“Ақ Жайық” поштасынан: Қазақстаннан Түркияға жол тартқан алтын контрабандасы

«Атыраулық хакер» туралы жарияланған материалдан кейін редакцияға колонияда жазасын өтеп жатқан Нурлан Ж.-дан хат келді. Ол бейнематериалды жоққа шығарып, кейбір айыптаулардың өзіне қатысы жоқ екенін айтыпты.

Тексеру барысында күтпеген жайт анықталды. 

Алдымен шағымның мәні: «Атыраулық хакер Түркияда ұсталды» деген жарияланымда атыраулық IT-маман Нурлан Ж. туралы айтылған еді. Бірақ қолданылған бейнежазба оған қатысы жоқ болып шықты. Кейін белгілі болғандай, кадрларда басқа адам – шымкенттік Нұрлан Ж. болып шықты, ол да бұрын іздеуде болған және Интерпол желісі арқылы Түркияда ұсталған.

Хатында ол өзін «атырaулық хакермен» байланыстырмауды талап етті. Өз сөзін дәлелдеу үшін адвокаты Марат Нұрсұлтан редакцияға сот үкімін жіберді. Біз оны оқып шығып, қателікті мойындамас бұрын, онда жазылған жайттарды баяндау қажет екенін түсіндік.

Әңгіме Қазақстаннан алтынды заңсыз шығару бойынша ауқымды әрі мұқият ойластырылған схема туралы болып отыр. Негізгі эпизодтар әуежайларда, бақылаудан өткеннен кейін жүзеге асқан. Ұйымдастырушылар, делдалдар, курьерлер, жергілікті қызметкерлер және арнайы жасалған жолдар — сот үкіміне сәйкес, мұның бәрімен хат авторы ұзақ жылдар юойы колонияға түспей тұрып айналысқан.

Енді бәрін ретімен баяндайық.

Қазақстаннан алтынды шығару схемасы қалай жұмыс істеген?

Бұл істің материалдарында көрсетілген алтын контрабандасының тарихы 2017 жылғы оқиғадан басталады. Сол жылы Астана әуежайында Түркияға алтын алып өтпек болған курьер ұсталып, құқық қорғаушылар шамамен бес келі бағалы металды тәркілеген.

Осы сәтсіздіктен кейін схема қайта жасалған: делдалдар қосылды, міндеттер бөлінді, ал алтынды беру процесі тексеруден тыс аймаққа шығарылды. Сот үкіміне сәйкес, ары қарай ол мынадай түрде жұмыс істеген.

Бұл істің ортасында үш адам: Нұрлан Ж., Мақсат Р. (Қазақстан азаматтары) және Тастан Э. (Түркия азаматы) болған.

Сот анықтағандай, Тастан схеманың қаржылық бөлігіне жауапты болған және Қазақстан мен Түркия арасындағы байланысты қамтамасыз еткен. Барлық эпизодта дерлік ол алтын сатып алу үшін Қазақстанға бірнеше жүз мыңнан бастап миллионнан астам АҚШ долларына дейінгі ірі сомаларды жіберіп отырған. Яғни, ол алтынды сатып алудан бастап, оны Түркияға жеткізуге дейінгі бүкіл процесті қаржыландырып, үйлестірген.

Ал Мақсат пен Нұрлан Қазақстандағы операциялық жұмыстарды жүргізген. Олар алтынды сатып алып, жеткізушілерді тауып, партияларды дайындаумен айналысқан. Іс материалдарына сәйкес, алтын Степногорск пен Семейде кен орындарынан заңсыз жолмен алынған адамдардан сатып алынған.

Мақсаттың тіпті қажетті инфрақұрылымы да болған — үйінің жанында металлды қайта балқытып, жөнелтуге дайындайтын шағын цех орналасқан. Ал Нұрлан міндеттерді бөліп отырған: алтынды кімге тапсыру, кім тасымалдаушы болады, жүк қайда жеткізіледі — бәрін сол ұйымдастырған.

Осыдан кейін схема ең маңызды кезеңге — алтынды сыртқа шығаруға көшкен. Бұл тұста бәрі дерлік автоматтандырылғандай жүйелі түрде жұмыс істеген.

Алтын жөнелтуге дайын болған соң, тасымалдаушылар іске кіріскен. Оларды көбіне таныстар мен туыстар арасынан таңдап, әр рейс үшін бірнеше жүз доллар төлеген. Іс материалдарында бір рейске 500 доллардан басталатын сомалар көрсетілген. Курьерлердің нақты саны үкімде жазылмаған, бірақ эпизодтар мен аталған есімдерден олардың көпшілігі Түркия азаматтары екені байқалады. Шын мәнінде бұл кезекпен пайдаланылатын тасымалдаушылар тобы болған. Кейде оларды қайта-қайта қолданған. Барлығы іс бойынша алтынды сыртқа шығарудың 19 эпизоды сипатталған.

Әуежай

Келесі кезең — билет пен маршрут. Тасымалдаушы қарапайым рейске тіркелген, көбіне Шымкент пен Астанадан Стамбулға ұшатын бағыттар таңдалған.

Сот үкімінде ең маңыздысы — курьер тексеруден алтынсыз өткен. Оған алтын барлық тексеруден кейін, стерильді аймақта берілген. Осы жерде басқа қатысушылар іске кіріскен. Іс материалдарына сәйкес, бұл процеске әуежай қызметкерлері қатысқан.

Астанада сот екі қызметкерді — Е. және Б.-ны атаған. Екеуі де әуежайда жұмыс істеген және қызметтік аймақтарға кіруге рұқсаты болған. Олардың ерекше маңыздылығы да осында: қарапайым жолаушы кіре алмайтын жерлерге олар еркін кіре алған.

Алтынды рамка мен сканер арқылы өткізбеген, оны бөлек жеткізген. Бір эпизодта азамат С. әуежайға көлікпен келіп, қызметкерлерге екі «белдік» берген. Әрқайсысында ішінде құйма алтындар мен ұнтақтан 10–20 килограмм алтын болған, бәрі скотчпен оралған. Сол жерде әдетте әуежай қызметкеріне берілетін ақша да болған, орта есеппен мұндай қызмет 500 мың теңгеге бағаланған.

Одан кейін операцияның ең тыныш бөлігі басталған. Әуежай қызметкерлері өздерінің арнайы рұқсатымен терминалға кірген. Курьерді шатастырмас үшін оған алдын ала суреті жіберілген. Бір эпизодта бұл нақты көрсетілген: тасымалдаушының фотосын WhatsApp арқылы жүк беретіндерге жіберіп, оны көпшіліктің арасынан тану үшін пайдаланған. Жүк беру тез әрі бір орындарда — көпшіліктің назарын аудармай бір сәтке ғайып болатын жерлерде, мысалы терминалдағы әжетханаларда жасалған.

Одан кейін бәрі әдеттегіше ұшуға ұқсаған: алтынды алған адам ұшаққа отырғызу қақпасына барып, рейске отырған.

Түркия

Бұл процеспен қатар құжаттар бойынша екінші желі жұмыс істеген.

Жеткізушіде Стамбулға ұшып келген кезде оның қолында дайын «аңыз» болған. Түркияда алдын ала жалған инвойстар жасалған — яғни тауарға арналған жалған шот-фактуралар. Онда салмағы, бағасы және жіберушінің деректері көрсетілген. Бұл құжаттардың электронды нұсқалары мессенджерлер арқылы схеманың қатысушыларына және Стамбулдағы кеден брокеріне жіберілген.

Ұшып келген соң тасымалдаушы осы инвойсты пайдаланып, алтынды брокер Х.-ке тапсырған және жүкті тапсыру декларациясын рәсімдеген. Осылайша Қазақстаннан бақылаусыз шығарылған алтын Түркияда заңды тауарға айналған.

Алтын кейін Түркиядағы кәсіпорындарға жеткізілген. Онда одан зергерлік бұйымдар жасалған. Осылайша Қазақстаннан шыққан алтын өңделген соң «түрік алтынына» айналған. Кейін сол өнімнің бір бөлігі қайтадан Қазақстанға контрабандалық жолмен сақина, сырға және басқа әшекей түрінде келген.

Схема қысқа уақыт ішінде үлкен көлемге шыққан. 2017 жылы бар болғаны 5 келіге жуық алтын болса, 2020 жылдың соңына қарай көлем ең жоғары деңгейге жеткен. Бір эпизодта алтын сатып алуға 1,5 миллион доллардан астам қаржы бөлініп, шамамен 29 келі алтын алынған. Бұл енді жай ғана курьерлік партия емес, өндірістік ауқымға жеткен. Ал бірнеше жыл бойы осы схемаға қатысқан бір курьердің жалпы табысы небәрі 2 мың доллар болған.

Сот қорытындысында барлық эпизодтарды қосып есептегенде: барлығы 191 288,25 грамм алтын (яғни 191 келіден астам) заңсыз шығарылғаны анықталған. Оның жалпы құны 9 миллион 796 мың АҚШ долларын немесе шамамен 5 миллиард теңгені құраған.

Бұл көлемнің өзі істі «трансұлттық ұйымдасқан топ» және «аса ірі көлемдегі контрабанда» деп бағалауға негіз болған.

Схеманың күйреуі

2021 жылдың қаңтар айының басында өзгеріс болды. Бұған дейін схема ешқандай ақаусыз жұмыс істеп келген. Бірақ 7 қаңтарда кезекті алтынды шығару әрекеті кезінде ойламаған жайттар болды. Астанада шамамен 18,8 килограмм жүк дайындалып, әдеттегідей стерильді аймақта әуежай қызметкерлері арқылы өткізілген.

Тасымалдаушы алтынды алып үлгерген, бірақ ұшып кете алмады: оны ұшаққа отырғызу қақпасына бара жатқан жолда тоқтатқан. Оның жеке заттарының арасынан құйма алтындар мен ұнтақ түріндегі алтын табылды. Бұл — алғаш рет орын алған сәтсіздік еді: дәл курьер алтынды алған кезде схема бұзылды.

Тағы бір маңызды жайт куәгерлердің сөзінде айтылады: бүкіл схеманы әшкерелеген әуежай қызметкерлерінің бірі болған, ол да осыдан пайда тауып жүрген.

Нұрлан Ж. мен Мақсат Р. сотта кінәсін мойындамаған. Екеуі де тек алтын саудасымен айналысқанын, ең көп дегенде оны сатуға және қайта балқытуға көмектескенін айтқан. Контрабандаға және «ұйымдасқан топқа» қатысы жоқ екендерін мәлімдеген. Бірақ сот олардың бұл уәждерін қабылдамаған.

Тастан Э. бойынша жағдай бөлек. Бұл процесте ол негізгі айыпталушы болмаған, себебі бұған дейін басқа сотта трансұлттық топқа қатысқаны және контрабанда жасағаны үшін кінәлі деп танылып, жазасын алған.

Үшеуі де қазір жазасын өтеп жатыр.

Теріске шығаруға оралайық. Шымкенттік Нұрлан Ж. үш жыл бойы Интерполдың қызыл және сары бюллетеньдері бойынша халықаралық іздеуде болған. 2024 жылы ол видеоға іліккен. Оның ұсталған сәтінің кадрларын Түркия ішкі істер министрі Али Ерликая өзінің әлеуметтік желідегі парақшасында жариялап, бұл видео кейін БАҚ-та кең тарады.

Өтініш иесінің сұрауына сәйкес, теріске шығарамыз.

Алдыңғы жарияланымда қате кеткен: Шымкенттік Нұрлан Ж. қателікпен атыраулық Нұрлан Ж.-мен шатастырылған. Түркияда түсірілген бейнежазбаның атыраулық хакер ісіне еш қатысы жоқ.

Аталған бейнежазбаны бұл жолы ешқандай шатастырусыз және нақты контексте қайта жариялаймыз. Кадрларда — Шымкенттік Нұрлан Ж. Түркияда ұсталып, кейін трансұлттық ұйымдасқан топ құру және оны басқару, сондай-ақ аса ірі көлемдегі экономикалық контрабанда үшін 11 жылға сотталған.

Анастасия ШЕРСТЯНКИНА

Материал заңды күшіне енген сот үкімі негізінде дайындалды.

Бүгін, 13:45