дамитынын Ғаламдық Оңтүстік анықтайтын болады, – деді спикер.

Ол сондай-ақ Финляндия мен Қазақстан сияқты орташа көлемді елдер ірі державалар арасындағы көпір ретінде маңызды рөл атқаратынын, диалогты, білім беруді және ережеге негізделген ынтымақтастықты дамытуға үлес қосатынын жеткізді.

Президент Стубб сыртқы саясаттың үш тұрақты тірегі – құндылықтар, мүдделер және қуат екенін баса айтты. Оның пікірінше, қазіргі дипломатия елдердің осы үш тіректі қалай үйлестіретініне байланысты.

– Адам құқықтары, еркіндік және заң үстемдігі сияқты құндылықтар жалпыға тән. Ал мүдделер мұндай әмбебап емес. Ендігі мәселе – оларды біріктіру үшін күштілер қалғандарына үстемдік жасайтын әлемге жеткізбеу, — деді ол.

Сонымен бірге, еуропалық спикер студенттерге дипломатия ешқашан тұрақты болмайтынын да еске салды.

– Халықаралық қатынастарда түпкілікті соңғы күй болмайды. Бұл үнемі дамып, жаңартылып отыруы қажет үздіксіз процесс, – дейді фин көшбасшысы.

Финляндия президенті студенттерді болашақты қалыптастыруда белсенді рөл атқаруға шақырды.

– Тарих сирек қайталанады, бірақ көбіне ұқсас ырғақта жүреді. Келесі 5-10 жылда жасайтын әрекеттеріміз осы ғасырдың бейнесін анықтайды, – деді ол.

Кейінгі талқылауда А. Стубб климат саясаты, тіл білімін беру және Финляндиядағы азшылық құқықтары сияқты тақырыптарға да тоқталды.

Айта кетсек, бүгін Финляндия президенті қазақ тарихына қатысты жәдігерлермен танысты.