Жайдарман қозғалысы жасампаздықтың үлгісі

Жуырда ғана Мемлекет бас­шысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жол­дауын тыңдап болып, осын­дай ойға келдік. «Жаңа тарихи ке­зеңдегі Қазақстанның өзекті мін­деттері» деп аталған бұл құжат­тағы бізді аталмыш ойға жетелеген мына жолдар болды: «Жалпы, кез кел­ген реформаны іске асыру үшін заңдарды жетілдіру, саяси инс­титуттарды нығайту жет­кі­лік­сіз. Ең алдымен, сана жаңғыруға тиіс».

Өткір айтылса да, талассыз ақи­қат! Кез келген күрмеуі көп мә­селені еңсеру үшін оның ше­шімі де кешенді болуы керек. Сон­да ол шешімдер тіпті күтпеген жер­ден жеміс беруі бек мүмкін. Бұл сөздеріміз «Жолдауға – қол­дау» сипатындағы қызыл сөздің қыз­дырмасы емес, нақты өз тәжі­ри­бемізге, керек десеңіз, көпжыл­дық тәжірибемізге сүйеніп жаса­лып отырған тұжырым...

Тәуелсіз Қазақстан тарихында қатарына осынша адамды қабыл­дап, оларға тәлім-тәрбие беріп және сол үдерісті 25 жыл бойы жаңыл­май жалғастырып келе жат­қан ұйым кемде-кем. Тіпті болған да жоқ десек, ақиқаттың ауылынан алыс кетпейміз. Әлбетте, біз қо­ғам­дық институттар тарапын ай­тып отырмыз. Ендеше оны тек «Жай­дарман» ойындары деп, яғни жастардың көңіл көтеру, әзіл-ос­пақ сайысы ғана емес, Қазақ­стан жас­тарының басын біріктіріп отыр­ған бірден-бір қозғалыс де­сек, тағы да артық айтты демес­сіз­дер...

Қатысушыларының негізін 12 мен 35 жас аралығындағы қазақ­стан­дықтар құрайтын қозғалыс­тың жалпы базасында үш жарым мыңға жуық команда тіркелген бол­са, орталық маусымның өзіне жыл сайын 200-250 команда, яғни екі мыңнан астам белсенді жас қа­тысады.

Қазір республикалық деңгей­де­гі бес негізгі лигамыз жұмыс іс­­­тейді: Jaidarman Junior, Qazaq­stan CUP, Ұлттық лига, Super Liga Almaty және Jaidarman TOP. Бұдан бөлек, еліміздің барлық өңірі мен рес­публикалық маңызы бар қала­ла­рын толық қамтитын 150-ге жуық жергілікті лига мен өкілдік бар. Жалпы алғанда, қазір елімізде «Жайдарман» қозғалысына тіке­лей не жанама қатысы бар үш жа­рым мыңға жуық команданың 35 мыңдай мүшесі бар.

Ал олардың әрқайсысы дерлік өз кезегінде көпшілік алдында сөй­леуге машықтанады, сахна мә­дениетін меңгереді, сценарий жазу негіздеріне дағдыланады, топ­пен, яки ұжыммен жұмыс іс­теу­ді үйренеді, ұйымдастыру­шы­лық қабілеттерін дамытады, одан қалса, талғаммен киініп, талғаусыз тұ­тынудан арылады. Ал бұл – біз­дің ұтарымыз, бүгінгі еңбек нары­ғы сұрап отырған кадрлар бойы­нан талап етілетін негізгі қарым-қа­білет.

Мұны Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев осы жылғы Тамыз конференция­сын­да: «Заман талабына сай бәсе­ке­ге қабілетті болу үшін терең бі­­­лім­­мен қатар икемді дағдылар да өте маңызды», – деп, заманауи ұр­пақты тәрбиелеудің негізгі бағ­дарлары ретінде айқындап берген еді.

Ілгеріде, әңгіме басында, кез кел­ген тыңғылықты да табанды іс­тің күтпеген «жемістерін» де бе­ріп жататынын тілге тиек еткен едік. Көзі қарақты оқырман куә, бү­гінгі әлемде ең қымбат ресурс – мұнай не алтын емес, адами капитал мен креа­тивті ойлау қабілеті. Әлемді «әбігерге» салып жатқан жасанды интеллект – сол креативті ойлау­дың жемісі. Ал креатив дегеніміз шы­­ғармашылық сөзінің зама­науи нұс­қасы ғой. Ендеше түртіп алыңыз: «жайдарманшы­лар» (бұ­рын­ғы, қазіргі, мүмкін бо­лашақ) – отандық креативті ин­дустрияның локомотиві.

Естеріңізде ме, «қазақ ки­нематографиясы қашан дамиды, қашанғы жұрттың қаң­сы­­ғын таңсық қылып отыра­мыз?!», «интернетті ашсаң, қазақ­ша­дан басқасының бәрі бар?!» де­ген сияқты сұрақтар осыдан он жыл бұрын өте өзекті еді. Ал қазір ше?! Қазақ кинотуындылары шет­елдік бәсекелестерін елден түгел ысырып тастады десек болады. Ал­ғашқы миллиардтық касса жи­наған фильмдер, алғашқы мил­лиондық көрермен жинаған кар­ти­налар және тағы басқа қазақ ки­ноиндустриясының рекордын жаңартқан жаңалықтар – «жай­дарманшылар» еңбегі.

Сеніңіз, сенбеңіз, еліміздің ки­­ноиндустриясы, отандық те­леар­­­налар, YouTube және digital-плат­­формалардағы ең көп қа­ра­лым жинайтын, экономикалық тұр­­ғыда табысты жобалардың ба­сым бөлігі – осы «Жайдарман» (КВН) қозғалысы шекпенінен шық­қандардың еңбегі.

Нұрлан Қоянбаев, Тұрсынбек Қа­батов, Нұртас Адамбай, Дәурен Айдарқұлов, Марат Оралғазин, Еркебұлан Мырзабек, Қанат Әлжап­баров, Ақболат Өтебай, Нұр­сұлтан Үсенов... бұл тізімді жал­ғастыра беруге болады. Ке­зін­де сахнада «әкәку» деп жүрген осы жігіттер бүгінде үлкен продюсерлік орталықтар ашып, отандық кино нарығын қалыптастырып, мың­даған адамды жұмыспен қамтып отыр. Бұл креативті индустрияға қо­сылған елеулі үлес, ел эконо­ми­касына келтірілген нақты пайда емес пе?!

Мақтанғанымыз емес, жиыр­­ма бес жыл өмі­рі­міз­ді арнаған істің ауқымы бүгінде республика шеңберінен әлдеқа­шан асып кетті. Көршілес Қыр­ғыз­стан, Өзбекстан, Әзербайжан жә­не Түркиядан арнайы келіп қа­тысып жүрген командалар «Жай­дарманды» қазақ тілі мен мә­дениетін тарататын «жұмсақ күш­ке» айналдырды.

Алайда сыртқа ықпал ететін­дей мұндай «жұмсақ күштің» не­гізгі тірегі де, қайнар көзі де өзі­міз­дің ішкі әлеуетіміз. Ұлттық брен­дті халықаралық деңгейге кө­теріп жүргендер – бөтен емес, өзі­міздің қаракөздер. Шалғай ауыл­дар мен шағын қалалардан шық­қан қарапайым қазақ баласы осы алаң арқылы өзіне деген сені­мін оятады, шетелге кетпей-ақ өз елінде маман ретінде қалыптасуға болатынын түсінеді. Бұл да болса біздің қозғалыстың діттеген мақ­сатының бірінің орындал­ғаны­ның айқын дәлелі.

Қорыта айтар болсақ, бұл Жол­даудағы «Ұлттық қор есебінен ел экономикасын ынталандыру», «шағын және микробизнесті тек­се­руге мораторий жариялау», «ин­фрақұрылымды қаржылан­дыру», «Жаңа Азаматтық кодексті жа­сақтау», «әлеуметтік төлемдерді реформалау» секілді көтерілген бас­тамалар мен берілген тапсыр­малар – еліміздің әр азаматының, яғни миллиондардың өміріне өз­геріс әкелетін тектоникалық өз­герістер деп бағамдаймыз өз ба­сы­­мыз. Ал олардың жүзеге асуы үшін Президент атап өткендей, тек заң талабының өзгеруі немесе жо­ғарыдан бұйрық түсуі жет­кі­лік­сіз, бұл өзгерістердің орын алуы үшін оның басқасында өзіміз жү­руі­міз керек.

«Әрекет түбі – берекет» деген хал­қымыз. Сондықтан мейлінше ши­рақ болып, отаншыл азамат еке­німізді жасампаз істермен көр­сету аса маңызды» деді өз сөзінде Мем­лекет басшысы. Біз – «жай­дар­маншылар» – бірер жыл емес, он­даған жыл қатарынан «отаншыл азамат» деген осы бір биік мәрте­бе­нің үдесінен шығуға талпынып келе жатқан, талпына да бермек қозғалыспыз! Өйткені Президент Қасым-Жомарт Кемелұлы айтқан «сананы жаңғыртуға» жылдар бой­ғы табанды еңбек керек екенін тұ­ла бойымызбен һәм түпсана­мыз­­бен тұтастай түсінеміз.

Есен ЕЛЕУКЕН,

«Жайдарман» қозғалысының жетекшісі