Almaty Hostel дегі өрт: 13 адамның өмірін жалмаған оқиға қасақана жасалды ма

Оқиғаның хронологиясы

2023 жылдың 30 қарашасы күні таңғы 5:33-те Төтенше жағдайлар департаментіне Алматы қаласындағы Шәріпов көшесінде орналасқан үш қабатты тұрғын үйдің жертөлесінен өрт шыққаны туралы хабарлама түсті. Өрт сөндіру қызметі оқиға орнына жеті минут ішінде жетіп, жалынды 6:22-де толық сөндірді. Тергеу мәліметтеріне сәйкес, өрт жертөле дәлізінен басталып, қабырғаға сүйеп қойылған матрастарға тез таралған. Салдарынан қою улы түтін барлық бөлмеге жылдам жайылған.

Қайғылы оқиға нәтижесінде 13 адам мерт болды. Олардың екеуі – Өзбекстан, екеуі – Ресей, ал тоғызы – Қазақстан азаматтары. Құрбан болғандардың ең жасы 15-те болса, ең үлкені 39 жаста. Хостелден 59 адам эвакуацияланып, аман қалған.

– Ағам өмірі үшін күресті, сыртқа шығуға тырысты, бірақ матрастар оның жолын бөгеді. Егер эвакуация жолдарын жауып тұрған сол матрастар болмаса, жағдай ушықпас еді, – деді зардап шеккендердің бірі.

Қаза тапқандардың бірінің анасы да нысанда қауіпсіздік талаптарының өрескел бұзылғанын айтты. Оның сөзінше, жертөле қабатында адамдарды орналастыруға мүлде болмайды, себебі өрт сөндіру құралдары жоқ. Сонымен қатар эвакуация жолдары матрастармен бөгеліп, баспалдақ алаңына темір құрылым орнатылған. Соның салдарынан адамдар сыртқа шығуға тырысқанымен, қайғылы жағдайға тап болған.

Нысан қашан ашылған?

Хостел 2023 жылдың қазан айында, қайғылы оқиғадан бір жарым ай бұрын ашылған. Ғимарат ресми түрде «кеңсе» ретінде жалға берілгенімен, іс жүзінде онда 48 адамға арналған алты жатын бөлмесі бар хостел жұмыс істеген. Тұру ақысы 2000 теңгеден басталған. Сонымен қатар нысандағы жалғыз эвакуациялық шығу есігі құлыптаулы күйде болған.

– Онда заңбұзушылықтар болды. Ашылған кезде ескерткенбіз. Үш қабатты кереуеттер қойылды, соның салдарынан жазықсыз адамдар зардап шекті. Негізі салада бақылау жасайтындардың көптігіне налимыз. Санитариялық-эпидемиологиялық қызмет, өрт қызметі, салық органдары, тағысын тағы. Әрқайсысы өз бағыты бойынша қадағалайды. Бірақ бұл дұрыс. Егер талаптарға сай келмесең, жабылуың керек, – деді Қазақстан қонақ үйлер мен мейрамханалар қауымдастығы жанындағы «Хостелдер» секциясының жетекшісі Александр Ақназаров.

Айыптау мен үкім

Айыпталушылар қатарында ALA Hostel директоры Әділбек Мұхамедияров пен «Гидсервис» компаниясының иесі Александр Пекельник отырды. Пекельник хостелдегі өрт дабылын орнатуға жауапты болған.

– Тергеу мәліметтеріне сәйкес, дәл осы екі тұлғаға өрт салдарынан адамдардың ғимараттан дер кезінде эвакуациялана алмауына жол берді деген айып тағылды. Мұхамедияровқа айып өрт қауіпсіздігі талаптарын бұзу фактісі бойынша тағылса, Пекельникке өрт қауіпсіздігі талаптарына сай келмейтін жұмыстарды орындау айбы тағылған, – деді Алматы қаласы Алмалы ауданы прокуратурасының мемлекеттік айыптау бөлімінің басшысы Жәнібек Мамытов.

Істі қарау барысында сот хостелдегі өрт дабылы жүйесі орнату кезінде өрескел заңбұзушылықтар болған. Атап айтқанда, өрт дабылы жүйесін тиісті біліктілігі мен электр жабдықтарымен жұмыс істеуге рұқсаты жоқ тұлғалар жүргізген. Сонымен қатар атқарылған жұмыстар жоба талаптарына сәйкес келмеген. Ал монтаждан кейін дабыл жүйесінің техникалық сызбасы рәсімделмеген. Бұл Пекельниктің міндетіне жауапсыз қарағанын көрсетеді. Сараптама қорытындысына сәйкес, дыбыс сигналының деңгейі кемінде 75 дБ болуы тиіс болса, іс жүзінде ол 28,8-72,7 дБ аралығында ғана болған, ал тұрғын және жертөле бөлмелерінде 28,8-58,2 дБ деңгейінде тіркелген. Салдарынан ескерту жүйесі іске қосылмаған.

– Норматив бойынша қарастырылған 86 өрт хабарлағышының орнына тек 42-сі ғана орнатылған. Тергеу барысында Пекельникке бұл кемшіліктер туралы белгілі болғаны да анықталған. Ол нысанға өзі бармаған, жұмыстарды жалдамалы қызметкерлер атқарған, – деп қосты Жәнібек Мамытов.

Өз кезегінде екі айыпталушы да тағылған айыппен келіспей, кінәсін мойындамады. Александр Пекельник хостелге тікелей қатысы жоқ екенін алға тартып, орындалған жұмыстардың оқиғаға қатысы жоқ екенін айтты.

– Бұл жұмыс хостел пайда болмай тұрып жасалған. Мен бұл ғимараттың кейіннен хостел ретінде пайдаланылатынын білмедім. Бұл қызмет «КУСА Халык» серіктестігіне көрсетілген, олар орындалған жұмысқа толық қанағаттанған және қабылдау актісіне қол қойып, келісімшарт бойынша толық төлем жасаған. Барлығы талапқа сай орындалды. Құжаттарда кейбір кемшіліктер болғанын жоққа шығармаймын, бірақ олардың хостелге де, адамдардың қаза болуына да қатысы жоқ. Мұны мамандар да, маған қатысты талаптарынан бас тартқан жәбірленуші тарап та растады. Процеске қатысқандардың барлығы менің қатысым болмағанын көрді, – деді айыпталушы Александр Пекельник.

Жәбірленушілер тарапынан да олардың тікелей қатысы жоқ деген пікірлер айтылғанымен, сот оларды қылмыстық құқықбұзушылық жасағаны үшін кінәлі деп таныды. Ал айыпталушылар өз ұстанымдарында қалды. Мұхамедияров жазаны жеңілдетуді сұраса, Пекельник өз кінәсін толық жоққа шығарып отыр.

Өрт қасақана қойылған ба?

Процесс барысында Мұхамедияровтың адвокаты Асылбек Әбдірайымов өрттің қасақана қойылуы мүмкін деген нұсқаны көтерді. Осыған байланысты жәбірленуші тарап істі прокурорға қайтару туралы өтініш білдірді. Себебі бұған дейін жедел-тергеу тобы осы іс аясынан қасақана өрт қою дерегіне қатысты материалды жеке өндіріс ретінде бөліп шығарған.

– Бүгін қасақана өрт қойғаны үшін азамат Т.-ны кінәлі деп тану туралы қаулы ұсынылды. Яғни, бұл адам матрастарды әдейі өртеген. Матрастар жанып, адамдар ұйқыда көз жұмған. Қасақана өрт қою фактісі мен өрт қауіпсіздігі талаптарының сақталмауы бір іс аясында, бір өндірісте қаралуы тиіс, – деді сот барысында Ә.Мұхамедияровтың адвокаты Асылбек Әбдірайымов.

Жәбірленушілердің бірі де өрттің нақты себебі толық анықталмағанын айтты.

– Біз бұл қасақана өрт болғанын білеміз, бірақ соған көз жұмылғаны өкінішті. Куәгерлер кімнің, қалай өрт қойғанын көрген. Мұнда өте ықпалды компанияның қатысы бар екені анық. Бұл – орны толмас қайғы, балаларымыз бен бауырларымызды қайтара алмаймыз, бірақ әділдікті талап етеміз, – деді жәбірленуші.

Тергеу барысында өрттің шығуына қатысты екі негізгі нұсқа қарастырылды. Олар – қасақана өртеу және техникалық ақау. Қазіргі таңда қасақана өрт қою нұсқасы жеке өндіріске бөлінген, алайда ол бойынша әлі түпкілікті құқықтық баға берілген жоқ.

Тергеу жалғасады

Әділбек Мұхамедияров ҚР ҚК-нің 292-бабының 3-бөлігі (өрт қауіпсіздігі талаптарын бұзу, абайсызда екі немесе одан да көп адамның өліміне әкелу) бойынша кінәлі деп танылып, бес жылға бас бостандығынан айырылды. Ал Александр Пекельник ҚР ҚК-нің 306-бабының 3-бөлігі бойынша төрт жылға сотталды. Олар жазасын ең төменгі қауіпсіздік мекемелерінде өтейді.

– Кейін бұл айыптау 2025 жылғы 7 қарашада апелляциялық алқа тарапынан өзгеріссіз қалдырылды, – деп атап өтті Ж. Мамытов.

Сот шешімі бойынша, сотталғандардан жәбірленушілердің пайдасына моральдық зиянды өтеу ретінде әрқайсысынан 7 миллион теңгеден өндірілді. Сонымен қатар материалдық шығынды өтеу міндеттелді.

Соған қарамастан, өрттің нақты шығу себебі әлі де толық анықталған жоқ. Оның кездейсоқ немесе қасақана тұтанғаны белгісіз. Тергеу амалдары жалғасып жатыр.