Бауыржан мен Мәліктің тағдырлы хаттары

Ол – майдан шебінде жазылған сарыала хаттар. Оқ пен оттың ортасында туған сол хаттарда бір халықтың рухы, бір ұлттың намысы, бір буынның тағдыры жатыр. Қазақтың қос қаһарманы – Бауыржан Момышұлы мен Мәлік Ғабдуллин арасындағы хаттар да дәл сондай сол бір ерлікке толы жылдардан сыр шертетін тарихи әрі рухани қазына. Алаштың қос батыр ұлының арасындағы байланыс – жай ғана әскери әріптестік қана емес, ұлттық рухтың, азаматтық адалдықтың, парасат пен ерліктің тоғысқан тұсы еді. Бүгінгі ұрпақ үшін бұл хаттар – тек архивтік дерек емес, тұтас бір дәуірдің жанды шежіресі десек те артық айтпаспыз...

Майданда басталған рухани туыстық

1941 жыл. Алматы маңында генерал-майор Иван Панфилов­тың басшылығымен 316-ат­қыш­тар дивизиясы жасақталды. Осы құ­рам­да майданға аттан­ғандар­дың арасында автоматшылар ро­т­асы­ның саяси жетекшісі Мә­лік Ғаб­дуллин мен батальон командирі Бауыржан Момыш­ұлы да болған еді. Бірі – отты мінезді қолбасшы, бірі – білім мен пара­сатты серік ет­кен жас офицер. Музей қорында сары­майдай сақ­талған қос батыр­дың арасында сол бір кезеңде жаз­ыс­қан хат­тар­да олардың соғыс жағдайында үнемі жүздесіп, ұзақ пікірлесіп отыруына мүмкіндік болмағаны анық байқалады. Бірақ рухани үндестік оларды хат арқылы табыс­тырыпты.

Қос батырдың бір-біріне жол­да­ған хаттары негізінен төте жазу­мен жазылған. Өкінішке қарай, хаттардың бәрі толық сақтал­маған. Мәлік Ғабдуллиннің өзі соғыс кез­інде бірнеше қап матер­иал­дарының бомба астында жан­ып кеткені жай­лы айтқан. Соған қарамастан, бүгінге жеткен хат­тардың өзі екі тұл­ғаның арасын­дағы өте терең сый­ластық пен сенімді анық аң­ғар­тады.

Жазысқан хаттарда әдет­те­гідей тек амандық-саулық сұра­су жоқ. Онда майдан ахуалы, ел тағ­дыры, ұлттық рух, әдебиет, та­рих, адам­гершілік, болашақ тура­лы ойлар өріліпті. Ең бастысы – бірін-бірі шексіз құрметтеген екі азаматтың ой тұңғиығындағы ішкі жан әлемі толық көрінеді.

Мәліктің Бауыржанға деген құрметі

Мәлік Ғабдуллин Бауыржан Момышұлын тек командир ретінде емес, рухани ұстаз ретінде қадірле­ген. Оның Баукеңнің жары Жамал мен ұлы Бақытжанға жаз­ған хат­тары­ның өзінен сол ықыл­а­с анық байқалады.

«Біз Бауыржанның тәрбие­сінде өскен адамдармыз» осы бір ауыз сөздің астарында атан түйеге жүк бол­арлық терең мағына жатыр-ау.

Мәлік батыр Баукеңнің «Қыз­ыл Ту» орденімен марапатталғанын естіп, Жамалға жолдаған хатында ерекше қуанышы мен ыстық лебізін білдіреді. Бұл – майдан даласында бір адамның марапаты бүкіл қазақ сарбаздарының ме­рейі­не айналған аса үлкен қуаныш­ты кезең еді.

Ал Бауыржанның батыр өр тұлғасын сипаттаған жолдары күні бүгінге дейін оқырманды те­бірент­пей қоймайды:

«Батырлық, ерлік, өжеттік – бір кісінің бойында болатын қа­сиет емес... Бірақ осы екі қасиеттің екеуі де Бауыржанда бар». Мәлік­тің бұл сөздерінен оның адам тану­­дағы көрегендігі, азамат қаді­рін бағалай білетін биіктігі аңғар­ы­ла­ды. Ол тіпті «Егер жазушы бол­сам, көк күмбезді қағаз етіп, көк­ала да­рия­ны сия етіп «Бат­ырым, Ба-у­ыр­жан» деген хикая жа­зар едім», деп ағынан жарыла­ды. Бұл – жал­ған мадақ емес, майданда бар жан-тәнімен сезін­ген шындық еді.

Мәлікке берілген атақ – ұлтқа берілген құрмет

Өшпес ерлігімен көзге түскен Қазақ ұланы – Мәлік Ғабдуллинге Кеңес Одағының Батыры атағы бе­ріл­уінде Бауыржан Момыш­ұлының еңбегі ерекше болғанын атап өткен ләзім. Бұл туралы та­ри­хи деректер де, Мәліктің өз хат­­тары да куә болады. Кеңес Ода­ғы­ның қылышынан қан там­ған сұр­қай саясат ұстанған сол кез­дегі жүйе­де қазақ офицерінің ерлігін іс жүзінде бүтін бір Одаққа мой­ын­дату оңай шаруа да емес еді. Ұлтқа шекеден қарайтын, менсінбейтін шовинистік көзқа­рас күшті бола­тын. Осындай жағ­дайда Баукең майдандас інісінің ерлігін дәлел­деп, жоғарыға қайта-қайта хат жаз­ып, ұсыныс жаса­ғаны мәлім.

Мәлік кейінгі жазбаларында «Маған герой атағын берді. Бұл атаққа ұсынуда Баукеңнің еңбегі зор», – деп ақтарыла жазды. Шын мәнінде, бұл тек Мәлікке берілген атақ емес, бүкіл қазақ жауынгері­нің жігерлі намысы, батылдығы мен от­ты жүрегін мойындау еді.

Абзал АЛПЫСБАЙҰЛЫ,

Ақмола облысы