Атыраудағы интернет алаяқтық: қылмыс азайып жатса да, неге сандар өсіп отыр?

Атырау облысында интернет-алаяқтық қылмыстың ең тұрақты түрлерінің бірі болып қалып отыр. Құқық қорғау органдарының алдын алу шаралары мен тұрақты ескертулеріне қарамастан, мұндай қылмыстардың саны жылдан жылға азаймай келеді.

Заң тұрғысынан алғанда интернет-алаяқтық жеке санат ретінде бөлінбейді және Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 190-бабы бойынша — алаяқтық ретінде сараланады. Айырмашылығы тек қылмыстың жасалу тәсілінде: ол цифрлық сервистер, мессенджерлер, сайттар мен әлеуметтік желілер арқылы жүзеге асырылады.

Жалпы статистикаға қарасақ, бір қарағанда оғаш жағдай байқалады. Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің деректеріне сәйкес, соңғы он жылда Атырау облысында тіркелген қылмыстардың жалпы саны едәуір азайған. Ал алаяқтық, керісінше, тұрақты түрде өсіп келеді.

Мәселен, 2015 жылы өңірде 10 543 қылмыс тіркелсе, 2020 жылға қарай бұл көрсеткіш екі еседен астам төмендеп, 4 102-ні құрады. 2021 жылы — 4 203, 2022 жылы — 4 875, 2023 жылы — 4 283 қылмыс тіркелді. 2024 жылы — 4 647 қылмыс, ал 2025 жылдың он бір айының қорытындысы бойынша — 4 024 қылмыс анықталған.

Ал алаяқтықтың динамикасы керісінше бағытта дамып отыр. 2020 жылы Атырау облысында 1 156 алаяқтық фактісі тіркелсе, 2021 жылы — 1 443, 2022 жылы — 1 701, 2023 жылы — 1 652 жағдай анықталған. 2024 жылы бұл көрсеткіш қайта өсіп, 2 012 фактіге жетті. Ал биылғы жылдың он бір айында алаяқтық ретінде сараланған 1 718 қылмыс тіркелген.

Бұл қылмыстардың едәуір бөлігі интернет кеңістігіне тиесілі. Атырау облысы полиция департаментінің киберқылмыспен күрес басқармасының мәліметінше, алаяқтар көбіне жалған инвестициялық жобалар, фишингтік сілтемелер, сондай-ақ әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы әрекет етеді.

Киберқылмыспен күрес басқармасының жедел қызметкері Даурен Мұхамбетәлиевтің айтуынша, қаскөйлер көбіне WhatsApp, Instagram, Telegram және Facebook платформаларын пайдаланады.

– Кейде олар шетелдік нөмірлер арқылы немесе жалған аккаунттармен хабарласып, сенімге кіруге тырысады. Сондықтан күмәнді қоңыраулар мен хабарламаларға, әсіресе ақша немесе “тиімді ұсыныстар” туралы айтылса, сенуге болмайды, — дейді ол.

Атырау облысы полиция департаментінің баспасөз қызметінің дерегінше, биылғы жылдың он бір айында облыс орталығында 1 181 интернет-алаяқтық фактісі тіркелген. Салыстыру үшін айтсақ, 2024 жылы — 1 089, ал 2023 жылы — 747 жағдай болған.

Осылайша, Атырау облысында жалпы қылмыс деңгейі төмендегенімен, алаяқтық, әсіресе цифрлық ортадағы қылмыстар, өңір үшін ең өзекті мәселелердің бірі болып қала беруде. Бұл қылмыс құрылымының өзгеріп жатқанын, ал экономикалық және технологиялық сипаттағы құқық бұзушылықтардың барған сайын алдыңғы қатарға шығып келе жатқанын көрсетеді.

Әділхан НҰРСҰЛТАНОВ

Бүгін, 14:10