2026 жылы елдің жағдайы не болады экономистер болжам жасады

АСТАНА, 3 қаңтар – Sputnik. Былтыр Қазақстанда инфляция деңгейі 12 проценттен асып кетті. Ал азық-түлік бағасы бір жылдың ішінде 13,4 процентке көтерілген болатын. Содан үкімет қымбатшылыққа жол бермеу үшін коммуналдық тарифтерді өсіру қарқынын тежеуге кірісті. Бензин бағасына шектеу енгізіп, әлеуметтік маңызы бар тауарлардың тізімін кеңейтті. Алайда жаңа жылда жаңа Салық кодексі күшіне енді. Қосылған құн салығымен бірге бағалар да өседі деген болжам бар. Соған қарамастан үкімет инфляцияны 11 проценттің деңгейінде ұстауға мүдделі. Sputnik Қазақстан экономистермен сөйлесіп, 2026 жылы елдің жағдайы қалай болатынын сұрады.

Баға өсе ме?

Экономист Арман Байғанов алғашқы алты айда жаңа Салық кодексіне бейімделу кезеңі болады деп санайды. Себебі қосылған құн салығы өседі. Бизнеске өз қызметін жаңа талаптар бойынша ретке келтіруге қажет болады. Баға да көтеріледі.

"Меніңше, жарты жылдан кейін нарық салық жүйесіне бейімделеді. Әрине, бағалар да өседі. Бұның барлығы инфляцияға әсер етеді. Сондықтан 2026 жылы инфляция шамамен қазіргі деңгейде – 10-12 процент болады деп ойлаймын. Сосын бүгінде инфляцияны жоғары базалық ставкамен тежеп отыр. Алайда ерте ме, кеш пе, оны төмендетуге тура келеді. Өйткені қазіргі ставкамен кредиттер қымбатқа түседі. Ол да инфляцияны күшейтіп жатыр", - деді Байғанов Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында.

Қазіргі базалық ставкамен бизнес те қарызға көп ақша ала алмайды. Онсыз кәсіпті дөңгелетіп отыру қиын. Ал шағын және орта бизнес дамымаса, экономика да, елдің жағдайы да өспейді.

"Салық реформасына бейімделу кезеңі өткеннен кейін жағдайымыз біртіндеп қалпына келеді. Базалық мөлшерлеме де төмендейді. 2026 жылдың екінші жартысында инфляция түсуі мүмкін. Ал 2027 жылы тағы төмендейді деп ойлаймын. Көрші елдердегі әскери іс-қимылдар да аяқталуы қажет. Ол да экономикамызға оң әсерін тигізеді", - деп атап көрсетті Байғанов.

Инфляция ресми көрсеткіштен жоғары

Экономика ғылымдарының докторы, профессор Әкімжан Аруповтың ойынша, қазіргі инфляцияның деңгейі ресми көрсеткіштен жоғары болуы әбден мүмкін.

"Депозиттердің мөлшерлемесі 20 процентке дейін жетті ғой. Меніңше, инфляция осы көрсеткіштен төмен емес. Бұл дегеніміз, ақшамызды депозитке 20 процентпен салсақ та, ол қаражатымызға сатып алатын тауарлардың көлемін ғана сақтай аламыз. Бірақ үстінен табыс түспейді", - дейді Арупов.

Сарапшының айтуынша, инфляция деңгейі 12 процент болғанда ұлттық банк базалық ставканы 18 процентке, яғни 6 процентке артық көтермейтін еді.

"Ашығын айту керек, үкіметке оңай емес. Халықтың табысын арттыру керек. Бағаларды ұстап қалу қажет. Жаңа жылы Салық кодексі де күшіне енді. Сол кезде бағалар тағы көтеріледі деген болжам бар. Демек, экономикада ақша массасы көбейеді. Біз болсақ, жақын арада сол ақшаға сай тауар мен қызметтерді шығара алмаймыз. Ал ақша көп, бірақ тауар аз болса, инфляция күшейе береді. Бағалар да көтеріледі", - деп атап көрсетті Арупов.

Теңге бағамы қалай өзгереді?

2025 жылы ұлттық валюта бір доллар үшін 550 теңгеге дейін әлсіреген болатын. Бірақ жылдың соңында күшейді. Бір доллар 512 теңгеге сатылды.

"Теңге бағамының 500-ден төмен түсуі екіталай. Себебі бізде инфляция 12 процент деп отырмыз ғой. Ал АҚШ-та – 3-4 процент. Айырмашылығы – 8 процент. Демек, 2026 жылы теңге шамамен 8-10 процентке әлсіруі әбден мүмкін", - деді экономист Арман Байғанов.

Әкімжан Арупов та теңгенің күшеюі уақытша деп отыр.

"Мен білетін теңге ылғи жылдың соңында күшейіп отырады. Меніңше, оның экономикалық сипаты емес, техникалық, психологиялық, бәлкім, салықтық себебі басым сияқты. Теңге бағамы үнемі құбылып тұрады. Мәселен жазда долларға сұраныс көтерілгенде теңге тағы әлсірейді, ал доллар күшейеді", - дейді Арупов.