Бірегей ғимараттың тарихы

Қазақстанның «Мемлекеттік Егемендігі туралы» Декларациясы қабылданған тарихи ғимарат неліктен ұзақ салынды? Ашхабатдағы жер сілкінісінен кейін қандай өзгеріс енді? Бүгінде ғимараттың алғашқы жобалық сызбалары Алматыдағы Орталық Мемлекеттік ғылыми-техникалық құжаттама архивінде сақтаулы тұр.

Гүлжан Көленқызы, тілші:

- Алматыдағы ерекше тарихи ғимараттың салынғанына 70 жылға жуықтады. Өткен ғасырдың 30 жылдары жобаланып, ұзақ келісімнен соң 38-ші жылы ғана құрылысы басталады. Алайда соғыстың кесірінен тоқтап қалып, араға он жыл салып қайта жанданады. Жаңа сәулеттегі Қазақ КСР-Үкімет үйінің ғимараты тек 1957 жылы пайдалануға беріледі.

Мемлекеттік маңызы бар ғимарат құрылысының ұзап кетуіне соғыстан басқа бірнеше себеп бар, - дейді KAZGOR жобалау академиясының бірінші вице-президенті Мейірбек Жаманқұлов. Біріншіден мұндай сәулеті де, құрылымы да күрделі ғимарат елімізде бұрын соңды салынбаған. Әрі, сейсмикалық талаптарға қатысты түзетулер жасауға тура келген. 

Мейірбек Жаманқұлов, Kazgor жобалау академиясының бірінші вице-президенті:

- Соғыс бітіп, қайтадан құрылысты бастар кезде Ашхабад қаласында қатты жер сілкінісі болып, біздің сейсмикалық талаптар, нормалар күшейді. Соған қарағанда жобаны қайта реттеу керек болды. Сол кезде ол жобаның қайта қарауын осы қазіргі КазГОР жобалау академиясына тапсырылған болатын. Алайда архитектурасын авторға қалдырды. Қалған конструкция, инженерлік жобаларды біздің КазГОР жоба институты жасады. 

Бірегей ғимаратты жобалаған сәулетші Борис Рубаненко. Ғимараттың неоклассикалық стиліне сәйкес, бағандары мрамормен қапталып, оның төменгі тұғырлары гранитпен әрленген. Бұл материалдар кеңестік идеологияда беріктік пен тұрақтылықтың нышаны саналған. Айтпақшы, ғимараттың алғашқы жобалық сызбалары Алматыдағы Орталық Мемлекеттік ғылыми-техникалық құжаттама архивінде сақтаулы. 

Баян Жұматаева, Орталық мемлекеттік ғылыми-техникалық құжаттама архивінің директоры:

- Бұл сызбалар қайта шығарылмайды. Неге десеңіздер, сандық нұсқасы бар, бүгінде электронды нұсқасымен жұмыс істейді. Енді сіздер келгеннен кейін осындай керемет архивіміздегі сызбаларды, қолмен жасалған жобалаушылардың сол кездегі суретін көрсін дедік. Мұны сақтауда да климаттық ережелері бар. Бұл - биокамерада жатқан құжаттар. Одан бері күн сәулесіне үйретіңкіреп содан кейін ғана сіздердің алдарыңызға паш етіп жатырмыз. 

Бұл ғимаратта Қазақ КСР Компартиясы Орталық Комитеті, Жоғарғы Кеңес және Министрлер Кеңесі отырды. Дәл осы ғимаратта 1990 жылы 25 қазанда Тәуелсіздіктің бастамасы болған тарихи құжат «Мемлекеттік Егемендік туралы» Декларация қабылданды. Қазір мұнда Халықаралық университет орналасқан. Ғимарат тарихи ескерткіш ретінде мемлекет қорғауына алынған. 

Авторлары: Гүлжан Көленқызы, Валентин Лобанов, Сержан Жұмабаев