Білім беру мекемелерін қаржыландыру аудандық деңгейге беріле ме

— Біз өңірлерге барып, халықпен кездескен сәтімізде сайлаушылардың негізгі сұрақтарының бірі білім саласына қатысты болып жатады. Қазіргі жүйеге сәйкес, білім беру мекемелерін қаржыландыру орталықтандырылған бюджет арқылы жүзеге асырылады. Бұл жүйе кей жағдайда тиімді болғанымен ауылдағы мектептерде инфрақұрылым мәселелерін жедел шешуге кедергі келтіреді. Мысалы, мектептің шатыры құлап немесе терезесі сынған жағдайда шешім қабылдау үшін облысқа жүгіну қажет. Қаражат бөлу процесі айларға созылады. Бұдан мектеп пен оқу процесі зардап шегеді, — деді ол.

Депутаттың айтуынша, білім беру саласындағы басқару мен қаржыландырудың орталықтандырылған жүйесі осы қиындықтарды туындатып отыр.

— Депутат ретінде әріптестерімізбен бірге бұл мәселені бірнеше мәрте көтеріп, депутаттық сауалдар да жолдадық. Бірақ, шешім жоқ. Пилоттық жоба ретінде енгіземіз деген. Тіпті, неліктен пилоттық жоба екендігі де түсініксіз. Себебі, бұл жаңа жоба емес қой. Біз өзін-өзі басқару институтын жетілдіріп, жергілікті әкімдіктердің құзіретін арттырамыз деп айтамыз. Бірақ, іс пен сөзіміз әлі үйлеспей тұр, — деді мәжілісмен.

Оның атап өтуінше, осыған байланысты облыстық және республикалық деңгейде шоғырланған кейбір қаржы ресурстарын жергілікті деңгейге беру қажеттілігі туындап отыр. Бұл шара өңірлердің дербестігін арттырып, басқарудың тиімділігін күшейтеді әрі жергілікті әкімдіктер өз мәселелерін нақты және жылдам шешуге мүмкіндік алып, мектептердің инфрақұрылымы мен оқу сапасын жақсартуға тікелей ықпал ете алады.

— Осыған байланысты сұрақ. Бірінші, білім беру мекемелерін қаржыландыруды аудандық деңгейге беру мәселесі қарастырылып жатыр ма? Екінші, мұндай өзгеріс шалғай елді мекендердегі мектептердің инфрақұрылымын жақсартуға және білім сапасын арттыруға қалай әсер етуі мүмкін? Үшінші, ведомство тарапынан аудандық деңгейде қаржыландыру мен бақылау тетігін енгізу бойынша қандай шаралар жоспарланған? , — деді Ұласбек Сәдібеков.

Сауалға бірінші жауап берген Ұлттық экономика вице-министрі Бауыржан Омарбеков мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру аясында үш рет заң жобалары қаралғанын, сол жұмыстың аясында бұл мәселе бірнеше рет талқыланғанын айтты.

— Бірақ, сол қарау барысында салалық министрліктің, яғни, Оқу-ағарту министрлігінің ұстанымына құлақ астық. Өзіңіз атап өткен пилоттық жобаның Түркістан, Шығыс Қазақстан облыстарындағы нәтижесін күтіп отырмыз. Сол нәтиже шыққаннан кейін Ұлттық экономика министрлігі мемлекеттік басқаруға жауапты мемлекеттік орган ретінде осы сұрақты өздеріңізбен қайта қарауға дайын, — деді вице-министр.

Ал Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова бұл мәселенің ұзақ уақыттан бері пікірталас тудырып отырғанын растады.

— Қазіргі уақытта Оқу-ағарту министрлігі аталған сұрақтың жалпы негіздемесіне байланысты үлкен зерделеу жұмысын жүргізіп жатыр. Өздеріңізге белгілі, «Білім беру жүйесін басқарудың жаңа үлгісі» атты пилоттық жоба іске асырылуда. Шығыс Қазақстан облысының Алтай және Глубокое аудандары, Түркістан облысының Созақ және Түлкібас аудандары осы пилоттық жобаға қатысуда. Бұл жобадағы негізгі мәселе қазіргі таңда шаруашылық жүргізуге қатысты, — деді ол.

Министр жедел шешім қабылдау, күрделі жөндеу жүргізу жұмыстарын жүргізу мәселелерін аудандық білім бөлімдеріне өте өзекті екенін мойындады.

— Бірақ, қаржылық мәселені зерделейтін болсақ, мысалы Шығыс Қазақстан облысында 2 мектепті жылытуға жұмсайтын шығыстың 2,2 есеге артқанын байқап отырмыз. Пилоттық жобаға дейін, яғни, аудандық әкімдікке бергенге дейін 2 мектепті жылытуға 43,5 млн теңге жұмсалған. Ал әкімдікке бергеннен бастап бұл шығын 120 млн теңгеге дейін өскен. Сондықтан қаржылық мәселесін де қарастыратын боламыз. Екінші мәселе, күні кеше Қарағанды облысынан 500-ге жуық білім ұйымы осы жобаға қатысуға өтініш берді. Мәселе министрлік бақылауында, зерделеп жатырмыз, — деді Жұлдыз Сүлейменова.

Бұл ретте депутат Ұласбек Сәдібеков қаржыландыруды ауданнан облысқа берілген кезде ешқандай пилоттық жоба болмағанына назар аудартты.

— Бұл жаңа жоба емес қой. Неге пилоттық жоба керек? Екіншіден, мысалы Түркістан сияқты облыстарда мыңнан астам мектеп бар. Бүгінгі таңда бұл мәселенің созылуына байланысты сол мың мектеп тікелей облыстық басқармаға қарайды. Аудан әкімдері ештеңе шеше алмайды. Халықпен кездескенде тұрғындардың аудан әкімдеріне негізгі сұрағы осы білім саласына қатысты болды. Ал аудан әкімдерінің қолында түк жоқ. Ештеңе шеше алмайды. Сондықтан бұл мәселені тез шешу керек сияқты, — деді ол.

Осы орайда Мәжіліс спикері Ерлан Қошанов депутаттың өте өзекті мәселе көтеріп отырғанына назар аудартты.

— Тек Түркістан емес, барлық облысқа қатысы бар. Бұл туралы таяудағы әкімдердің диалог-платформасында да жүздеген ауыл әкімі секцияларда, Мемлекет басшысының алдында осы мәселені көтерді. Сондықтан бұған тездетіп қарау керек. Қазіргі таңда мектеп ғимараттарын күтіп ұстау немесе жөндеу жұмыстарын аудандық деңгейде атқару мүмкін емес. Қаржысы көбейді дегенімен депутаттар елге барғанда көріп жүр. Осы ретте Мемлекет басшысы өткендегі диалог-платформада төртінші деңгейдегі бюджетті қайта қарау жөнінде тапсырма берді. Екіншіден, әкімдіктер арасындағы өкілеттіктерді егжей-тегжейлі талдауды тапсырды. Сіз зерделеу деп отырсыз. Сол зерделеуді осы Мемлекет басшысының тапсырмасы аясында білім саласындағы қызметтердің қайта бөлінуін тездетіп қарау керек. Мұның алдындағы министр де зерделеп жатырмыз деген. Жұлдыз Досбергенқызы, сіз жаңа келдіңіз. Бірінші кезекте бұған Ұлттық экономика министрлігі жауап беруі керек. Шын мәнінде тездету керек. Өте өзекті мәселе, — деді Мәжіліс төрағасы Оқу-ағарту министрі мен Ұлттық экономика вице-министріне қарата.

Айта кетейік, қазіргі уақытта Мәжіліс мемлекеттік органдардың ел азаматтарының өтінішін қарау нәтижесін тыңдап жатыр.